Tagarchief: grondstoffen

Peak-oil leidt tot peak-uranium

Uraniumwinning wordt steeds duurder
In 2006 verwachtte het IEA dat de mondiale uraniumproduktie in 2020 zou stijgen tot 55 kiloton (het oranje gebied in de grafiek hieronder) wanneer de extractiekosten beperkt worden tot maximaal $40 per kg.


(bron: Energy Watch Group dec. 2006)

Als de mijnbouwbedrijven de extractiekosten laten oplopen tot maximaal $130 per kg. dan kunnen ook de moeilijk winbare uraniumreseves worden geëxploiteerd en is een hogere produktie van 70 kiloton per jaar haalbaar (aangegeven door het gele gebied in het plaatje hierboven). Maar die hogere extractiekosten moeten wel opgebracht worden door de afnemers.
Eind 2006 schommelde de olieprijs rond de $60 per vat.

De prijs, die de afnemers wilden betalen voor uranium, liep het afgelopen decennium snel op van $8 per pound in 2001 naar meer dan $50 per pound vanaf augustus 2006. De hogere extractiekosten kunnen bij die prijzen makkelijk worden terugverdiend.


(bron:Cameco)

De mondiale uraniumproduktie steeg geheel volgens de verwachting van 39 kiloton in 2006 naar 58 kiloton in 2012. Maar omdat er wereldwijd jaarlijks 70 kiloton uranium verbruikt wordt, is er nog altijd een onderproduktie ofwel supply-deficit.

Minder kernenergie betekent minder vraag naar uranium
Momenteel zijn er wereldwijd 435 kernreactors in bedrijf. En wordt er gebouwd aan 71 nieuwe reactors. Je zou verwachten dat de hoeveelheid elektriciteit, die kerncentrales opwekken, nog altijd stijgt.
In 2006 werd er wereldwijd ruim 2800 TeraWattuur (TWh) door kerncentrales opgewekt. Maar in 2013 was dat nog maar 2490 TWh, ofwel 11% minder dan in 2006. (zie grafiek hieronder)

peakkernenergie01

De afname van de hoeveelheid opgewekte kernenergie gaat gepaard met een dalende prijs voor uranium. De prijs voor een pound uranium is in de laatste 3 jaar weer gedaald tot onder de $30. Het wordt erg moeilijk om de stijgende mijnbouwkosten terug te verdienen.

uraniumprijs20112014
(bron:Cameco)

De dalende prijs duidt op een dalende vraag naar uranium. Maar waardoor is de vraag afgenomen?
Enerzijds zal de kernramp in Fukushima en de politieke keuze in Japan en Duitsland om kerncentrales te sluiten leiden tot een lagere vraag en lagere uraniumprijs.
Anderzijds kan de prijs van meer dan $50 per pound uranium te hoog zijn voor een deel van de afnemers.
Toen de prijs van een vat aardolie meer dan $140 bedroeg, trad er ook uitval van de vraag naar aardolie op (demand-destruction). Waarschijnlijk daalt ook de vraag naar uranium omdat het gewoon te duur is geworden.

De winning en zuivering van uranium wordt steeds duurder omdat de rijkste ertsen al in de 20e eeuw zijn verbruikt. Het uraniumerts dat over is, bevat minder uranium en er moet dus veel meer gesteente worden verplaatst en vermalen om dezelfde hoeveelheid splijtbaar uranium te winnen. En dat terwijl door de gestegen olieprijs de brandstof van de mijnbouwmachines en de elektriciteit voor de opwerkingsfabrieken de afgelopen 10 jaar veel duurder is geworden.

Er zit ook uranium opgelost in zeewater. En in principe hebben we de technologie om uranium uit zeewater te winnen. Maar in de praktijk zal uranium uit zeewater te halen zo duur zijn, dat de elektriciteit uit kerncentrales voor de afnemers onbetaalbaar wordt.
Aan het begin van het kernenergie-tijdperk dacht men dat elektriciteit uit kerncentrales zo goedkoop zo zijn, dat het verbruik niet meer gemeten hoefde te worden (“too cheap to meter“, waren de woorden van Lewis Strauss).
Dat is een fabeltje gebleken.
Binnenkort wordt elektriciteit uit kerncentrales te duur om te verkopen (too expensive to market).

Waar komt het Europese aardgas vandaan?

Tijdens en na de omwenteling in de Oekraïne is er veel aandacht geweest voor de Europese afhankelijkheid van Russisch aardgas. Voor Euan Mearns was dit reden genoeg om eens te kijken naar de herkomst van het aardgas dat Europa opstookt. Op zijn weblog Energy Matters staat een uitgebreid verhaal getiteld “The Fantasy of European Gas Independence“.

In de eerste grafiek van Mearns zie je dat ongeveer de helft van het Europese aardgas in Europa zelf gewonnen wordt. Ca. 30% komt uit de voormalige Sovjet-Unie (FSU), 10% uit Noord-Afrika en 10% wordt als vloeibaar gas geïmporteerd (LNG).

EU_gas_supply

In figuur 3 van Euan Mearns zie je de hoeveelheid aardgas, die Europa importeert uit Noord-Afrika (Libië en Algerije)

imports_N_africa

De hoeveelheid aardgas, die Noord-Afrika levert aan Europa is aan het afnemen, door de onrust in Libië en doordat de Algerijnse gasexport daalt.

Ik wil ook even figuur 4 van Mearns laten zien.
Nederland draagt ongeveer 20% bij aan de totale Europese gasproduktie. Noorwegen ongeveer 45%, Groot-Brittannië ongeveer 15% en de rest komt voor rekening van Denemarken en andere landen.

european_gas_forecast

In het plaatje is een prognose voor de komende 7 jaar getekend. De Europese gasproduktie zal verder afnemen tot minder dan 200 miljard kubieke meter.
In de komende jaren zal Europa het aardgasverbruik moeten terugschroeven… of Europa zal meer gas moeten gaan invoeren. De invoer uit Noord-Afrika is al aan het afnemen. Dus Europa zal meer vloeibaar gas (LNG) moeten gaan invoeren of meer gas gaan afnemen uit de voormalige Sovjet-Unie.

Het laatste plaatje dat ik wil laten zien is de hoeveelheid gas, die Europese landen van de voormalige Sovjet-Unie afnemen. Die is in de afgelopen 35 jaar gestaag opgelopen tot 120 miljoen ton olie-equivalent. En misschien zal die grafiek in de toekomst nog verder stijgen.

EU_imports_FSU

Lees vooral het hele aardgasverhaal op Energy Matters. De andere verhalen op het blog van Euan Mearns zijn ook goed onderbouwd en informatief.
Als je wilt, kun je Euan Mearns sponsoren, zodat hij onafhankelijk kan blijven berichten over peakoil en aanverwante zaken.

Van warme douches komen aardbevingen

De wantoestanden in de bio-industrie ontstaan doordat wij met zijn allen teveel vlees eten en daar te weinig voor willen betalen.
Als we maar één dag per week vlees eten en daar het drievoudige voor willen betalen, dan worden megastallen overbodig. Dan kun je bij een ambachtelijke slager een eerlijk stuk vlees kopen van een dier dat een redelijk normaal leven heeft gehad.

De aardbevingen in het noorden van het land worden veroorzaakt door de gaswinning. Omdat wij ons huis in de winter warm stoken en elke dag een warme douche nemen van langer dan 5 minuten.
Als we de verwarming wat lager zetten en slechts één kamer van het huis verwarmen, dan hoeft er minder aardgas gewonnen te worden.
Als we maar 3 keer per week douchen, korter dan 5 minuten en het liefst met koud water, dan scheelt dat over heel Nederland miljoenen kubieke meters aardgas.

Afgelopen jaar haalde de Nederlandse Aardolie Maatschappij ruim 54 miljard m³ aardgas uit de bodem onder Groningen. Dat is 14% meer dan in 2012.
In januari 2011 stelde minister Verhagen van Economische Zaken voor het Groningenveld een productieplafond vast van 425 miljard m³ voor de periode 2011 tot en met 2020. Dat komt neer op een jaarlijks gemiddelde van 42,5 miljard m³.
In 2011 werd dit plafond met 10% overschreden. In 2012 lag de produktie 12% boven het afgesproken plafond en afgelopen jaar bedroeg de overschrijding meer dan 25%.
We kunnen ervan uit gaan dat ook in 2014 het produktieplafond wordt overschreden.

Deskundigen van het Staatstoezicht op de Mijnen adviseerden de produktie van gas zo snel mogelijk te verminderen vanwege het toenemende aantal stevige aardbevingen in Groningen. Een produktievermindering van bijvoorbeeld 30 procent zou al leiden tot 30 procent minder bevingen.

30% minder aardgas: wat betekent dat?
Een produktiebeperking van het Groningenveld van 30% komt neer op 12,8 miljard m³ aardgas. Als je uitgaat van de produktie van 2013 (54 miljard m³) dan komt die 30% uit op ruim 16 miljard m³.
We kunnen natuurlijk 12,8 miljard m³ aardgas uit Noorwegen of Rusland importeren. Maar bij de huidige prijs kost die hoeveelheid aardgas 8,3 miljard euro. Het is natuurlijk slecht voor de Nederlandse economie als we ruim 8 miljard euro aan Noorwegen of Rusland moeten betalen voor een grondstof, die al decennialang gratis voor ons is.

Gasverbruik verminderen de beste oplossing: op korte en lange termijn
De produktiebeperking, die de deskundigen voorstellen, is niet eenmalig, maar zal vanaf 2014 vast worden ingevoerd. Daarom is het ook op de lange termijn verstandig om het Nederlandse aardgasverbruik drastisch te beperken.
Allereerst kunnen we de verspilling aanpakken. Huizen beter isoleren en de Nederlanders oproepen om de thermostaat lager te zetten. De overheid kan het goede voorbeeld geven door in openbare gebouwen de thermostaat lager te zetten.
Aardgas gebruiken als brandstof voor stadsbussen is voor de luchtkwaliteit. Maar om het aardgasverbruik te beperken moeten we op zoek naar andere alternatieven.

douche

Verspilling door lang en warm douchen
Het verwarmen van leidingwater en dat warme water het riool in laten lopen, lijkt ook een behoorlijke verspilling.
Bijna 20% van het Nederlands aardgasverbruik gaat op aan het verwarmen van water voor de badkamer en de keuken. Je zou zelfs kunnen zeggen dat de gewoonte om met warm water te douchen bijdraagt aan het aantal aardbevingen in Groningen.
We kunnen dus aardbevingen in Groningen voorkomen door korter te douchen en met koud water te douchen. Het lijkt me goed dat de overheid de Nederlanders oproept om korter te douchen en met koud water te douchen.

Wordt terrorisme in Afrika een aanleiding voor Amerikaanse interventie?

enhanced-buzz-wide-1076-1379777727-15 Overlevenden van de aanslag op de Westgate Shoppingmall in Nairobi

De afgelopen maanden horen we veel berichten over terreuraanslagen in Afrikaanse landen. In Nigeria pleegt de terreurgroep Boko Haram aanslagen. In Kenia viel de islamitische terreurbeweging Al Shabab een winkelcentrum aan. Ook in Libië en Mali plegen moslimextremisten aanslagen. Tot dusver proberen de lokale regeringen de terroristen aan te pakken, maar hoelang zal het nog duren voordat er buitenlandse militaire hulp ingeroepen wordt?

De afgelopen jaren heeft het Amerikaanse leger al in veel Afrikaanse landen voet aan de grond gekregen. In 2008 werd door het Pentagon AFRICOM opgezet, een nieuwe tak van het Amerikaanse leger dat de Amerikaanse belangen in Afrikaanse landen zal gaan verdedigen, als dat nodig is. Op de website van AFRICOM kun je lezen wat de doelstellingen van dit legeronderdeel zijn.
Op internet zijn al een paar kritische beschouwingen geschreven over de Amerikaanse (neokoloniale) inmenging in Afrika.
Nick Turse gaf op TomDispatch.com een overzicht van de snel groeiende activiteit van AFRICOM. Op het kaartje hieronder kun je zien dat Amerikaanse militairen actief zijn in 49 van de 54 Afrikaanse landen.

africom01

De gele markers geven activiteiten aan gestart in 2012.
De groene merktekens wijzen op activiteit , die in 2013 werd opgestart. Dus vooral in de laatste 2 jaar groeit de Amerikaanse militaire aanwezigheid in Afrika sterk.

Het weblog Security Assistance Monitor meldt dat ook in 2014 de militaire aanwezigheid verder zal groeien.
Het Pentagon heeft in de begroting voor 2014 een bedrag van 1,4 miljard dollar uitgetrokken voor operaties in Afrika.

Als reden voor de militaire operaties zal de strijd tegen het moslimterrorisme worden opgevoerd. Terwijl ik dit verhaal schreef, kwam op de radio het bericht langs dat Amerikaanse commando’s in Libië een leider van terreurgroep (gelieeerd aan Al Qaida) hebben opgepakt. En het bericht dat een aanval op een basis van Al Shabab in Somalië mislukte.

Terrorisme-bestrijding of is er een andere reden voor militaire aanwezigheid?
De terreuraanval op de Westgate-shoppingmall in Nairobi, van twee weken geleden, zal nog lang worden gebruikt als rechtvaardiging voor het Amerikaanse militaire optreden in Afrika. Er zullen nog wel meer aanslagen in Oost-Afrika volgen van Al Shabab en in West-Afrika door Boko Haram. Het is belangrijk dat er schokkende beelden van die aanslagen zijn waarmee de Amerikaanse regering het zenden van militairen naar Afrika voor de kiezers kan rechtvaardigen. Zo maakten de topfotografen Tyler Hicks en zijn vrouw Nichole Sobecki een uitgebreide fotoreportage van de aanval op de Westgate-shoppingmall in Nairobi.

Maar op de achtergrond is er nog een andere reden voor de neokoloniale militaire activiteit in Afrika. Voor veel Afrikaanse landen is China de belangrijkste handelspartner. Dat betekent dat veel Afrikaanse grondstoffen (en gewassen) niet naar Amerika gaan, maar naar het verre Oosten.
Het weblog Fabius Maximus schreef daar in februari van dit jaar al over. En Franklin Spinney schreef in maart een artikel in Counterpunch over dit onderwerp.

Klopt de huidige olieprijs met de voorspellingen?

De Amerikaanse EIA (Energy Information Administration) probeert het toekomstige energieverbruik en de toekomstige energieprijzen te voorspellen. Wereldwijd gebruiken veel regeringen en bedrijven deze voorspellingen om hun beleid op te baseren.
In mei van dit jaar publiceerde EIA de Annual Energy Outlook 2013.
In dat omvangrijke document vind je een prognose voor de olieprijs over 2013, 2014 en 2015 (zie hieronder)

AEoutlook2013a

Voor het jaar 2013 verwachtten de knappe koppen van EIA dat een vat Brent-olie gemiddeld $96.81 kost. Over de eerste 7 maanden van 2013 bedroeg de gemiddelde prijs voor een vat Brent $107.91. Dat is $11 meer dan het EIA voorzag.
Maar momenteel moet je voor een vat Brent-olie $116.12 betalen bijna $20 meer dan de verwachte prijs. Het EIA zit er in september met haar schatting 20% naast.

Het Nederlandse Centraal Planbureau (CPB) publiceerde in juni de meest recente korte-termijn-raming, met daarin ook een prognose voor de prijs van een vat Brent-olie.

cpbjuni2013

Met een schatiing van $105 per vat zit het CPB dichter in de buurt van de werkelijke prijs. Maar ook het CPB schat de olieprijs te laag in.

De schatting, die het Amerikaanse EIA maakte voor een vat West Texas Intermediate (WTI) is veel te rooskleurig. In mei van dit jaar voorzag het EIA dat een vat WTI gemiddeld $87.81 zou gaan kosten.
Over de periode januari-juli was de prijs gemiddeld $95.73, bijna $8 (ofwel 9%) boven de prognose van EIA.
Inmiddels is de prijs van WTI-olie opgelopen tot $110 per vat. Dat is maar liefst $22 (ofwel 25%) hoger dan waar het EIA op rekende.

Het EIA voorziet dat de olieprijs in 2014 en 2015 ook onder de $100 per vat zal blijven (volgens het Reference en het Low Oil Price-scenario)

aeo2013b

Maar het lijkt erop dat die beide scenario’s de prullenbak in kunnen. Op het ogenblik ligt het High Oil Price-scenario meer voor de hand, waarbij de olieprijs voor 2020 op $150 per vat zal uitkomen.

Het CPB meent in de korte-termijn-raming van juni 2013 dat een vat Brent-olie in 2014 gemiddeld $102 zal gaan kosten. Ik stel voor dat ze die rooskleurige raming naar boven bijstellen ($110-$115 per vat) en ook alvast uitrekenen wat die hogere olieprijs betekent voor de inflatie, voor de koopkracht en de economische groei, c.q. krimp.

Moeilijk winbare olie: uitstel, uitstel… afstel?

Gisteren las ik dat de Noorse oliemaatschappij Statoil een oliewinningsproject in de Barentszee op de lange baan schuift. Het Johan Castberg-project omvat een olieveld dat 240 km. ten noordwesten van Hammerfest ligt. De winbare reserves worden geschat op 400 tot 600 miljoen vaten.
Maar de investeringen, die gedaan moeten worden zijn zo groot, dat het project pas rendabel wordt bij een olieprijs boven de $85 per vat. Statoil doet nog wel een paar proefboringen in het gebied en hoopt dat het olieveld groter zal blijken. Maar misschien blijven die 400 tot 600 miljoen vaten olie gewoon zitten in de aardkorst, waar ze miljoenen jaren zitten.

Olieproduktie van Brazilië valt tegen
Afgelopen jaar produceerde Brazilië dagelijks gemiddeld 2,15 miljoen vaten aardolie. Dat was 2% minder dan in 2011 toen er gemiddeld 2,19 miljoen vaten per dag werden geproduceerd.
De olieproduktie blijft flink achter bij de prognoses van de gerenommeerde EIA. In haar International Energy Outlook 2011 (PDF) verwacht het agentschap dat de Braziliaanse olieproduktie juist zal gaan stijgen tot 2,9 miljoen vaten per dag in 2015.
Hieronder een plaatje waarin die prognose wordt vergeleken met de gerealiseerde produktie.

brazilië2012a

Het EIA was heel erg optimistisch over de Brazliaanse olieproduktie in 2020: 3,5 miljoen vaten per dag. De Amerikaanse Energy Information Administration ging ervan uit dat de nieuw ontdekte olievelden in het Santos-bekken (waaronder het Tupi (ofwel Lula) olieveld) vanaf 2012 in produktie zouden komen. Maar dat wil nog niet erg vlotten. Het blijkt erg moeilijk voor de staatsoliemaatschappij Petrobras om voldoende geld bij elkaar te krijgen om de kostbare diepzee-olie te kunnen exploiteren.
Dit jaar zal het EIA wel een nieuwe prognose voor de wereld-olieproduktie uitbrengen. Ik denk dat de prognoses voor Brazilië en Noorwegen naar beneden zullen zijn bijgesteld.

Peakoil in Nigeria

nigeria

Ieder olieveld bereikt vroeger of later een maximale produktie. En de gezamenlijke olieproduktie van alle olievelden in een land bereikt ook altijd een piek, waarna de hoeveelheid olie, die het land dagelijks produceeert, zal gaan afnemen.
Zo zal het ook gaan in Nigeria.

In 2010 produceerde Nigeria 2,52 miljoen vaten per dag: dat was de hoogste olieproduktie van het land.

nigeriaoilbron: BP statistical review of world energy 2012

In 2012 bedroeg de Nigeriaanse produktie nog 2,42 miljoen vaten per dag; slechts 4% minder dan in 2010. Maar vroeger of later zal de olieproduktie verder afnemen.

Volgens de Nigeriaanse krant The Guardian is de olieproduktie in 2013 gedaald. In maart 2013 werden er nog maar 1.75 miljoen vaten geproduceerd. En in april 2013 slechts 1.73 miljoen vaten.
Dat is fors lager dan vorig jaar.

De lagere olieproduktie brengt de Nigeriaanse regering in grote financiële moeilijkheden. Volgens de Nigeriaanse Centrale Bank (CBN) daalden de olie-opbrengsten van $11,6 miljard in het laatste kwartaal van 2012 tot $10,1 miljard over het eerste kwartaal van 2013.

Als je over een paar maanden berichten hoort over economische onrust in Nigeria, dan weet je dat die veroorzaakt worden door de dalende olieproduktie en de afnemende olie-opbrengsten.