Tagarchief: duurzaamheid

Duurzaamheid in de praktijk: wat kun je zelf doen?

Wat betekent duurzaam nu eigenlijk?
Volgens mij is duurzaam iets dat eeuwenlang kan worden volgehouden zonder dat de kwaliteit achteruitgaat.
Onder duurzaam leven versta ik het leven dat onze voorouders leiden in de tijd dat er nog geen elektriciteit was. In die tijd gebruikte men geen fossiele brandstof. Nou misschien een heel klein beetje steenkool. Maar hoofdzakelijk gebruikte men hout en turf voor verwarming.
Ik probeer mijn leven zo in te richten dat ik in de buurt kom van de leefwijze van de Nederlanders uit het begin van de 19e eeuw.

Transport
Ik heb geen auto en heb me voorgenomen om nooit meer te vliegen. Ik verplaats mezelf het liefst lopend en op de fiets. Mijn leven speelt zich hoofdzakelijk af in en rond Delft. Ik kan gelukkig lopend naar mijn werk.
Ik ga wel eens met de trein, maar dat probeer ik te verminderen.

Verwarming
Het is niet duurzaam om alle kamers van je huis te verwarmen. Dat deden de mensen vroeger ook niet. Meestal werd er maar één kamer verwarmd en alle bewoners verzamelden zich in die kamer. Bij mij thuis wordt alleen de huiskamer verwarmd.
Als je gewend bent aan een kamertemperatuur van 21 graden, dan vind je 18 graden fris. Als je in een paar weken went aan een temperatuur van 17 graden, dan kun je veel besparen om je aardgasverbruik (en CO2-uitstoot).
Warm water is een luxe, die voor ons heel gewoon is. Nederlanders zijn steeds langer en vaker gaan douchen sinds er in Groningen aardgas werd gevonden. Als het aardgas op is, zullen we minder vaak douchen en korter. Ik ben daar alvast mee begonnen. En ik voel me daar heel goed bij. Douchen met koud water heeft ook positieve gevolgen voor je gezondheid.

Voeding
Aan het begin van de 20e eeuw kochten en aten de Nederlanders hoofdzakelijk voedsel, dat in Nederland geproduceerd was. En men at vooral voedsel van het seizoen.
Door de overvloed aan fossiele brandstoffen zijn we gewend geraakt om voedsel van over de hele wereld te eten: tonijn, mango’s, ananas, bananen enz. Dat voedingspatroon kunnen we niet volhouden als de fossiele brandstoffen opraken.
Je kunt nu alvast je voedingspatroon aanpassen door geen voedsel te eten van buiten Europa. Dat betekent geen sinasappels en bananen meer; dat lukt mij prima. Maar ik moet bekennen dat ik nog wel koffie en thee drink en chocolade eet.
Ik probeer mijn leven ook te verduurzamen door minder vlees te eten.
En door op bescheiden wijze een klein beetje voedsel zelf te verbouwen.

In mijn tuintje staan een paar kleine appelboompjes.
En in wat kleine kasjes heb ik basilicum, koriander en rucola gezaaid.
In de loop van het voorjaar komen daar nog trostomaatjes, paprika’s en misschien ook wel bospeen bij.

Het is niet veel, maar het maakt je wel bewust van de waarde van voedsel en van de overvloed waar deze generatie van kan profiteren.

Peak-koopkracht: in Nederland stijgen arbeidskosten; in Griekenland dalen ze

Na de financiële crisis van 2008 zijn de arbeidskosten in Nederland gestegen.
In 2008 kostte de gemiddelde Nederlandse werknemer 29,8 euro per uur.
In 2013 was dat opgelopen tot 33,2 euro per uur, een stijging van 11,7% in 5 jaar, aldus een rapport van Eurostat dat afgelopen week werd gepubliceerd.

In Griekenland zijn de arbeidskosten sinds 2008 juist gedaald.
Van 16,7 euro per uur in 2008 naar 13,6 euro per uur in 2013. Da’s een daling van 18,6%.

loonkostenNLGR

Economen zeggen over deze ontwikkeling dat de Griekse economie nu beter kan concurreren met de Nederlandse: de arbeidskosten zijn lager en Griekenland is nu aantrekkelijker als vestigingsplaats voor bedrijven… toch.
Volgens deze redenatie is Bulgarije het aantrekkelijkste lagelonenland in Europa: de arbeidskosten bedragen daar slechts 3,7 euro per werknemer per uur.

Als de arbeidskosten in een land erg laag zijn, dan betekent dat automatisch dat de lonen en de koopkracht in dat land ook laag zijn. Dat is de keerzijde van de medaille.
In een lagelonenland is het aantrekkelijk om iets te produceren, maar het is een slechte afzetmarkt voor die produkten.

In Kroatië, Portugal, Hongarije en het Verenigd Koninkrijk zijn de arbeidskosten (en dus de koopkracht) ook gedaald in de afgelopen 5 jaar, maar niet zo sterk als in Griekenland.
In Kroatië, Griekenland en Portugal zien we overigens ook een negatieve inflatie, ofwel deflatie. De koopkracht van de bevolking in die landen daalt en tegelijkertijd dalen ook de prijzen in die landen.

Van buitenaf de thermostaat omhoog of omlaag zetten…

Ik ben een voorstander van energiebesparing.
Ik zet zelf de thermostaat in mijn eigen huis een graadje lager.
Ik zou het liefst zien dat de regering in alle huizen in Nederland de thermostaat wat lager zou zetten. Dat scheelt in het aardgasverbruik en in de CO2-uitstoot. Op die manier kan de regering aardbevingen in Groningen en klimaatverandering tegengaan.

Gelukkig nemen steeds meer Nederlanders zo’n handige slimme thermostaat, die op afstand via de smartphone bediend kan worden. Je krijgt zo’n apparaat bijna gratis van je energieleverancier.

Het is nog maar een kwestie van tijd, totdat iemand anders, van buitenaf bij jouw in huis de thermostaat lager zet. Bijvoorbeeld omdat je nog een rekening hebt openstaan. Of omdat een paar grote bedrijven nu even wat meer aardgas nodig hebben.
Of omdat het gas bijna op is en de regering energiebesparing wil afdwingen… ;-)

James Corbett waarschuwt zijn publiek dat er ook nadelen zitten aan al die handige technologie. (De eerste 90 seconden gaan over crowdfunding van Corbetts Boiling Frogs-project)

Waarom zijn de Grenzen aan de Groei zijn moeilijk te accepteren?

De afgelopen 2 eeuwen is de mensheid uitgegroeid tot de succesvolste soort op Aarde. De bevolking is gegroeid van 1 miljard tot 7 miljard mensen. Er zijn gigantische bouwwerken voltooid. Mensen vliegen in machines de wereld rond, soms sneller dan het geluid. Er zijn mensen buiten de dampkring geweest en zelfs op de Maan. Het lijkt alsof er niets onmogelijk is voor de mensheid.

De menselijke cultuur is door die enorme groei en vooruitgang veranderd. We geloven met zijn allen dat de mensheid door zijn intelligentie en vindingrijkheid alles kan bereiken wat we willen. Alle ziektes zullen we ooit genezen. We kunnen honger uit de wereld helpen. We blussen bosbranden, smelten gletsjers en maken kunstmatige eilanden. De mens is baas over de natuur en kan zelfs het klimaat voor eeuwig beïnvloeden.
Het verhaal over menselijke hegemonie wordt doorgegeven door ouders aan hun kinderen en door onderwijzers aan hun klassen. Hollywood vertelt fantastische verhalen waarin de mensheid het hele Melkwegstelsel doorkruist en de natuurwetten aan zijn laars lapt.

Maar wetenschappers, die naar hun meetinstrumenten kijken en hun waarnemingen vergelijken met eerdere waarnemingen, zien dat de mens helemaal niet almachtig is.
De macht van de mens blijkt gebaseerd op een overschot aan energie uit makkelijk winbare fossiele brandstoffen. Ze kunnen berekenen dat het overschot aan energie steeds kleiner zal worden.
En de wetenschappers zien dat het metaalgehalte in ertsen lager is dan in de vorige eeuw. En ze zien dat de voorraden schoon drinkwater afnemen, net zoals de hoeveelheid fosfaat (een onmisbare meststof voor landbouw).
De wetenschappers zien de reële wereld door andere ogen dan de rest van de mensheid.

Wetenschappers zien fysieke grenzen aan de groei van de mensheid opdoemen. En dat beeld botst met de mythe dat het menselijk vernuft de natuur heeft onderworpen. Als wetenschappers de Grenzen aan de Groei uitleggen, worden ze weggehoond. De mensheid kan niet accepteren dat de legende van eeuwigdurende groei niet waar is, maar een leugen.
Er is sprake van cognitieve dissonantie.
Van generatie op generatie is het aantal mensen op Aarde gegroeid en is de welvaart van ons allemaal toegenomen. We accepteren niet dat deze groei eindigt en dat de verhalen over menselijke macht en vindingrijkheid niet kloppen.

In de documentaire Blind Spot vertelt wetenschapper Jason Bradford over deze cognitieve dissonantie.

De documentaire Blind Spot dateert uit 2008. Maar 6 jaar later in 2014 is er nog maar weinig veranderd. Nog altijd denken politici (de mensen die we uitkiezen om de belangrijkste beslissingen te nemen) dat de economische groei zal terugkeren en dat we steeds meer energie zullen opwekken en gebruiken.
Het zal nog tientallen jaren duren voordat we de culturele ballast van eeuwen onbeperkte fossiele energie achter ons kunnen laten en accepteren dat we boven onze stand leven.

Voorbereiden op en wennen aan een leven zonder olie en gas

In Europa gebruiken we al minder aardolie dan 5 jaar geleden. Over 5 jaar zal dat nog minder zijn en uiteindelijk moeten onze kinderen en kleinkinderen het helemaal zonder aardolie zien te redden. Wat kunnen wij nu al doen om ons daarop voor te bereiden?

Gail Tverberg noemt op haar weblog Our Finite World een paar manieren om de overgang naar een leven zonder aardolie makkelijker te accepteren. Ik licht een paar van die tips toe.

Waardeer het rijke leven dat je nu nog hebt
In het verleden leefden mensen korter. In veel ontwikkelingslanden is dat nog steeds zo. We zijn enorm bevoorrecht dat we in het aardolietijdperk en in het Rijke Westen wonen.
Als je in je leven nog iets wilt bereiken of doen, stel het dan niet uit, maar begin eraan.

Bereid je (op zijn minst een beetje) voor op de olieloze toekomst
Bouw een sociaal netwerk op van familie en vrienden, die je in nood kunnen helpen, of die jij te hulp kunt schieten.
Verbeter je gezondheid: in de toekomst zal er minder geld zijn voor gezondheidszorg.
Leer omgaan met teleurstellingen. (waardeer wat je nu hebt en verwacht niet te veel van de toekomst)
Plant noten- en fruitbomen in je tuin. Leer basale medische zorg (EHBO).
Ga op zoek naar alternatieve bronnen van (drink)water.
Bouw een kleine voedselvoorraad op voor noodsituaties (stakingen, natuurrampen).

Leg meer nadruk op relaties en vriendschappen
Het gezegde “Een goede buur is beter dan een verre vriend” is ontstaan voordat er auto’s en treinen rondreden. In de toekomst als er minder auto’s en treinen rijden, zullen goede buren opnieuw waardevol blijken.
De belangrijkste godsdiensten zeggen: “Heb je naaste lief”. Vermijd conflicten en help elkaar als dat nodig is.

We gaan zeker welvaart inleveren: leer daar mee omgaan
Je zorgen maken over de toekomst, is mensen eigen. Als de toekomst er somber uitziet, kun je maar beter je aandacht verleggen naar het heden.
Je kunt ongelukkig worden als je teveel in de onzekere toekomst kijkt en ongelukkig zijn helpt absoluut niet.

Een paar weken geleden las ik de “22 positieve gewoontes van gelukkige mensen” op ahealthylife.nl. Veel van die dingen deed ik al, maar ik heb toch nog iets geleerd.

Interview met Dmitry Orlov
Tweeënhalf jaar geleden zette ik een interview met Dmitry Orlov op dit weblog.
Tijdens dit interview noemt Orlov, ook een aantal dingen, die je kunt doen om alvast te wennen aan het toekomstig leven zonder aardolie:
- investeer in sociale contacten en familie
- stop met het najagen van carriere, status en (materiële) welvaart
- zorg dat je geen welvaartsziektes (overgewicht, suikerziekte) oploopt
- leer om niets te doen!!!

Het gesprek is volledig in het Engels en helaas niet ondertiteld.

Een aardbeving voorkomen

Vandaag is tot dusver de koudste dag van de winter.
De thermostaat in de huiskamer geeft aan dat het 15 graden is.
Nu kan ik natuurlijk de thermostaat omhoogzetten naar 18 of 19 graden. Dan komt er aardgas uit Groningen (of misschien wel uit Rusland) via pijpleidingen naar mijn huis. Door de energie in dat aardgas kan ik mijn huis verwarmen.

De energie in aardgas is eigenlijk zonne-energie van miljoenen jaren geleden.
In dat verre verleden hebben groene planten de energie uit zonlicht gebruikt om te groeien. Die planten zijn bedekt door zand en aarde en kalksteen. Door chemische processen zijn de eiwitten, vetten en koolhydraten in de planten omgezet in brandbare koolwaterstoffen, zoals aardgas.
De aardgasvoorraad is beperkt, op een gegeven moment is de spaarpot vol fossiele zonne-energie in de Groningse bodem leeg.

Als er veel aardgas uit de Groningse bodem wordt gehaald, dan veroorzaakt dat aardbevingen.
We hebben democratisch met elkaar afgesproken dat we minder gas zullen winnen, zodat de bodem langzamer zakt en niet schoksgewijs.
Ik lever daar graag een bijdrage aan. Ik zet de verwarming niet hoger. Ik douche tegenwoordig korter en met koud water. Zo wordt er minder aardgas opgepompt en komen er hopelijk minder aardbevingen.

Ik maak mezelf graag wijs, dat ik eigenhandig al zorg dat er minder aardgas wordt gebruikt en dat ik daarmee al één aardbeving heb voorkomen. Misschien vind je dat onzin. Maar het is erg leuk om jezelf voor te stellen dat je die macht echt bezit.