Dalende olieprijs zorgt voor lagere GDP-groei in olieproducerende landen

De prijs voor een vat aardolie (Brent) is afgelopen week gedaald tot ca. $92. In juni was dat nog $111 per vat. Laten we eens kijken wat dat betekent voor de belangrijkste olieproducenten.

In juni produceerde Saoedi-Arabië 9,7 miljoen vaten olie per dag. Bij een prijs van $111 per vat bracht die olieproduktie dagelijks 1,08 miljard dollar in het Arabische laatje.
Rusland produceerde in juni 10,1 miljoen vaten per dag ter waarde van 1,12 miljard dollar.
Brazilië verdiende met haar olieproduktie (2,25 miljoen vaten per dag) in juni 250 miljoen dollar per dag. Maar daarbij teken ik aan dat Brazilië vrijwel geen olie exporteert en de hele produktie door de Brazilianen zelf wordt verbruikt.

De actuele produktiecijfers voor begin oktober zijn nog niet bekend, als de produktie vergelijkbaar met die van juni, dan zijn de aardolie-inkomsten toch flink lager.
Bij een olieprijs van $92 per vat verdient Saoedi-Arabië momenteel nog maar 892 miljoen dollar per dag. Da’s 17% minder dan in juni.
Rusland verdient begin oktober aan de olieproduktie nog maar 930 miljoen dollar, ook 17% minder dan in juni.
Voor Brazilië is de waarde van de olieproduktie met 17% gedaald, tot 207 miljoen dollar per dag.

Lager BBP door lagere olie-inkomsten
De daling van de aardolie-inkomsten voor de olieproducerende landen is vergelijkbaar met de afgenomen Nederlandse aardgasexport in het eerste kwartaal van 2014. In de eerste 3 maanden van 2014 kromp de Nederlandse economie met 0,5% t.o.v. een jaar eerder vanwege de sterk afgenomen aardgasinkomsten.
In Rusland en Saoedi-Arabië en andere olie-exporterende landen zal het Bruto Binnenlands Produkt (GDP) in de laatste 5 maanden van 2014 krimpen t.o.v. een jaar eerder toen de prijs van een vat olie nog $110 was.

Olieproducerende landen dragen flink bij aan de mondiale economische groei.
Rusland is één van de grootste economieën van de wereld en draagt ongeveer 3% bij aan het wereldwijde BBP. Brazilië staat net onder Rusland in diverse economische ranglijsten. De bijdrage van Brazilië aan de wereldwijde economische groei is ook ongeveer 3%.
Saoedi-Arabië draagt 1 tot 1,5% bij aan de wereldeconomie.

Lagere vraag naar olie?
Olieproducerende landen kunnen de daling van de olieprijs compenseren door de produktie op te voeren. Maar de daling van de olieprijs wijst al op een te groot aanbod. Het aanbod verder vergroten zou de olieprijs nog verder verlagen. Het lijkt erop dat de vraag naar aardolie wereldwijd aan het afnemen is.

In juni bedroeg de wereldwijde olieproduktie 76,7 miljoen vaten per dag.(volgens de Crude and Condensate-definitie van het Amerikaanse Energy Information Agency)
De wereld betaalde voor die hoeveelheid 85,1 miljard dollar.
Begin oktober 2014 zal de wereldolieproduktie ook min of meer 76,5 miljoen vaten per dag zijn geweest. Maar momenteel heeft de wereld daar minder dollars voor over: 71,1 miljard dollar.
De mensheid is aan het afkicken van olie.

Tom Murphy: eeuwige groei is fysisch onmogelijk (video)

Hieronder kun je een lezing bekijken van Tom Murphy, natuurkundig docent aan de University of San Diego.
Hij laat zien dat de groei van het energieverbruik (2,9% per jaar in de 20e eeuw) niet meer lang kan blijven voortduren. Wetenschappelijk gezien zullen we op begrenzingen stuiten.
1. over een paar honderd jaar zal het energieverbruik gelijk zijn aan alle energie, die de Zon naar de Aarde straalt
2. de restwarmte van de energie die we gebruiken, warmt de atmosfeer op: als de groei doorzet zal de totale restwarmte de atmosfeer tot boven de 100 graden opwarmen: het oppervlakte water gaat dan koken.

Gelukkig zullen lang voor die tijd onze energiebronnen opraken. We zullen het in de toekomst met minder energie moeten doen.
In het tweede deel van zijn verhaal beantwoordt Murphy de volgende vraag:
Kan de economie wel groeien, als het energieverbruik niet groeit?

Tijdelijk: we kunnen de energie efficiënter gebruiken. Maar ook daar zitten grenzen aan. In het begin levert het verbeteren van efficiëntie veel op. Maar de efficiëntieverbeteringen worden steeds kleiner.

Murphy laat ook zien dat economische activiteiten, die weinig of geen energie gebruiken, zoals de financiële sector, de economie niet kunnen dragen.
Erg interessant.

Oliemaatschappijen Total en Statoil zetten teerzand-olie-projecten in de koelkast

De Noorse oliemaatschappij Statoil stelt een project om in de Canadese provincie Alberta met behulp van stoom aardolie te winnen uit teerzand voorlopig voor 3 jaar uit.
In een artikel in de Canadese krant Globe and Mail wordt de investering die Statoil voorlopig heeft uitgesteld geschat op 2 miljard dollar of meer. Dit besluit kost ca. 70 mensen hun baan.

statoil-oilsands

Het Statoil-project heet Corner en is al het tweede teerzandolie-project dit jaar dat op de lange baan wordt geschoven. In mei besloten Total en Suncor Energy Inc. al om werk aan het Joslyn-project (ter waarde van 11 miljard dollar) voorlopig stil te leggen.
Men verwachtte dat Corner per dag ca. 40 duizend vaten olie zou gaan produceren.

Er worden meerdere redenen aangedragen voor het uitstel.
Ten eerste zijn de kosten van het project (loonkosten en materialen) flink gestegen. Statoil is een laatkomer in de teerzanden van Alberta. Maatschappijen, die eerder begonnen, hebben al ervaren lokale arbeidskrachten in dienst. Statoil moet mensen van buiten de regio inhuren. Ook de machines en materialen, die Statoil nodig heeft, moeten van verder weg komen.
Ten tweede is de afzet van teerzandolie problematisch aan het worden nu er voorlopig geen pijpleiding naar de VS wordt aangelegd. De winning van teerzandolie groeit sneller dan de transportcapaciteit via het spoor.

Minder teerzandolie betekent minder CO2
De winning van teerzandolie vindt plaats door het olierijke zand met stoom te verhitten. Bij de produktie van de stoom wordt veel aardgas verstookt, wat een zeer grote uitstoot van CO2 betekent. Als de olie eenmaal gewonnen is, zal deze worden verwerkt en een groot deel zal als transportbrandstof worden verbrand tot CO2.
Uitstel van het Corner-project en het Joslyn-project van Total en Suncor betekent dat de CO2-uitstoot in Canada niet zo snel toeneemt als deskundigen eerst aannamen.

Misschien komt van uitstel wel afstel en dan zal een groot deel van de teerzandolie gewoon blijven liggen waar ze al miljoenen jaren ligt. In dat geval krijgt het IPCC ongelijk met haar prognoses over de mondiale CO2-uitstoot.
Gezien de ontwikkelingen van de laatste jaren lijkt het mij een goed idee als het IPCC nog eens zeer kritisch naar de CO2-emissiescenarios kijkt en ze naar beneden bijstelt.

ipcc-anthropogenic-carbon-emissions

EU probeert wanhopig Russisch gas en South Stream tegen te houden

Servië importeert al sinds 2007 Russisch aardgas. In 2013 importeerde het land 1,14 miljard kuub Russisch gas. Daarnaast heeft de Servische gasmaatschappij Srbijagas een belang van 49% in South Stream, een gaspijpleiding die Russisch aardgas via de Kaspische Zee en Bulgarije naar Europa zal brengen.
Als de pijpleiding gereed is dan zal Servië ook buiten Oekraïne om Russisch aardgas kunnen importeren. Servië wordt zo minder afhankelijk van de nukken en grillen van de corrupte machthebbers in Kiev.
Servië is geen lid van de Europese Unie en een van de weinige Europese landen die nog vriendschappelijke relaties met Rusland onderhouden.

Het is een doorn in het oog van de Europese politici dat via South Stream een eventuele boycot van Russisch aardgas omzeild kan worden. De Europese Unie wil liever aardgas uit Turkmenistan, uit Iran of desnoods Qatar invoeren via de Nabucco-pijpleiding om zo minder afhankelijk te worden van het Russische aardgas.

Op het kaartje hieronder zijn beide aardgaspijpleidingen ingetekend

800px-Nabuccostream
Op het kaartje kun je zien dat de Nabucco-pijpleing uitsluitend over grondgebied zal lopen van EU-landen, Bulgarije, Roemenië en Hongarije (groen ingekleurd op de kaart)
De concurrerende pijpleiding South Stream loopt over Servisch grondgebied (wit gekleurd op de kaart), waar de EU eigenlijk geen invloed kan uitoefenen.

Een paar maanden geleden toen de crisis in Oekraïne op haar hoogtepunt kwam, heeft de Europese Commissie, bij monde van voorzitter Barosso, de Bulgaarse regering zwaar onder druk gezet om de werkzaamheden aan de South Stream-pijpleiding op te schorten.

De Bulgaarse regering schijnt het werk aan South Stream niet volgens de EU-regels te hebben aanbesteed… wat natuurlijk een kutsmoes is.

Afgelopen week werd ook de Servische regering onder druk gezet door de Europese Unie. Als Servië zich niet houdt aan de Europese regelgeving (aanbesteding of wat dan ook) dan zal het gas bij de Servische grens worden tegengehouden.

De EU wil echt heel graag dat de Europese burgers afkicken van Russisch aardgas en de South Stream-pijpeliding zal juist de afhankelijkheid van de Russische dealer Gazprom vergroten.
Ook landen, die niet tot de Europese Unie behoren, worden onder druk gezet.
Het is meelijwekkend om Brussel zo wanhopig te zien worden.
En het is hypocriet om wel gewoon Russisch gas af te nemen via Nordstream en andere pijpeleidingen.

Schermafbeelding 2014-09-28 om 16.13.26

Dalende olieprijs en steenkoolprijs: de koolstofzeepbel loopt leeg

De afgelopen maanden is de prijs voor een vat aardolie gedaald tot onder de $100.
De prijs voor steenkool is al sinds begin 2011 aan het dalen.
In de grafiek hieronder is goed te zien dat de prijs van fossiele brandstoffen een dalende trend vertoont.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.42.02

Een dalende prijs duidt erop dat het aanbod groter is dan de vraag.
De produktie van steenkool en aardolie wordt de laatste jaren met alle mogelijke middelen vergroot. Hieronder is de groei van de mondiale olie- en steenkoolproduktie uitgezet in twee grafieken.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.48.30

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.52.16

In de steenkool- en aardolieproducerende landen wordt ook flink geïnvesteerd om de produktie te vergroten. In de VS worden vele miljarden gestoken in de exploitatie van schalie-olie en Brazilië leent meer dan 200 miljard dollar van investeerders om de diepzee-olie voor de Braziliaanse kust te kunnen exploiteren.
China heeft veel geinvesteerd om de steenkoolreserves van Mongolië te gaan exploiteren en in Australië en Zuid-Afrika wordt geïnvesteerd om de export van steenkool te bevorderen.
Bedrijven en regeringen hebben zich diep in de schulden gestoken om de winning van fossiele brandstoffen in de toekomst mogelijk te maken. Investeerders hebben onevenredig veel kapitaal geïnvesteerd in de winning van fossiele brandstoffen en zij hopen een goed rendement te halen op die investering. Waarschijnlijk is er in de olie-, gas- en steenkoolwinning sprake van een overinvestering en dat wordt ook wel de koolstofzeepbel (carbonbubble) genoemd. Het is verre van zeker dat de investeringen terugverdiend zullen worden.

Dalende vraag naar aardolie en steenkool
De dalende prijs voor olie en steenkool geeft aan dat het aanbod groter is dan de vraag. Economen en energiedeskundigen gaan er nog altijd vanuit dat de vraag naar aardolie en steenkool zal blijven stijgen. Maar in grote delen van de wereld zien we de vraag naar aardolie en steenkool al jarenlang dalen. Het verbruik van aardolie in de 6 grootste landen van de eurozone is de afgelopen 8 jaar al met een kwart afgenomen.
Ook in de VS daalt het aardolieverbruik.
Er zijn aanwijzingen dat het verbruik van aardolie in China niet verder meer groeit.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 19.21.46

In juli 2014 verbruikte de Chinese economie 9,5 miljoen vaten per dag. In juli 2013 was dat nog 10,0 miljoen vaten per dag. (volgens de JODI-database: zie refinery intake)
China verbruikt ongeveer de helft van alle steenkool, die wereldwijd geproduceerd wordt. In de afgelopen maand kondigde de Chinese regering aan dat men het gebruik van steenkool wil gaan beperken. Dat kan door meer elektriciteit op te wekken met duurzame bronnen als waterkracht en wind. De vertraging van de economische groei draagt ook bij aan een lager steenkoolverbruik. Het gevolg is dat China in 2014 minder steenkool importeert dan in 2013.

Gaat de koolstofzeepbel leeglopen?
De afgelopen jaren hebben oliemaatschappijen al vaak investeringen in moeilijk winbare olie- en gasprojecten moeten afschrijven. Oliemaatschappij Shell ging voor vele miljarden het schip in bij de schaliegaswinning in de VS. Door de dalende olieprijs zullen oliemaatschappijen nog meer moeten afschrijven op hun reserves: de resterende reserves in de bodem zijn waarschijnlijk geen $120 per vat waard, maar misschien slechts $95 per vat.
Steeds vaker zullen oliemaatschappijen besluiten om exploitatie van olie- en gasvelden uit te stellen, omdat de exploitatiekosten bij de huidige lage olieprijs niet terugverdiend kunnen worden.
De schaliegaswinning in de VS dreigt uit te lopen op een financieel fiasco. Volgens insiders is de Amerikaanse schaliegaswinning net zo’n pyramidespel als de sub-prime hypothekenportefeuilles in de jaren 2006 en 2007. Als die zeepbel leegloopt zullen een paar profiteurs net op tijd hun winst gepakt hebben, maar de meeste investeerders zullen naar hun investering kunnen fluiten.
In de steenkool-industrie is men nog optimistisch. Maar als de steenkoolprijs door overproduktie en dalende vraag verder zal dalen, dan zal investeren in steenkoolmijnen niet langer rendabel zijn.
Nog voordat de wereld een strenger klimaatbeleid gaat voeren, dreigt de koolstofzeepbel al leeg te lopen. De Grenzen aan de Groei, die al 40 jaar geleden voorspeld werden, lijken in 2014 bereikt.

LEES OOK:
Low Oil Prices: Sign of a Debt Bubble Collapse,Leading to the End of Oil Supply?
door Gail Tverberg.

Dieselverkoop in Nederland daalt verder

In de maand juli werd in Nederland 531 miljoen liter dieselbrandstof verkocht. In juli 2013 was dat 592 miljoen liter. Tijdens de eerste 7 maanden van 2014 werd totaal 3950 miljoen liter diesel verkocht. Dat is 6% minder dan in dezelfde periode van 2013 toen er 4213 miljoen liter diesel werd verkocht en verbruikt in Nederland.
In de grafiek hieronder zijn de verkoopcijfers van het CBS over de afgelopen vierenhalf jaar uitgezet. De rode lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde over 6 maanden weer.

Schermafbeelding 2014-09-24 om 16.33.41

De verkoop van benzine lag in juli 2014 3% lager dan in dezelfde maand van 2013: er werd 429 miljoen liter benzine verkocht tegenover 443 miljoen liter een jaar eerder.
In de eerste 7 maanden van 2013 werd er 3106 miljoen liter benzine verkocht. Dit jaar staat de teller na 7 maanden 4% lager op 2979 miljoen liter.

Schermafbeelding 2014-09-24 om 16.38.16

De paarse lijn in de grafiek is het voortschrijdend gemiddelde over een periode van 6 maanden.

Bijkomend voordeel is dat de CO2-uitstoot van het Nederlandse wagenpark ook daalt. Ik verwacht dat de verkoop en het verbruik van benzine en diesel zal blijven dalen. Er zullen tankstations en misschien ook raffinaderijen gaan sluiten.

Het klimaatverhaal van 2014 dat de TV-journaals niet haalt

20140915_ice

Sinds 2007 wordt er ieder jaar door de media (TV en kranten) veel aandacht besteed aan het afsmelten van het zeeijs aan de polen. Wetenschappers en dus ook wetenschapsjournalisten richten zich vooral op het Noordpoolijs.
In 2012 smolt er zo veel zeeijs weg op de Noordpool dat er in september slechts 3,4 miljoen km² ijs overbleef: de laagste hoeveelheid sinds het zeeijs m.b.v. satellieten in de gaten wordt gehouden.
Maar in 2013 smolt er minder zeeijs weg en bleef er half september 5 miljoen km² zeeijs over. Dat nieuws was een stuk minder sensationeel.

In september 2014 is de resterende minimale hoeveelheid Noordpoolijs ook ongeveer 5 miljoen km² (zichtbaar in de grafiek hieronder)

Schermafbeelding 2014-09-21 om 13.28.46

Een ijsvrije Noordpool lijkt nog decennia ver weg. De media negeren het smeltende Noordpoolijs.

Aan de Zuidpool is de laatste jaren juist steeds meer zeeijs. In september van 2013 was de hoeveelheid zeeijs rond Antarctica ver boven het gemiddelde over de periode 1981-2010: 19,6 miljoen km².
Nu, een jaar later, is de hoeveelheid zeeijs rond de Zuidpool nog groter: 20 miljoen km².

Schermafbeelding 2014-09-21 om 13.37.37

In september 2014 is er mondiaal 2,2 miljoen km² zeeijs bijgekomen in vergelijking met september 2012. Dat is een toename met 9,5% in twee jaar tijd.
Het is een momentopname en zegt maar weinig over de lange termijnontwikkeling.
Maar de mediastilte rond het afsmelten van het zeeijs rond Noord- en Zuidpool is opvallend als je het vergelijkt met de hype rond hetzelfde zeeijs van het afgelopen decennium.