Tagarchief: europa

Nederland wil Rusland een lesje leren, Duitsland wil Russisch gas

De Nederlandse regering heeft besloten om de handelsreis naar Rusland, die in mei zou plaatsvinden, uit te stellen vanwege de ontwikkelingen in Oekraïne. Door dit politieke gebaar loopt Nederland het risico om de handel tussen Nederland en Rusland te schaden.
Nederland is een van de belangrijkste handelspartners van Rusland in Europa.

In 2012 bedroeg de netto-handelsbalans tussen Nederland en Rusland 21 miljard euro: dat wil zeggen Nederland importeerde veel meer uit Rusland dan andersom.

_73423310_russia_eu_states_trade_balance_464gr

Aangezien driekwart van de Russische export bestaat uit fossiele brandstoffen (olie en gas), kunnen we concluderen dat Nederland vooral olie en aardgas importeert uit Rusland.
Als Nederland echt politieke druk wil uitoefenen op Rusland, dan kunnen Nederlandse bedrijven minder olie en gas invoeren uit Rusland en andere leveranciers moeten zoeken.
Voorlopig is daar geen zicht op en blijft de Nederlandse druk beperkt tot het uitstellen van een handelsmissie.

Duitsland is de belangrijkste importeur van aardolie en aardgas uit Rusland. Maar de Duitse regering stelt zich heel anders op.
Ondanks de zachte winter koopt Duitsland dit jaar 15% meer Russisch aardgas van Gazprom dan vorig jaar. De totale export van Russisch aardgas naar Europa komt daardoor op 43 miljard kuub.
De Britse import van Russisch aardgas steeg t.o.v. vorig jaar met 30% naar 4,4 miljard kuub, maar dat terzijde.
Het Russisch aardgas zal in de toekomst buiten Oekraïne om stromen via de Nordstream- en Southstream-pijpleidingen. Duitsland kiest ervoor om steeds afhankelijker van Rusland te worden en daarom zal Duitsland ook niet zo gauw met een opgeheven vingertje Rusland de les lezen over mensenrechten of politieke inmenging in Oekraïne.

Blogger Jack Douglas constateert op LewRockwell.com dat Duitsland zich langzamerhand afkeert van de VS en betere relaties wil aanknopen met Rusland en andere handelspartners in Eurazië (China, India, Iran). De NAVO wordt minder interessant voor Duitsland, de Duitsers kijken steeds meer naar het Oosten.

Ondertussen kijkt de Russische regering ook naar het oosten, naar China. In mei zal er tussen Rusland en China een contract ondertekend worden over de export van Siberisch aardgas naar China. Hiervoor moet er eerst nog wel een pijpleiding worden aangelegd van bijna 3000 kilometer: de Altai-pijpleiding.

Op het kaartje hieronder zie je dat de Altai-pijpleiding zal lopen van de gasvelden in Yamal naar de Chinese grens tussen Mongolië en Kazachstan.

map_altai_eng

Op het kaartje zijn de bestaande pijpleidingen die nu het gas naar Europa vervoeren getekend als dunne lijntjes naar de linkerkant (naar het westen). De Altai-pijpleiding is veel dikker getekend alsof daar veel meer gas door zal gaan stromen. Laten we hopen dat de Russen de Europeanen ook nog wat aardgas gunnen.

Waar komt het Europese aardgas vandaan?

Tijdens en na de omwenteling in de Oekraïne is er veel aandacht geweest voor de Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas. Voor Euan Mearns was dit reden genoeg om eens te kijken naar de herkomst van het aardgas dat Europa opstookt. Op zijn weblog Energy Matters staat een uitgebreid verhaal getiteld “The Fantasy of European Gas Independence“.

In de eerste grafiek van Mearns zie je dat ongeveer de helft van het Europese aardgas in Europa zelf gewonnen wordt. Ca. 30% komt uit de voormalige Sovjet-Unie (FSU), 10% uit Noord-Afrika en 10% wordt als vloeibaar gas geïmporteerd (LNG).

EU_gas_supply

In figuur 3 van Euan Mearns zie je de hoeveelheid aardgas, die Europa importeert uit Noord-Afrika (Libië en Algerije)

imports_N_africa

De hoeveelheid aardgas, die Noord-Afrika levert aan Europa is aan het afnemen, door de onrust in Libië en doordat de Algerijnse gasexport daalt.

Ik wil ook even figuur 4 van Mearns laten zien.
Nederland draagt ongeveer 20% bij aan de totale Europese gasproduktie. Noorwegen ongeveer 45%, Groot-Brittannië ongeveer 15% en de rest komt voor rekening van Denemarken en andere landen.

european_gas_forecast

In het plaatje is een prognose voor de komende 7 jaar getekend. De Europese gasproduktie zal verder afnemen tot minder dan 200 miljard kubieke meter.
In de komende jaren zal Europa het aardgasverbruik moeten terugschroeven… of Europa zal meer gas moeten gaan invoeren. De invoer uit Noord-Afrika is al aan het afnemen. Dus Europa zal meer vloeibaar gas (LNG) moeten gaan invoeren of meer gas gaan afnemen uit de voormalige Sovjet-Unie.

Het laatste plaatje dat ik wil laten zien is de hoeveelheid gas, die Europese landen van de voormalige Sovjet-Unie afnemen. Die is in de afgelopen 35 jaar gestaag opgelopen tot 120 miljoen ton olie-equivalent. En misschien zal die grafiek in de toekomst nog verder stijgen.

EU_imports_FSU

Lees vooral het hele aardgasverhaal op Energy Matters. De andere verhalen op het blog van Euan Mearns zijn ook goed onderbouwd en informatief.
Als je wilt, kun je Euan Mearns sponsoren, zodat hij onafhankelijk kan blijven berichten over peakoil en aanverwante zaken.

Peak-koopkracht: in Nederland stijgen arbeidskosten; in Griekenland dalen ze

Na de financiële crisis van 2008 zijn de arbeidskosten in Nederland gestegen.
In 2008 kostte de gemiddelde Nederlandse werknemer 29,8 euro per uur.
In 2013 was dat opgelopen tot 33,2 euro per uur, een stijging van 11,7% in 5 jaar, aldus een rapport van Eurostat dat afgelopen week werd gepubliceerd.

In Griekenland zijn de arbeidskosten sinds 2008 juist gedaald.
Van 16,7 euro per uur in 2008 naar 13,6 euro per uur in 2013. Da’s een daling van 18,6%.

loonkostenNLGR

Economen zeggen over deze ontwikkeling dat de Griekse economie nu beter kan concurreren met de Nederlandse: de arbeidskosten zijn lager en Griekenland is nu aantrekkelijker als vestigingsplaats voor bedrijven… toch.
Volgens deze redenatie is Bulgarije het aantrekkelijkste lagelonenland in Europa: de arbeidskosten bedragen daar slechts 3,7 euro per werknemer per uur.

Als de arbeidskosten in een land erg laag zijn, dan betekent dat automatisch dat de lonen en de koopkracht in dat land ook laag zijn. Dat is de keerzijde van de medaille.
In een lagelonenland is het aantrekkelijk om iets te produceren, maar het is een slechte afzetmarkt voor die produkten.

In Kroatië, Portugal, Hongarije en het Verenigd Koninkrijk zijn de arbeidskosten (en dus de koopkracht) ook gedaald in de afgelopen 5 jaar, maar niet zo sterk als in Griekenland.
In Kroatië, Griekenland en Portugal zien we overigens ook een negatieve inflatie, ofwel deflatie. De koopkracht van de bevolking in die landen daalt en tegelijkertijd dalen ook de prijzen in die landen.

Landroof: Wie krijgt het graan uit de Oekraïne?

In Afrika en Zuid-Amerika worden enorme lappen landbouwgrond door corrupte overheden verpacht aan grote bedrijven uit Europa en Oost-Azië. Dit neokoloniale fenomeen wordt ook wel landroof (landgrab in het Engels) genoemd.
De Oekraïne is rijk aan goede landbouwgrond, het wordt wel de graanschuur van Oost-Europa genoemd. Elk jaar worden in de Oekraïne miljarden megajoules aan zonne-energie omgezet in graan. Zou landroof ook een rol spelen in het conflict over de Oekraïne?
Waarschijnlijk wel.ukrchina

In 2012 exporteerde de Oekraïne landbouwprodukten ter waarde van 270 miljoen dollar naar China. Over de eerste helft van 2013 bedroeg de export van landbouwprodukten naar China al 380 miljoen dollar. Het plaatje uit de Financial Times (hiernaast afgebeeld) laat zien dat de Oekraïnse export naar China razendsnel is toegenomen.

Chinese bedrijven toonden interesse om landbouwgrond in de Oekraïne te pachten om daarmee voor tientallen jaren vaste contracten te kunnen afsluiten.
De Oekraïnse miljardair Bakhmatyuk, oprichter van agrogigant UkrLandFarming (een van de 10 grootste landbouwbedrijven ter wereld) zei over de onderhandelingen:

“Instead of oil and gas, we’re harvesting crops,” he says. “We are now building the pipeline, a sort of Ukrainian Gazprom, to pump these commodities to China and other markets.”

“In plaats van olie en gas, oogsten wij voedingsgewassen. We bouwen nu een pijpleiding, als een Oekraïnse Gazprom, en wij pompen onze landbouwprodukten naar China en verder.”

Volgens diverse bronnen zouden Chinese bedrijven een gebied van 3 miljoen hectare (net zo groot als België) pachten.
China zou in ruil voor de pachtovereenkomst miljarden investeren in de modernisering van de landbouw. Het Chinese bedrijf XPCC tekende in september 2013 al een samenwerkingsovereenkomst met een looptijd van 50 jaar om de landbouw in de OekraIne te verbeteren.

original_5d489cfe-79bf-da44

Maar in januari 2014 trok het Amerikaanse landbouwbedrijf Cargill de portemonnee en kocht 5% van de aandelen van de Oekraïnse agrogigant UkrLandFarming. In een persbericht liet Cargill weten dat het geen interesse had om de koers of de leiding van het bedrijf te veranderen.

De inmiddels verdreven regering, de corrupte oligarchenclub FC Janoekovitsj, had het liefst grond verpacht aan de Chinezen en het Oekraïnse graan geëxporteerd naar het oosten.
Het is nog niet duidelijk wat het nieuwe regime in Kiev zal gaan doen. Gaat men opnieuw met de Chinezen in zee? Of gaat men het Oekraïnse graan voortaan aan Europa verkopen. De Europese Unie heeft alvast maar de invoerrechten voor de Oekraïne afgeschaft.

Kunnen we de Iraanse en Russische olie wel missen?

Westerse landen wilden de Iraanse regering dwingen om te stoppen met het verrijken van uranium door geen olie meer in te voeren uit Iran. De olieboycot was niet effectief. Iran kon zijn olie nog altijd exporteren naar China.
Bovendien stopten de landen van de Europese Unie en Japan niet helemaal met de import van aardolie. De invoer uit Iran werd medio 2012 ongeveer gehalveerd.

iranlight

De VS accepteerden gelaten dat Europa en Japan gewoon Iraanse olie bleven kopen. In feite was er helemaal geen olieboycot tegen Iran.
Vorig jaar werd na langdurige diplomatieke onderhandelingen met Iran een akkoord bereikt waarna de olie-export van Iran weer begon te stijgen.

Een olieboycot tegen Rusland?
Nu Rusland dreigt de Krim te annexeren, studeren Europese politici op eventuele economische sancties tegen Rusland.
Een olieboycot tegen Rusland zou de meest effectieve sanctie zijn. Europese landen nemen 84% van de totale Russische export-olie af. In 2012 exporteerde Rusland dagelijks 6 miljoen vaten aardolie en aardolieproducten naar Europa.
Als de Europese landen Russische olie gaan boycotten loopt de Russische economie dagelijks 600 miljoen dollar (6 miljoen vaten maal $100 per vat) aan buitenlandse valuta mis. Op jaarbasis komt dat neer op het kolossale bedrag van 220 miljard dollar.
Een Europese olieboycot zou de Russische economie een zeer zware klap toebrengen.
In het staafdiagram hieronder zie je de belangrijkste afnemers van Russische olie en de gemiddelde dagelijkse hoeveelheid, die ze in 2012 importeerden.

crude_oil_export

Nederland importeerde in 2012 gemiddeld 550.000 vaten per dag uit Rusland. Dat is 59% van de totale dagelijkse olieverbruik in Nederland.
Duitsland is nog afhankelijker van Rusland: in 2012 kwam 61% van de olie, die de Duitsers nodig hebben uit Rusland (0,69 miljoen van de 1,15 miljoen vaten).

Als de Europese landen besluiten tot een boycot van Russische olie, dan hebben ze 2 opties:
1. ze gaan olie kopen van andere landen
Deze extra vraag uit Europa zal de prijs van aardolie op de wereldmarkt sterk doen oplopen. De hogere olieprijs zal leiden tot een economische recessie en daardoor zal de werkeloosheid in Europa verder oplopen.

2. Europa gaat het olieverbruik sterk beperken.
Als Nederland het olieverbruik met 59% verlaagt, kunnen we voortaan zonder de Russische olie. Maar dat betekent dat de helft van de auto’s in Nederland niet meer kan rijden en dat er veel minder vliegtuigen van Schiphol kunnen vertrekken.
Het is niet voor te stellen dat de meer dan de helft van de Nederlanders uit eigen beweging de auto laten staan en de vliegvakantie opoffert om Rusland te dwingen zich terug te trekken uit de Krim.

Ik denk dat Europa geen olie- of gasboycot zal instellen tegen Rusland. Andere ‘economische’ sancties zullen Rusland niet echt in de problemen of op andere gedachten brengen.

Oil_drum

Europees energieverbruik daalde 8% tussen 2006 en 2012

Eerder deze week rapporteerde Eurostat dat het energieverbruik in de 28 landen van de Europese Unie met 8% afgenomen is tussen 2006 en 2012.

EU28energieverbruik

Het rapport laat ook het energieverbruik in de afzonderlijke lanen zien. En daaruit blijkt, dat Nederland een van de weinige landen is waar het energieverbruik juist toenam. Tussen 2006 en 2012 steeg het Nederlands energieverbruik met 2,9%. Alleen in Estland steeg het energieverbruik sneller.

In het rapport staat ook te lezen dat Europese landen gemiddeld voor 53% van de verbruikte energie afhankelijk zijn van het buitenland.
Voor Nederland bedraagt dat percentage slechts 30%, omdat wij in Nederland nog over voldoende aardgas beschikken voor opwekken van elektriciteit. In de toekomst als ons aardgas opraakt zal ook Nederland meer energie moeten invoeren of het energieverbruik omlaag moeten brengen.

Het mag duidelijk zijn dat het daling van het energieverbruik in Europa zal doorgaan. Het opraken van de makkelijk winbare fossiele brandstoffen is onomkeerbaar.

Ik wijs de geïnteresseerde lezers graag op een bericht op het weblog Paradoxnl: Steve Kopits over de remmende werking van dure olie op de wereldwijde economische groei

Steve Kopits legt in een duidelijke presentatie uit dat het opraken van makkelijk winbare olie de wereld-economie nu al lamlegt.