Energieprijzen in Europa stijgen verder

In de tweede helft van 2011 betaalde de gemiddelde Europeaan 6,3% meer voor zijn elektriciteitsverbruik, aldus Eurostat.
In Portugal en Spanje bedroeg de prijsstijging 13%, in het Verenigd Koninkrijk 12% en in Nederland 8,4% Luxemburg was het enige land waar elektriciteit goedkoper werd (-5%).

Aardgas werd ook voor de meeste Europeanen flink duurder.
De Britten betaalden in de tweede helft van 2011 maar liefst 27% meer voor aardgas dan in de tweede helft van 2010. Voor Luxemburgers steeg de prijs 22% en voor Belgen 21%.
De gemiddelde Europeaan moest voor aardgas 12,5% meer betalen dan in de tweede helft van 2010.

Rijden op aardgas is misschien beter voor de luchtkwaliteit, maar het heeft tot gevolg dat het aardgas eerder opraakt. De stijgende prijs van aardgas is een teken aan de wand.
Elektrisch rijden is ook een schijnoplossing. Ook elektriciteit wordt snel duurder en dat ga je merken als je een elektrische auto koopt of een treinkaartje.
De goedkope fossiele brandstoffen raken op, eenvoudige oplossingen zijn er niet.

De Nederlandse economie krimpt al voordat zij kapotbezuinigd wordt

Veel mensen zijn bang dat de Nederlandse economie zal krimpen door de voorgestelde bezuinigingen. Maar als je kijkt naar de afgelopen 10 jaar, dan zie je dat de Nederlandse economie ook al zonder bezuinigingen krimpt.
Uit de database van Federal Reserve Bank of St. Louis heb ik een paar voorbeelden gevist.

Industriële produktie in Nederland
De totale industriële produktie is in 2012 weer terug op het niveau van 2005: sinds 2007 is de produktie met 5% afgenomen.

Omzet detailhandel in Nederland
De winkelomzet is ook weer terug op het niveau van 2005 (dat ook al in 2003 werd bereikt). Sinds 2008 is de totale winkelomzet met ca. 7% gedaald.

Arbeidsparticipatie in Nederland
In Nederland heeft ongeveer 50% van de bevolking een baan. Dat is evenveel als in 2002. In 2008 en 2009 was dat nog 52%. In de afgelopen jaren zijn er tienduizenden banen verdwenen.

Stijgende energierekening
Een van de oorzaken van de economische krimp is de gestegen prijs van energie. In de grafiek hieronder zie je dat energie (met name aardolie, aardgas en steenkool) sinds 1998 twee keer zo duur geworden is. Sinds 2005 is de energieprijs nog met 20% gestegen.

De economische krimp zal nog verder gaan. Niet alleen omdat de overheid minder geld gaat uitgeven en meer belasting gaat heffen. Fossiele brandstoffen zullen in prijs blijven stijgen. Onze comfortabele levenstijl met auto’s, vliegtuigen en elektrische apparaten wordt steeds duurder. De winning van fossiele brandstoffen kost steeds meer energie.
Deze ontwikkeling is onomkeerbaar: de makkelijk winbare energie is op.

Peak-pijpleiding en regionalisering van de energiemarkt

De mensheid gebruikte nog nooit zoveel energie als de afgelopen jaren. Tegelijkertijd lagen er nog nooit zoveel pijpleidingen voor olie en gas als nu. Fossiele brandstoffen worden getransporteerd naar de plek waar de vraag en de prijs het hoogst is. Aan de hoeveelheid pijpleidingen zit een maximum. Olie en gas zullen steeds vaker gebruikt worden op de plaats waar ze gewonnen worden.

Het is vervelend dat de grootste oliereserves gevonden worden op plaatsen waar weinig mensen wonen: in de Arabische woestijn, in Siberië en in Alberta in Canada. Om die aardolie naar de gebruikers te krijgen worden tankers gebruikt of pijpleidingen aangelegd.
In de afgelopen 100 jaar is ruwweg de helft van de aardolie opgebruikt en we moeten ons afvragen of het nog de moeite loont om voor de resterende olie nog pijpleidingen te bouwen. In de VS besloot men onlangs om voorlopig nog geen pijpleiding aan te leggen vanuit de teerzanden in Canada naar de raffinaderijen in de VS.

Hetzelfde kunnen we concluderen voor aardgaspijpleidingen. Het gas wordt veelal gewonnen op plaatsen waar weinig gebruikt wordt (Turkmenistan, Algerije, Iran) Om het bij de gebruikers te krijgen worden leidingen aangelegd. Die gaspijpleidingen zijn kwetsbaar voor aanslagen. Dus politieke stabiliteit is een vereiste. De TAPI-gaspijpleiding tussen Turkmenistan, Pakistan en India werd al in de jaren 90 van de vorige eeuw bedacht, maar vanwege de oorlog in Afghanistan is er nog altijd niet aan de bouw begonnen. Sinds president Mubarak in Egypte tot aftreden werd gedwongen zijn er al 14 aanslagen gepleegd op de gaspijpleiding tussen Egypte en Israël.

De landen waardoor de pijpleidingen lopen pikken graag een kuubje aardgas mee. De Europese Unie en Rusland steken veel geld en energie in gaspijpleidingen, die niet over Oekraïns en Wit-Russisch grondgebied lopen: Nordstream, Southstream en Nabucco.
Ieder gasveld heeft een beperkte levensduur en binnen die levensduur moet de pijpleiding worden aangelegd en terugverdiend. Voor grote gasvelden is die keuze snel gemaakt. Kleine gasvelden zullen niet worden aangesloten op een pijpleiding, maar lokaal worden gebruikt of worden verkocht als vloeibaar aardgas LNG. Noorwegen twijfelt nog altijd of het Snohvit-gasveld in de Barentszee moet worden aangesloten op het bestaande pijpleidingen-netwerk. Die aansluiting zou $4,4 miljard kosten en pas in 2020 klaar kunnen zijn. Voorlopig wordt het gas uit Snohvit in Hammerfest vloeibaar gemaakt en per tanker vervoerd naar onder meer Japan (!!!).

Ondanks het gigantische netwerk van aardgaspijpleidingen zijn de prijsverschillen tussen verschillende gebieden enorm. In de VS is de prijs voor aardgas momenteel erg laag. In Japan en Korea wordt het achtvoudige betaald voor dezelfde hoeveelheid vloeibaar aardgas (LNG).

Door dit prijsverschil kunnen slimme ondernemers hun brood verdienen aan het transport van LNG van de VS naar Oost-Azië, maar het loont niet de moeite om een aardgasleiding aan te leggen van de VS naar Japan.

In de komende jaren zal de prikkel om meer pijpeidingen aan te leggen wegvallen. Door economische krimp daalt het energieverbruik in Europa en de VS. Bovendien worden olie en gas uit steeds kleinere velden gewonnen. Voor die kleine hoeveelheden loont het niet de moeite om pijpleidingen aan te leggen. Bij de exploitatie van schaliegas wordt er slechts korte tijd (<10 jaar) gas gewonnen. De aanleg van lange pijpleidingen is dan niet rendabel. Het valt te verwachten dat schaliegas alleen gewonnen zal worden op plaatsen waar al een netwerk van pijpleidingen ligt, dichtbevolkte gebieden. Polen en Groot-Brittannië zullen het schaliegas in hun bodem zelf opstoken schaliegas en niet exporteren. De toekomst ziet er somber uit voor de pijpleidingbouwers.

PIIGS-landen worden zwaarder getroffen door dure olie

Is het toeval dat Ierland, Italië, Griekenland, Portugal en Spanje in financiële problemen zijn gekomen? Of is er een economische factor, die deze landen harder treft dan Nederland, Duitsland en Frankrijk?
Ik denk dat de problemen van de PIIGS-landen mede veroorzaakt worden door de gestegen prijs van fossiele brandstoffen.

In onderstaande grafiek zie je dat Ierland, Griekenland, Portugal, Spanje en Italië allemaal meer dan 60% van hun energie moeten invoeren in de vorm van aardolie en aardgas.

De PIIGS-landen worden door dure aardolie disproportioneel zwaar getroffen.

In de periode 1999 – 2008 hebben de inwoners van de PIIGS-landen geprofiteerd van de stabiliteit, die de euro bracht. De rente op staatsleningen was laag, de overheid hoefde niet te bezuinigen en de materiële welvaart nam toe.

De welvarende Zuid-Europeanen gingen auto’s kopen en meer energie gebruiken. Nu de aardolie een stuk duurder is, wordt de dure energie betaald met geleend geld.
Om de PIIGS-landen tegemoet te komen koopt de ECB (Europese Centrale Bank) de staatsleningen op en houdt daarmee de rente laag. Bovendien leent de ECB honderden miljarden uit aan banken, die op hun beurt miljarden aan PIIGS-landen uitlenen.

Tegelijkertijd worden de PIIGS-landen door bezuinigingen, hervormingen en een recessie gedwongen om minder energie te gebruiken.
Dat proces is al begonnen. Het verbruik (en dus de import) van aardolie in Ierland is al aan het dalen.

De Ierse olie-import is al sinds 2007 aan het afnemen. In 2010 daalde de olie-import (en dus het aardolieverbruik) met 4,8%.

Met de Energy Export Databrowser van Mazama Science kun je zelf kijken hoe het zit met het aardolieverbruik van Portugal, Italië, Griekenland en Spanje.

Dure olie raakt Europa harder dan de VS

Vorige week sprak de Tweede Kamer kort over de hoge olieprijs. Jolande Sap van GroenLinks nam het woord olieprijs maar liefst 11 keer in de mond. Wordt de politiek eindelijk wakker?

Op haar blog Our Finite World legt Gail Tverberg uit waarom vooral Europa last heeft van de hoge olieprijs.

Dat komt allereerst doordat de euro nu minder waard is t.o.v. de dollar dan in 2008. In dollars ligt de olieprijs voor Bent nog onder het record uit 2008, maar in euro’s gemeten is Brent-olie nu duurder dan ooit.

De prijs van West-Texas-Intermediate, de olieprijs-indicator voor de VS is minder hard gestegen dan Brent (de soort olie, die Europa vooral gebruikt).
Het oplopende prijsverschil is echter niet zo groot dat handelaren olie uit de VS naar Europa gaan vervoeren. De wereldoliemarkt valt langzaam uiteen in kleinere lokale markten.

Europa wordt langzamerhand afhankelijker van import dan de VS.
De olieproduktie in Europa daalt snel, vooral de produktie in de Noordzee.

In Noord-Amerika is de olieproduktie plotseling weer aan het stijgen.
Vooral door de winning van shale-olie in North-Dakota en diepzee-olie uit de Golf van Mexico.

De toegenomen afhankelijkheid van energie-import blijkt ook uit de grafiek hieronder:

De PIIGS-landen staan allemaal links in de grafiek: zij zijn erg afhankelijk van olie- en gasimport en dus erg gevoelig voor hoge prijzen.
De afhankelijkheid van de VS nam de laatste jaren af.
De afhankelijkheid van Duitsland en het Verenigd Koninkrijk nam juist toe.

Hout: de brandstof van de toekomst

In de afgelopen koude februariweken verstookte een gemiddeld Nederlands gezin 70 m³ aardgas per dag. Filosoof Bas Haring rekende uit dat dat neerkomt op 50 euro per dag. Bas Haring zocht ook op hoeveel hout je moet verstoken voor dezelfde hoeveelheid warmte. Hij kwam uit op 150 kg.
Het rekensommetje laat zien hoeveel energie wij verspillen met het warmhouden van onze huizen. Onze huidige brandstof aardgas maakt dat mogelijk. Het is een makkie om de thermostaat omhoog te zetten. Maar elke dag 150 kg. hout opstoken: daar heb je je handen vol aan.

Als het aardgas opraakt, zullen we weer hout moeten gaan stoken.
Kijk eens in je omgeving of er voldoende hout te vinden is om alle huizen in je straat warm te houden. Dat valt behoorlijk tegen. Zelfs als je maar 15 kg hout per dag zou verbruiken, dan zal al het hout in de wijde omgeving in één winter zijn opgestookt door de mensen, die bij jou in de straat wonen.

Bij het huidige gebruik is er nog voor 15 jaar aardgas. Als we op grote schaal schaliegas gaan winnen, dan kunnen we die periode oprekken tot 30 jaar.
Maar we kunnen die periode nog veel langer maken door zuiniger te stoken en minder aardgas te gebruiken voor elektriciteitsopwekking (dus geen elektrische auto’s opladen).

Hoe meer ik erover nadenk, hoe meer ik inzie dat onze huidige levensstijl niet duurzaam is. We verstoken aardgas van miljoenen jaren oud; we importeren steenkool en aardolie uit andere continenten. We moeten veel zuiniger omspringen met fossiele rijkdommen als aardgas.

Onze kinderen en kleinkinderen zullen weer hout gebruiken als belangrijkste warmte bron. Ik zie het nog niet gebeuren dat zij hout uit andere continenten gaan importeren, zoals wij steenkool, olie en gas importeren. Ze zullen zelf moeten voorzien in hun eigen behoefte aan hout.
We kunnen de volgende generatie een handje helpen door bomen te planten: heel veel bomen.