Categorie archief: Doem

Voorspellingen van rampen en ondergang

Peak-energie: Nederlands energieverbruik daalt sinds 2010

Volgens de peakoil-theorie bereikt de totale dagelijkse aardolieproduktie op een bepaald tijdstip een maximum. Daarna neemt de aardolie-produktie gestaag af, zodat die maximale produktie nooit meer overtroffen wordt. De afname is onomkeerbaar.
De produktie (en dus het verbruik) van andere fossiele brandstoffen, aardgas en steenkool, bereikt ook ooit een maximum: peak-aardgas en peak-steenkool.
De produktie en het verbruik van fossiele brandstoffen zal na die piekproduktie afnemen.
Dit heeft gevolgen voor het energieverbruik. Minder fossiele brandstoffen betekent minder energie.

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat het totale energieverbruik in Nederland in 2010 een maximum bereikte: 3493 PetaJoule. De koude winter van 2010 heeft flink bijgedragen door verhoging van het gasverbruik.
Sinds 2010 is het energieverbuik aan het dalen.

Schermafbeelding 2014-04-22 om 19.04.37

Een verdere daling van het energieverbruik ligt in het verschiet.

Het CBS heeft het energieverbruik uitgesplitst naar de verschillende energiedragers (brandstoffen). Het aardgasverbruik in NL piekte in 2010 (koude winter) met 1643 PJ.
Het verbruik van aardolie en aardolieprodukten bereikte in 2007 een maximum van 1354 PJ.

Schermafbeelding 2014-04-22 om 19.14.45

Steenkool levert nog altijd ca. 10% van alle energie, die we in Nederland gebruiken. Er is nog geen duidelijke trend te zien in het verbruik van steenkool.

Als we kijken naar het maandelijks energieverbruik, dan zien we over de afgelopen 3 jaar een dalende trend (de lichtblauwe lijn in onderstaande grafiek)

Schermafbeelding 2014-04-22 om 19.23.55

Hierbij moet wel worden aangetekend dat het gasverbruik in januari 2014 erg laag was omdat de temperatuur bijna 3 graden boven normaal was.
Maar ook in de zomermaanden lijkt het energieverbruik in Nederland de laatste jaren te dalen.

Elektriciteitsverbruik
Het Nederlands verbruik van elektriciteit bereikte in 2008 een maximum: 446 PetaJoule.
In de jaren daarna is het elektriciteitsverbruik met 6% gedaald met tot 419 PJ in 2013.

Schermafbeelding 2014-04-22 om 19.33.22

Het onvolprezen CBS laat op haar website ook het maandelijkse elektriciteitsverbruik zien. Ook deze cijfers laten een dalende trend zien: we gebruiken steeds minder elektriciteit.

Schermafbeelding 2014-04-22 om 19.37.32

We gebruiken steeds minder energie in Nederland. We worden zuiniger, isoleren onze huizen, stoken minder en rijden minder dan voorheen. Maar het energieverbruik daalt ook omdat we minder bouwen en produceren. Werkelozen verbruiken minder energie dan werkenden.

Ik verwacht dat het energieverbruik nog verder zal afnemen. Het Groningse gasveld raakt leeg, net als de olievelden in de Noordzee. En we kunnen die makkelijk winbare fossiele energie niet volledig vervangen door duurzame wind- en zonne-energie. Er zal steeds minder energie beschikbaar zijn en die trend is onomkeerbaar.

Wit-Rusland doet het beter dan Oekraïne. Waarom?

De bevolking van Oekraïne ziet de koopkracht dalen en de prijzen stijgen. De Oekraïners komen in opstand tegen de corrupte regering.
De bevolking van Wit-Rusland (Belarus), een andere voormalige Sovjet-staat, ziet het inkomen stijgen en komt niet massaal in opstand tegen de regering van de niet-echt-democratische president Lukashenko.
Waarom ontwikkelt Wit-Rusland zich zo anders dan het buurland Oekraïne?

Eaun Mearns denkt dat het opraken van fossiele brandstoffen van grote invloed is op de politieke en economische ontwikkelingen in de 21e eeuw. Op zijn weblog schrijft hij over het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne.

Inkomensontwikkeling
In Wit-Rusland (BLR) is het inkomen per hoofd van de bevolking (GNI per capita) de afgelopen jaren flink gestegen.
In Oekraïne stijgt het inkomen veel langzamer en te vrezen valt dat het inkomen door de onrust in het land weer zal gaan dalen.
Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.15.11

Energieverbruik
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het energieverbruik in Oekraïne en Wit-Rusland sterk gedaald. Het energieverbruik per hoofd van de bevolking is de laatste 4 jaar in beide landen nagenoeg gelijk: ongeveer 2,7 ton olie-equivalent per hoofd van de bevolking.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.49.45

In het verleden gebruikten Oekraïners gemiddeld meer energie dan de Wit-Russen. Je kunt ook zeggen dat Wit-Russen al heel lang zuiniger met energie omspringen dan Oekraïne.

Handelsbalans
Euan Mearns heeft de handelsbalans van Wit-Rusland in een grafiekje gezet.
Invoer en uitvoer zijn vrij goed in evenwicht. De laatste jaren is de handelsbalans positief: Wit-Rusland heeft de tering naar de nering gezet en importeert minder dan het exporteert.

belarus_trade_balance

(gemaakt door Euan Mearns )

De handelsbalans van Oekraïne is al sinds 2005 negatief: de invoer is al 9 jaar lang groter dan de export. Je kunt ook zeggen dat de Oekraïners al jarenlang boven hun stand leven en de tering niet naar de nering hebben gezet.
De laatste 2 jaar loopt het tekort op de handelsbalans snel op.

ukraine_trade_balance2

(gemaakt door Euan Mearns)

Wit-Rusland haalt meer inkomen uit dezelfde energie
Misschien gaat het in Wit-Rusland beter omdat men daar de ingevoerde fossiele brandstoffen efficiënter gebruikt.
In de grafiek hieronder is de verhouding tussen inkomen en het energieverbruik (inkomen per ton olie-equivalent) voor beide landen uitgezet.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 12.55.33

Het valt op dat Wit-Rusland (BLR) altijd al meer inkomen uit dezelfde ton olie-equivalent weet te halen. Maar het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne (UKR) is de laatste jaren groter geworden.
Onder het autoritaire bewind van president Lukashenko, die al sinds 1994 aan de macht is, heeft Wit-Rusland zich snel aangepast aan de prijsstijging van olie en gas. Wit-Rusland produceert zelf geen olie en gas en is volledig afhankelijk van import. Maar het land slaagt er heel goed in om de oplopende energierekening te betalen.

Oekraïne daarentegen heeft geen stabiele regering maar tuimelt van de ene in de andere revolutie. De Oekraïners komen telkens in opstand tegen autoritaire en corrupte leiders. Maar ondertussen worden geen hervormingen doorgevoerd en kan het land de oplopende energierekening niet meer betalen. Het tekort op de handelsbalans loopt op en de Oekraïnse economie past zich maar heel langzaam aan, aan het nieuwe prijsniveau van fossiele brandstoffen.
In deze tijd van dure energie leidt politieke instabiliteit tot economische problemen en politieke stabiliteit, zoals in Wit-Rusland is nodig om de de tering naar de nering te zetten.

Op het blog van Euan Mearns, Energy Matters, vind je interessante achtergrondverhalen over Oekraine en Wit- Rusland.

Nederland wil Rusland een lesje leren, Duitsland wil Russisch gas

De Nederlandse regering heeft besloten om de handelsreis naar Rusland, die in mei zou plaatsvinden, uit te stellen vanwege de ontwikkelingen in Oekraïne. Door dit politieke gebaar loopt Nederland het risico om de handel tussen Nederland en Rusland te schaden.
Nederland is een van de belangrijkste handelspartners van Rusland in Europa.

In 2012 bedroeg de netto-handelsbalans tussen Nederland en Rusland 21 miljard euro: dat wil zeggen Nederland importeerde veel meer uit Rusland dan andersom.

_73423310_russia_eu_states_trade_balance_464gr

Aangezien driekwart van de Russische export bestaat uit fossiele brandstoffen (olie en gas), kunnen we concluderen dat Nederland vooral olie en aardgas importeert uit Rusland.
Als Nederland echt politieke druk wil uitoefenen op Rusland, dan kunnen Nederlandse bedrijven minder olie en gas invoeren uit Rusland en andere leveranciers moeten zoeken.
Voorlopig is daar geen zicht op en blijft de Nederlandse druk beperkt tot het uitstellen van een handelsmissie.

Duitsland is de belangrijkste importeur van aardolie en aardgas uit Rusland. Maar de Duitse regering stelt zich heel anders op.
Ondanks de zachte winter koopt Duitsland dit jaar 15% meer Russisch aardgas van Gazprom dan vorig jaar. De totale export van Russisch aardgas naar Europa komt daardoor op 43 miljard kuub.
De Britse import van Russisch aardgas steeg t.o.v. vorig jaar met 30% naar 4,4 miljard kuub, maar dat terzijde.
Het Russisch aardgas zal in de toekomst buiten Oekraïne om stromen via de Nordstream- en Southstream-pijpleidingen. Duitsland kiest ervoor om steeds afhankelijker van Rusland te worden en daarom zal Duitsland ook niet zo gauw met een opgeheven vingertje Rusland de les lezen over mensenrechten of politieke inmenging in Oekraïne.

Blogger Jack Douglas constateert op LewRockwell.com dat Duitsland zich langzamerhand afkeert van de VS en betere relaties wil aanknopen met Rusland en andere handelspartners in Eurazië (China, India, Iran). De NAVO wordt minder interessant voor Duitsland, de Duitsers kijken steeds meer naar het Oosten.

Ondertussen kijkt de Russische regering ook naar het oosten, naar China. In mei zal er tussen Rusland en China een contract ondertekend worden over de export van Siberisch aardgas naar China. Hiervoor moet er eerst nog wel een pijpleiding worden aangelegd van bijna 3000 kilometer: de Altai-pijpleiding.

Op het kaartje hieronder zie je dat de Altai-pijpleiding zal lopen van de gasvelden in Yamal naar de Chinese grens tussen Mongolië en Kazachstan.

map_altai_eng

Op het kaartje zijn de bestaande pijpleidingen die nu het gas naar Europa vervoeren getekend als dunne lijntjes naar de linkerkant (naar het westen). De Altai-pijpleiding is veel dikker getekend alsof daar veel meer gas door zal gaan stromen. Laten we hopen dat de Russen de Europeanen ook nog wat aardgas gunnen.

Waar komt het Europese aardgas vandaan?

Tijdens en na de omwenteling in de Oekraïne is er veel aandacht geweest voor de Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas. Voor Euan Mearns was dit reden genoeg om eens te kijken naar de herkomst van het aardgas dat Europa opstookt. Op zijn weblog Energy Matters staat een uitgebreid verhaal getiteld “The Fantasy of European Gas Independence“.

In de eerste grafiek van Mearns zie je dat ongeveer de helft van het Europese aardgas in Europa zelf gewonnen wordt. Ca. 30% komt uit de voormalige Sovjet-Unie (FSU), 10% uit Noord-Afrika en 10% wordt als vloeibaar gas geïmporteerd (LNG).

EU_gas_supply

In figuur 3 van Euan Mearns zie je de hoeveelheid aardgas, die Europa importeert uit Noord-Afrika (Libië en Algerije)

imports_N_africa

De hoeveelheid aardgas, die Noord-Afrika levert aan Europa is aan het afnemen, door de onrust in Libië en doordat de Algerijnse gasexport daalt.

Ik wil ook even figuur 4 van Mearns laten zien.
Nederland draagt ongeveer 20% bij aan de totale Europese gasproduktie. Noorwegen ongeveer 45%, Groot-Brittannië ongeveer 15% en de rest komt voor rekening van Denemarken en andere landen.

european_gas_forecast

In het plaatje is een prognose voor de komende 7 jaar getekend. De Europese gasproduktie zal verder afnemen tot minder dan 200 miljard kubieke meter.
In de komende jaren zal Europa het aardgasverbruik moeten terugschroeven… of Europa zal meer gas moeten gaan invoeren. De invoer uit Noord-Afrika is al aan het afnemen. Dus Europa zal meer vloeibaar gas (LNG) moeten gaan invoeren of meer gas gaan afnemen uit de voormalige Sovjet-Unie.

Het laatste plaatje dat ik wil laten zien is de hoeveelheid gas, die Europese landen van de voormalige Sovjet-Unie afnemen. Die is in de afgelopen 35 jaar gestaag opgelopen tot 120 miljoen ton olie-equivalent. En misschien zal die grafiek in de toekomst nog verder stijgen.

EU_imports_FSU

Lees vooral het hele aardgasverhaal op Energy Matters. De andere verhalen op het blog van Euan Mearns zijn ook goed onderbouwd en informatief.
Als je wilt, kun je Euan Mearns sponsoren, zodat hij onafhankelijk kan blijven berichten over peakoil en aanverwante zaken.

Olie- en gaswinning wordt steeds moeilijker en kent flinke tegenvallers

Nu de makkelijk winbare aardolie begint op te raken, moeten oliemaatschappijen steeds meer moeite doen om aardolie uit de aardkorst te halen.

Het Noorse bedrijf Statoil hoopt in 2019 olie te kunnen halen uit het Johan Sverdrup-olieveld, 140 km. ten westen van Stavanger. In dat olieveld zitten mogelijk tussen de 1,8 en 2,9 miljard vaten olie. Maar de winning van die olie zal zeker 20 miljard dollar kosten.
Die kosten zijn zo hoog opgelopen omdat de energie, die nodig is om de installaties te bouwen en verplaatsen, zo ontzettend duur is geworden.

Nu dreigt dit oliewinningsproject opnieuw vertraging op te lopen.
Het Noorse parlement wil echter dat het olieproduktieplatform en de andere installaties aangedreven zullen worden door elektriciteit aangevoerd van het vasteland. Dat is veiliger dan generatoren op het platform zelf. Want bij een groot ongeluk valt dan niet direct de energievoorziening uit.
Die extra eis van het Noorse parlement maakt het project duurder en zal zorgen voor extra uitstel.

Schaliegaswinning in Oklahoma blijft achter bij de gewekte verwachtingen
Het Amerikaanse bedrijf Chesapeak Energy heeft zich gespecialiseerd in de winning van schaliegas. Chesapeak heeft vele miljarden geleend van investeerders voor de schaliegaswinning in bijvoorbeeld Oklahoma.
Maar… de produktie van schaliegas in Oklahoma blijft 12% achter bij de prognose. Daarom heeft kredietbeoordelaar Moody’s de ‘rating’ van leningen, die voor dit speciale schaliegasproject werden afgesloten verlaagd.

Deze verlaging van de kredietwaardigheid van Chesapeak Energy leidde (nog) niet tot een grote daling van de aandelenkoers van het bedrijf. Maar het maakt wel duidelijk dat de verwachtingen over schaliegaswinning misschien te rooskleurig zijn.
Het wordt langzaam ook duidelijk dat de schaliegaswinning draait op geleend geld van investeerders. Zolang die erop vertrouwen dat ze hun geld zullen terugverdienen, blijft het goed gaan.

Op het plaatje hieronder (van Bloomberg) kun je zien dat Chesapeak Energy in het 4e kwartaal van 2013 geen winst meer maakte, maar 115 miljoen dollar verlies.

Schermafbeelding 2014-04-01 om 13.48.54

De ‘profitmargin’ (de lichtblauwe lijn) daalde in het afgelopen kwartaal naar -2,5% .

Deborah Rogers vreest dat Chesapeak Energy dieper in de rode cijfers zal belanden en ook andere schalegasprojecten zullen verliesgevend blijken te zijn. Op de website Energy Policy Forum schrijft Deborah Rogers dat de hele schaliegasindustrie een pyramidespel is, een economische zeepbel waarin heel veel geld gestoken is, dat niet zal worden terugverdiend.

Peakoil is geen sprookje: peak-benzine in Nederland

Er zijn nog altijd mensen, die denken en roepen dat er altijd genoeg aardolie zal zijn. De deskundigen van grote instituten als het IEA en EIA, beweren dat de hoeveelheid olie, die uit de grond gehaald wordt, de komende jaren nog verder zal stijgen. Dit wekt de indruk dat er steeds meer benzine zal zijn en dat we steeds meer zullen gaan rijden.

In de praktijk blijkt dat niet te kloppen. De hoeveelheid benzine die we in Nederland gebruiken neemt ieder jaar af.
Ik heb de cijfers van het CBS er eens bijgepakt en uitgezet in een grafiek.

peakbenzineNL

De grootste hoeveelheid motorbrandstof werd bereikt in 2008 met een totaal van 487 Petajoule. Vorig jaar was het brandstofverbruik voor wegtransport al 8% lager dan in 2008.

In het ‘eurocrisis-jaar’ 2013 verbruikte het Nederlandse wagenpark weer net zoveel brandstof als in 2003: ca. 450 PetaJoule. Maar in 2003 waren er minder motorvoertuigen in Nederland.
In 2013 gebruikte het gemiddelde Nederlandse motorvoertuig 55,7 Gigajoule aan brandstof. In 2003 was er voor elk Nederlands motorvoertuig 58,0 Gigajoule aan brandstof beschikbaar.

Luchtvaart
Het brandstofverbruik in de luchtvaart bereikte ook in 2008 een maximum.
In dat jaar werd in Nederland voor 159,6 PetaJoule aan brandstof door de luchtvaartsector verstookt. In 2013 was het brandstofverbruik voor luchtvaart afgenomen tot 147.8 PetaJoule. Tussen 2008 en 2013 daalde het brandstofverbruik van de luchtvaart met 7,4%.

peakkerosineNL

Het IEA maakt rooskleurige prognoses van het stijgend aantal vaten vloeibare brandstof dat de wereld te besteden heeft. Dat die hoeveelheid brandstof steeds meer wordt aangelengd en verdund met laagenergietische NGL’s (Natural Gas Liquids) en biobrandstoffen verteld men er niet bij.
De netto hoeveelheid energie, die we uit vloeibare brandstoffen halen neemt niet verder toe. En in Nederland en andere Europese landen neemt die hoeveelheid energie zelfs af. Die afname is onomkeerbaar. We krijgen nooit meer zoveel benzine en kerosine als in 2008.
Peakoil is een realiteit.