Tagarchief: energie

Oekraïne stevent af op energiecrisis

De nieuwe regering van Oekraïne krijgt te maken met een zware economische crisis. Door de burgeroorlog is in het oosten van Oekraïne infrastructuur (bruggen en spoorlijnen) beschadigd en stokt de winning van steenkool. Dit heeft grote gevolgen voor de elektriciteitscentrales, die op steenkool draaien.

De keuze om militair op te treden tegen de separatisten in het oosten, leidde ertoe dat de winning van steenkool gedeeltelijk of geheel stil kwam te liggen. In Oekraïne komt 90% van alle steenkool uit de Donbas-regio in het oosten. In dat gebied werken bijna 500.000 mensen in de steenkool-winning.
Volgens een schatting van Reuters is ongeveer de helft van de 115 kolenmijnen in het gebied gesloten. De steenkoolproduktie in juli 2014 bedroeg 5,6 miljoen ton, dat is 22% minder dan dezelfde maand in 2013.

Oekraïne produceert meer steenkool dan nodig voor het binnenlands gebruik. In 2013 werd er 45,9 miljoen ton olie-equivalent aan steenkool. Het binnenlands verbruik bedroeg 42,6 miljoen ton olie-equivalent. Het land exporteerde in 2013 ongeveer 7% van de totale produktie.
De lagere produktie in de maand juli kan worden opgevangen door te stoppen met de export van steenkool. Maar als de winning van steenkool langere tijd stilvalt, zal Oekraïne genoodzaakt zijn om steenkool in te voeren. De landen, die steenkool aan Oekraïne kunnen leveren zijn: Polen, Tsjechië en Rusland. Hierbij moet worden aangetekend dat Polen en Tsjechië niet heel veel steenkool exporteren. Rusland kan zonder problemen het steenkooltekort van Oekraïne aanvullen.

Transport van steenkool bemoeilijkt door militair geweld
Door het militaire conflict in Oost-Oekraïne zijn diverse spoorwegen en bruggen vernield.

Het is niet duidelijk door wie de bruggen en viaducten zijn vernield. Maar de verwoesting is een direct gevolg van het militair ingrijpen door de nieuwe regering in Kiev.
Hieronder een kaartje waarop de beschadigde infrastructuur in kaart is gebracht.

big

Steenkool en aardgas leveren 70% van alle energie in Oekraine.
Aardgas levert ongeveer 35% van de energie, die de Oekraïne jaarlijks gebruikt. Maar ongeveer 2/3e deel van dat gas werd geïmporteerd uit Rusland. De Oekraïnse regering heeft vooralsnog geen wettelijke sancties genomen tegen de Russische gasleverancier Gazprom. Maar men weigert nog altijd om de sterk verhoogde prijs te betalen.
Het parlement heeft een wet aangenomen, die het mogelijk maakt dat Westerse maatschappijen kunnen investeren in het Oekraïnse gastransportsysteem. Maar tegelijkertijd verdubbelde het parlement door een amendement de belastingen voor private investeerders in de gaswinning. Dit zal westerse gasbedrijven afschrikken.

Steenkool levert ook ca. 35% van de energie, die Oekraïne nodig heeft. Ook deze bron van energie dreigt nu gedeeltelijk op te drogen. De gevolgen voor de Oekraïnse economie en de bevolking zullen dramatisch zijn.
Misschien was een militair optreden tegen de separatisten niet de slimste keuze. Misschien had men beter naar de onderhandelingstafel gestapt om een oplossing met geheel of gedeeltelijk zelfbestuur te bedenken.

Schaliegaswinning en landroof in Oekraïne mogelijk gemaakt door Wereldbank en IMF

Professor Michael Hudson, van de University of Missouri, legt in het interview hieronder uit hoe de schaliegaswinning in Oekraïne gefinancierd wordt. Het Amerikaanse Agency for International Development (USAID) staat garant voor de leningen, waarmee de schaliegaswinning in mogelijk wordt. De zoon van vice-president Joe Biden is directeur van het grootste schaliegasbedrijf dat in Oekraïne gaat fracken.
De Wereldbank ondersteunt het verpachten van Oekraïnse landbouwgrond aan Westerse bedrijven.
Het klinkt als een boosaardig complot van Westerse bankiers en oliemaatschappijen om Oekraïne leeg te roven.

Toekomstige energievoorziening van Oekraïne en ook van Nederland erg onzeker

Volgens de International Energy Security Risk Index, in 2012 gemaakt door de Amerikaanse Kamer van Koophandel, loopt de energievoorziening van Oekraïne de grootste risico’s. Het land haalt de hoogste risicoscore van alle onderzochte landen: 2250.
In het kaartje hieronder lopen de roodgekleurde landen de grootste risico’s wat betreft hun energievoorziening.

Schermafbeelding 2014-08-13 om 09.39.26

Nederland en België zijn oranje gekleurd en hun toekomstige energievoorziening is vrij onzeker. Maar Oekraïne is rood gekleurd en loopt grote risico’s.
De onzekere energievoorziening van Oekraïne komt voort uit de grote afhankelijkheid van import van aardgas en aardolie.
In 2013 gebruikte Oekraïne ca. 260 duizend vaten olie per dag. Maar omdat het land zelf geen olie meer produceert, moet al die olie worden ingevoerd. Het plaatje hieronder illustreert dat Oekraïne al decennialang volledig afhankelijk is van import-olie.

Schermafbeelding 2014-08-13 om 10.00.22

Oekraïne produceert zelf wel aardgas, maar te weinig om in de eigen behoefte te voorzien. Daarom moet het land ook al decennialang veel aardgas importeren uit Rusland.
In de afgelopen jaren probeert Oekraïne zich los te maken van het grote buurland Rusland en zich meer op West-Europa te richten. Om dat te voorkomen zet Rusland de Oekraïnse regering onder druk met het goedkope aardgas als hefboom.
Als Oekraïne goedkoop gas wil, dan zal het vriendjes moeten blijven met Rusland.

In het voorjaar van 2014 zijn de spanningen tussen Rusland en de nieuwe regering in Kiev zo hoog opgelopen dat Oekraïne nu helemaal geen gas meer krijgt van de Russische maatschappij Gazprom. Wat de International Energy Security Risk Index uit 2012 al aangaf, blijkt gewoon uit te komen: de energievoorziening van Oekraïne is zeer kwetsbaar.

Komende winter zal Oekraïne al snel zonder aardgas komen te zitten en aardgas levert 35% van alle energie, die het land verbruikt. Volgens de website van Gas Infrastructure Europe zijn de bovengrondse gasopslagtanks voor minder dan de helft gevuld: 47,2%. Het is ook erg onzeker of Oekraïne in de toekomst nog aan aardolie- en aardolieprodukten (goed voor 10% van het energieverbruik) zal kunnen komen: het land is bankroet.

Het conflict tussen Oekraïne en Rusland kan ook voor de rest van Europa nog heel vervelende gevolgen krijgen. De Oekraïnse regering, bij monde van ex-premier Jatsjenjoek, heeft gedreigd om de doorvoer van Russisch aardgas naar Europa te blokkeren
Dat is voor Nederland, dat slechts een klein beetje Russisch aardgas importeert (om het door te verkopen) vervelend. Maar voor andere Europese landen kan dit dreigement grote gevolgen hebben.

Toekomstige energievoorziening in Nederland ook onzeker
De problemen, die Oekraïne komende winter zal ondervinden, lijken voor Nederland nog ver weg. Maar zoals Oekraïne 35% van haar energie haalt uit aardgas, zo haalt Nederland 47% van alle energie uit aardolie. En al die aardolie moet Nederland importeren.
In het onderstaande plaatje zie je dat Nederland nog altijd 900 duizend vaten olie per dag verbruikt.

Schermafbeelding 2014-08-13 om 14.09.19

De toekomstige energievoorziening van aardgas-exporteur Nederland is helemaal niet zo zeker als wij denken. We moeten er hard aan werken om onze afhankelijkheid van aardolie (en aardgas) te verminderen. Laten we afkicken van onze energieverslaving voordat de makkelijke bronnen opdrogen.

Schaliegaswinning trekt oliemaatschappijen dieper in de rode cijfers

Onlangs meldde het Amerikaanse Energy Information Agency dat veel Amerikaanse olie- en gasmaatschappijen steeds grotere schulden krijgen. De inkomsten uit de winning van schalie-olie en schaliegas zijn al jarenlang kleiner dan de uitgaven, die de bedrijven doen om de moeilijk winbare fossiele brandstoffen te produceren.

De inkomsten van de olie- en gasmaatschappijen stijgen niet langer. Daar zijn twee redenen voor. De geproduceerde hoeveelheid schalie-olie en schaliegas stijgt niet of nauwelijks. En de prijs voor olie en gas stijgt niet.
De uitgaven van de bedrijven zijn in 2011 en 2012 sterk gestegen. De grootste kostenposten zijn de aanschaf van materieel en grondstoffen, het uitkeren van dividend aan aandeelhouders en het terugkopen van aandelen.

In de grafiek hieronder zie je dat het verschil tussen uitgaven (blauwe lijn) en inkomsten (groene lijn) in 2010 klein was. Daarna zijn de verliezen groter geworden.

debteia2014

Veel bedrijven proberen de inkomsten te vergroten door bezittingen te verkopen. Daarbij kun je denken aan boorvergunningen of aan reeds ontwikkelde gas- of oliebronnen, die weinig produceren. Verkopen van bezittingen om de inkomsten op te krikken zie je ook bij de grote oliemaatschappijen zoals Shell. Je kunt een boorvergunning of oliebron slechts één keer verkopen: het is een eenmalige injectie van kapitaal.

Eerder dit jaar waarschuwde Asjyljyn Loder van Bloomberg al op de oplopende schulden van Amerikaanse schaliegasbedrijven.

De ontwikkelingen in de VS kunnen zich ook in Europa voordoen als het duurdere schaliegas moet concurreren met goedkoper conventioneel aardgas uit Noorwegen, Nederland of Rusland. De Europese producenten van schaliegas zullen zich ook diep in de schulden moeten steken (=door private investeerders gesubsidieerd worden) of door de overheid gesubsidieerd moeten worden.
De komende jaren zullen leren of schaliegaswinning in Europa echt van de grond komt of alleen kan voortbestaan door de schuldenlast steeds verder te laten oplopen.

Oekraïne kan niet wachten om schaliegas te gaan winnen

novomechybelivska

De Russische aardgasmaatschappij Gazprom levert geen gas meer aan Oekraïne. De Oekraïners willen (en kunnen) de hoge prijs niet meer betalen. En Oekraïne produceert zelf te weinig gas om in de eigen behoefte te voorzien. De afgelopen jaren heeft de Oekraïnse regering, o.l.v. Janoekovitsj, al besloten om schaliegas te gaan winnen om minder afhankelijk te worden van gas uit Rusland.

Hieronder een grafiek van het Amerikaanse onderzoeksbureau IHS met een prognose van de Oekraïnse gasproduktie in de komende 20 jaar.

Ukraine_gas_development_projection_2035

(Bron: SPECIAL REPORT Natural Gas and Ukraine’s Energy Future (2012))

Oekraïne kan volgens deskundigen de gasproduktie verdrievoudigen.
De Oekraïnse regering rekende zich al rijk en begon plannen te maken.

De beste lokaties om schaliegas te winnen liggen in het oosten van Oekraïne en dan vooral in het Yuzovska-Shale-Block tussen Kahrkiv en Donetsk (de rechterbenedenhoek van het kaartje hieronder)

Ukraine_Dniepr_Donets_basin_EIA
(Bron: EIA (2013))

In januari 2013, tijdens het World Economic Forum in Davos, tekende Oekraine de eerste schaliegasovereenkomst (Production Sharing Agreement ofwel PSA) met Shell. Deze overeenkomst geeft Shell 50 jaar lang het recht om tot een diepte van 10 km. olie- en gas te winnen (dus ook schaliegas) in het Yuzovska-shale-block, een gebied van 7886 km² in het Dniep-Donetsk-bekken.

Meer informatie en een duidelijke kaart van het gebied vind je op de website van Unconventional Gas in Ukraine.

In november 2013 begon Shell met de verkenningsboringen in het Yuzovska-gebied. De waarde van het project wordt geschat op 10 miljard dollar.
In maart van 2014 wordt een tweede proefboring voltooid.
Maar in juni 2014 worden de verkenningboringen opgeschort i.v.m. de vijandigheden tussen het Oekraïnse leger en de pro-Russische separatisten.

De Oekraïnse regering in Kiev wil dat de schaliegaswinning geen verdere vertraging oploopt. De winter van 2014-2015 komt snel dichterbij. Daarom wil men zo snel mogelijk het verzet van de separatisten breken en oprollen, zodat Shell ongestoord de zoektocht naar sweetspots kan hervatten.

Tot slot een animatiefilmpje waarin John Perkins, die vroeger voor het IMF werkte, uitlegt hoe Europa en de VS omgaan met landen waar grondstoffen en fossiele brandstoffen te winnen zijn.
Het land wordt opgezadeld met schulden. De grondstoffen en fossiele brandstoffen worden door Westerse bedrijven voor een schijntje geëxporteerd. De regering wordt onder druk gezet om mee te werken aan de plundering. En als de regering niet mee werkt, wordt er een staatsgreep op touw gezet om een bevriende regering aan de macht te helpen.

Voor meer informatie klik je naar het verhaal van Matt op crudeoilpeak.info

De ultieme sanctie: de gaskraan van Nord stream weer dichtdraaien

Op 8 november 2011 werd de Nord Stream gaspijpleiding door de Baltische Zee in gebruik genomen. Precies op tijd klaar voor de winter van 2012.
Bij de in gebruikneming van de pijpleiding werd door West-Europese regeringsleiders symbolisch de gaskraan opengedraaid.

Nu roepen politici in West-Europa op om Rusland te straffen voor het steunen van pro-Russische separatisten in het oosten van Oekraïne. En die politici stellen voor om minder gas van Rusland te kopen, of misschien helemaal geen gas meer.

Dat kan heel eenvoudig door de gaskraan, die op 8 november 2011 werd opengedraaid weer dicht te draaien. Tot en met 7 november 2011 hadden we dat Russische gas niet nodig. We konden onszelf prima redden zonder Nord Stream.
Ik stel voor dat we de gaskraan aan onze kant van Nord Stream weer dichtdraaien en dat we komende winter de thermostaat niet zover omhoogdraaien. Als we onszelf wat warmer kleden en op koude dagen een uurtje eerder naar bed gaan, dan kunnen we nog jarenlang zonder Russisch gas.

Peak-oil leidt tot peak-uranium

Uraniumwinning wordt steeds duurder
In 2006 verwachtte het IEA dat de mondiale uraniumproduktie in 2020 zou stijgen tot 55 kiloton (het oranje gebied in de grafiek hieronder) wanneer de extractiekosten beperkt worden tot maximaal $40 per kg.


(bron: Energy Watch Group dec. 2006)

Als de mijnbouwbedrijven de extractiekosten laten oplopen tot maximaal $130 per kg. dan kunnen ook de moeilijk winbare uraniumreseves worden geëxploiteerd en is een hogere produktie van 70 kiloton per jaar haalbaar (aangegeven door het gele gebied in het plaatje hierboven). Maar die hogere extractiekosten moeten wel opgebracht worden door de afnemers.
Eind 2006 schommelde de olieprijs rond de $60 per vat.

De prijs, die de afnemers wilden betalen voor uranium, liep het afgelopen decennium snel op van $8 per pound in 2001 naar meer dan $50 per pound vanaf augustus 2006. De hogere extractiekosten kunnen bij die prijzen makkelijk worden terugverdiend.


(bron:Cameco)

De mondiale uraniumproduktie steeg geheel volgens de verwachting van 39 kiloton in 2006 naar 58 kiloton in 2012. Maar omdat er wereldwijd jaarlijks 70 kiloton uranium verbruikt wordt, is er nog altijd een onderproduktie ofwel supply-deficit.

Minder kernenergie betekent minder vraag naar uranium
Momenteel zijn er wereldwijd 435 kernreactors in bedrijf. En wordt er gebouwd aan 71 nieuwe reactors. Je zou verwachten dat de hoeveelheid elektriciteit, die kerncentrales opwekken, nog altijd stijgt.
In 2006 werd er wereldwijd ruim 2800 TeraWattuur (TWh) door kerncentrales opgewekt. Maar in 2013 was dat nog maar 2490 TWh, ofwel 11% minder dan in 2006. (zie grafiek hieronder)

peakkernenergie01

De afname van de hoeveelheid opgewekte kernenergie gaat gepaard met een dalende prijs voor uranium. De prijs voor een pound uranium is in de laatste 3 jaar weer gedaald tot onder de $30. Het wordt erg moeilijk om de stijgende mijnbouwkosten terug te verdienen.

uraniumprijs20112014
(bron:Cameco)

De dalende prijs duidt op een dalende vraag naar uranium. Maar waardoor is de vraag afgenomen?
Enerzijds zal de kernramp in Fukushima en de politieke keuze in Japan en Duitsland om kerncentrales te sluiten leiden tot een lagere vraag en lagere uraniumprijs.
Anderzijds kan de prijs van meer dan $50 per pound uranium te hoog zijn voor een deel van de afnemers.
Toen de prijs van een vat aardolie meer dan $140 bedroeg, trad er ook uitval van de vraag naar aardolie op (demand-destruction). Waarschijnlijk daalt ook de vraag naar uranium omdat het gewoon te duur is geworden.

De winning en zuivering van uranium wordt steeds duurder omdat de rijkste ertsen al in de 20e eeuw zijn verbruikt. Het uraniumerts dat over is, bevat minder uranium en er moet dus veel meer gesteente worden verplaatst en vermalen om dezelfde hoeveelheid splijtbaar uranium te winnen. En dat terwijl door de gestegen olieprijs de brandstof van de mijnbouwmachines en de elektriciteit voor de opwerkingsfabrieken de afgelopen 10 jaar veel duurder is geworden.

Er zit ook uranium opgelost in zeewater. En in principe hebben we de technologie om uranium uit zeewater te winnen. Maar in de praktijk zal uranium uit zeewater te halen zo duur zijn, dat de elektriciteit uit kerncentrales voor de afnemers onbetaalbaar wordt.
Aan het begin van het kernenergie-tijdperk dacht men dat elektriciteit uit kerncentrales zo goedkoop zo zijn, dat het verbruik niet meer gemeten hoefde te worden (“too cheap to meter“, waren de woorden van Lewis Strauss).
Dat is een fabeltje gebleken.
Binnenkort wordt elektriciteit uit kerncentrales te duur om te verkopen (too expensive to market).