Tagarchief: olieprijs

Wit-Rusland doet het beter dan Oekraïne. Waarom?

De bevolking van Oekraïne ziet de koopkracht dalen en de prijzen stijgen. De Oekraïners komen in opstand tegen de corrupte regering.
De bevolking van Wit-Rusland (Belarus), een andere voormalige Sovjet-staat, ziet het inkomen stijgen en komt niet massaal in opstand tegen de regering van de niet-echt-democratische president Lukashenko.
Waarom ontwikkelt Wit-Rusland zich zo anders dan het buurland Oekraïne?

Eaun Mearns denkt dat het opraken van fossiele brandstoffen van grote invloed is op de politieke en economische ontwikkelingen in de 21e eeuw. Op zijn weblog schrijft hij over het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne.

Inkomensontwikkeling
In Wit-Rusland (BLR) is het inkomen per hoofd van de bevolking (GNI per capita) de afgelopen jaren flink gestegen.
In Oekraïne stijgt het inkomen veel langzamer en te vrezen valt dat het inkomen door de onrust in het land weer zal gaan dalen.
Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.15.11

Energieverbruik
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het energieverbruik in Oekraïne en Wit-Rusland sterk gedaald. Het energieverbruik per hoofd van de bevolking is de laatste 4 jaar in beide landen nagenoeg gelijk: ongeveer 2,7 ton olie-equivalent per hoofd van de bevolking.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.49.45

In het verleden gebruikten Oekraïners gemiddeld meer energie dan de Wit-Russen. Je kunt ook zeggen dat Wit-Russen al heel lang zuiniger met energie omspringen dan Oekraïne.

Handelsbalans
Euan Mearns heeft de handelsbalans van Wit-Rusland in een grafiekje gezet.
Invoer en uitvoer zijn vrij goed in evenwicht. De laatste jaren is de handelsbalans positief: Wit-Rusland heeft de tering naar de nering gezet en importeert minder dan het exporteert.

belarus_trade_balance

(gemaakt door Euan Mearns )

De handelsbalans van Oekraïne is al sinds 2005 negatief: de invoer is al 9 jaar lang groter dan de export. Je kunt ook zeggen dat de Oekraïners al jarenlang boven hun stand leven en de tering niet naar de nering hebben gezet.
De laatste 2 jaar loopt het tekort op de handelsbalans snel op.

ukraine_trade_balance2

(gemaakt door Euan Mearns)

Wit-Rusland haalt meer inkomen uit dezelfde energie
Misschien gaat het in Wit-Rusland beter omdat men daar de ingevoerde fossiele brandstoffen efficiënter gebruikt.
In de grafiek hieronder is de verhouding tussen inkomen en het energieverbruik (inkomen per ton olie-equivalent) voor beide landen uitgezet.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 12.55.33

Het valt op dat Wit-Rusland (BLR) altijd al meer inkomen uit dezelfde ton olie-equivalent weet te halen. Maar het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne (UKR) is de laatste jaren groter geworden.
Onder het autoritaire bewind van president Lukashenko, die al sinds 1994 aan de macht is, heeft Wit-Rusland zich snel aangepast aan de prijsstijging van olie en gas. Wit-Rusland produceert zelf geen olie en gas en is volledig afhankelijk van import. Maar het land slaagt er heel goed in om de oplopende energierekening te betalen.

Oekraïne daarentegen heeft geen stabiele regering maar tuimelt van de ene in de andere revolutie. De Oekraïners komen telkens in opstand tegen autoritaire en corrupte leiders. Maar ondertussen worden geen hervormingen doorgevoerd en kan het land de oplopende energierekening niet meer betalen. Het tekort op de handelsbalans loopt op en de Oekraïnse economie past zich maar heel langzaam aan, aan het nieuwe prijsniveau van fossiele brandstoffen.
In deze tijd van dure energie leidt politieke instabiliteit tot economische problemen en politieke stabiliteit, zoals in Wit-Rusland is nodig om de de tering naar de nering te zetten.

Op het blog van Euan Mearns, Energy Matters, vind je interessante achtergrondverhalen over Oekraine en Wit- Rusland.

Er is steeds minder aardolie te exporteren

Nederland produceert zelf geen aardolie, net als de meeste andere Europese landen. Alle aardolie, die wij in Nederland gebruiken, is geëxporteerd door een ander olieproducerend land. In de afgelopen 5 jaar is de hoeveelheid aardolie, die door andere landen geëxporteerd wordt geleidelijk afgenomen. Als die afname van de olie-export doorzet, dan kan Nederland steeds minder aardolie invoeren.

De afname van de export van aardolie is door geoloog Jeff Brown in 2007 beschreven in het Export-Land-Model.
Brown zag dat het binnenlands aardolieverbruik van olieproducerende landen (zoals Saoedi-Arabië en Mexico) jaarlijks toenam. De binnenlandse consumptie blijft zelfs toenemen als de olieproduktie gelijk blijft of daalt. Daardoor zal het land netto steeds minder olie exporteren.

Ik heb de cijfers van het Joint Organisations Data Initiative Oil (JODI Oil) eens nageplozen om te zien of de export van aardolie inderdaad afneemt, zoals Jeff Brown voorspelt.
Niet alle olieproducerende landen geven hun produktie- en exportcijfers door aan de JODI-database: Saoedi-Arabië ontbreekt. De lijst van landen die hun cijfers wel via de JODI openbaar maken vind je op de JODI-website.

Hieronder de totale export van aardolie door de landen, die deelnemen aan de JODI-database van januari 2006 tot december 2013.

totalexportJODI20062013

In januari en februari van 2008 werd er (door de deelnemende landen) nog meer dan 41 miljoen vaten aardolie geëxporteerd. In de herfst van 2013 lag de totale export onder de 35 miljoen vaten.
In 2018 of 2019 zal de hoeveelheid aardolie, die beschikbaar is voor export dalen tot onder de 30 miljoen vaten.

Deze trend zal zich waarschijnlijk doorzetten.
Ook in Saoedi-Arabië, een van de grootste olieproducenten ter wereld, stijgt het binnenlands olieverbruik en zonder dat de produktie van aardolie verder stijgt. Ook de olie-export van Saoedi-Arabië zal gaan dalen. Men verwacht dat rond 2030 het binnenlands olieverbruik van Saoedi-Arabië zo hoog is dat het land een netto-importeur van olie wordt.

Economische hervormingen leiden tot een lager aardolieverbruik
Als het aanbod van aardolie op de wereldmarkt daalt, dan stijgt de prijs van aardolie. Landen die veel olie importeren, zoals Griekenland, Italië, Spanje en de Oekraïne, komen daardoor in grote economische problemen.
Gelukkig worden die landen door het IMF en de EU gedwongen om hun economie te ‘hervormen’. Die economische hervormingen leiden er altijd toe dat het aardolieverbruik daalt. Griekenland, Spanje en Italië gebruikten in 2012 beduidend minder aardolie dan in 2008. En ook in de Oekraïne zal het aardolieverbruik nog verder omlaag moeten… zodat er op de wereldmarkt nog genoeg overblijft voor Nederland.

Kunnen we de Iraanse en Russische olie wel missen?

Westerse landen wilden de Iraanse regering dwingen om te stoppen met het verrijken van uranium door geen olie meer in te voeren uit Iran. De olieboycot was niet effectief. Iran kon zijn olie nog altijd exporteren naar China.
Bovendien stopten de landen van de Europese Unie en Japan niet helemaal met de import van aardolie. De invoer uit Iran werd medio 2012 ongeveer gehalveerd.

iranlight

De VS accepteerden gelaten dat Europa en Japan gewoon Iraanse olie bleven kopen. In feite was er helemaal geen olieboycot tegen Iran.
Vorig jaar werd na langdurige diplomatieke onderhandelingen met Iran een akkoord bereikt waarna de olie-export van Iran weer begon te stijgen.

Een olieboycot tegen Rusland?
Nu Rusland dreigt de Krim te annexeren, studeren Europese politici op eventuele economische sancties tegen Rusland.
Een olieboycot tegen Rusland zou de meest effectieve sanctie zijn. Europese landen nemen 84% van de totale Russische export-olie af. In 2012 exporteerde Rusland dagelijks 6 miljoen vaten aardolie en aardolieproducten naar Europa.
Als de Europese landen Russische olie gaan boycotten loopt de Russische economie dagelijks 600 miljoen dollar (6 miljoen vaten maal $100 per vat) aan buitenlandse valuta mis. Op jaarbasis komt dat neer op het kolossale bedrag van 220 miljard dollar.
Een Europese olieboycot zou de Russische economie een zeer zware klap toebrengen.
In het staafdiagram hieronder zie je de belangrijkste afnemers van Russische olie en de gemiddelde dagelijkse hoeveelheid, die ze in 2012 importeerden.

crude_oil_export

Nederland importeerde in 2012 gemiddeld 550.000 vaten per dag uit Rusland. Dat is 59% van de totale dagelijkse olieverbruik in Nederland.
Duitsland is nog afhankelijker van Rusland: in 2012 kwam 61% van de olie, die de Duitsers nodig hebben uit Rusland (0,69 miljoen van de 1,15 miljoen vaten).

Als de Europese landen besluiten tot een boycot van Russische olie, dan hebben ze 2 opties:
1. ze gaan olie kopen van andere landen
Deze extra vraag uit Europa zal de prijs van aardolie op de wereldmarkt sterk doen oplopen. De hogere olieprijs zal leiden tot een economische recessie en daardoor zal de werkeloosheid in Europa verder oplopen.

2. Europa gaat het olieverbruik sterk beperken.
Als Nederland het olieverbruik met 59% verlaagt, kunnen we voortaan zonder de Russische olie. Maar dat betekent dat de helft van de auto’s in Nederland niet meer kan rijden en dat er veel minder vliegtuigen van Schiphol kunnen vertrekken.
Het is niet voor te stellen dat de meer dan de helft van de Nederlanders uit eigen beweging de auto laten staan en de vliegvakantie opoffert om Rusland te dwingen zich terug te trekken uit de Krim.

Ik denk dat Europa geen olie- of gasboycot zal instellen tegen Rusland. Andere ‘economische’ sancties zullen Rusland niet echt in de problemen of op andere gedachten brengen.

Oil_drum

De roze kristallen bol van het CPB

Volgens de nieuwste prognose van het Centraal Planbureau (CPB) zal het Nederlandse BNP dit jaar groeien met 0,75%. En in 2015 zal de groei zelfs 1,5% bedragen.
Het CPB ziet door haar roze bril nog meer mooie cijfers over de wereldhandel en de olieprijs. Maar is de kristallen bol van het CPB wel helder genoeg om zulke rooskleurige voorspellingen te doen.

In juni van 2013 zagen de knappe koppen van het CPB in hun kristallen bol de olieprijs van 2014. Gemiddeld over 2014 zou een vat Brent-olie $102 gaan kosten.
Helaas bleef de eerste 2 maanden een vat Brent duurder dan $105. En vanwege de aantrekkende wereldhandel en/of de spanning rond de Oekraïne is de prijs voor een vat Brent vandaag opgelopen naar $111. Dat is flink hoger dan de $102 die men 9 maanden geleden nog voorspelde.

In de nieuwste rooskleurige prognose voorziet het CPB een gemiddelde olieprijs van $108 per vat. Als de politieke spanning verder toeneemt of er komt een olieboycot tegen Rusland, dan zal de prijs veel hoger oplopen en kan ook deze prognose in de prullie.

De afgelopen jaren bleken de voorspellingen van het CPB consequent te rooskleurig.
Thomas Hogeling van ThePostOnline bekeek in augustus 2013 of de prognoses van het CPB een beetje waren uitgekomen. Zijn conclusie: de voorspellingen van het CPB zijn steevast te zonnig.

Eerder in 2013 schreef de Volkskrant ook al kritisch over de voorspellingen van het CPB.
In 2009 gaf de toenmalige directeur van het CPB, Coen Teulings, al toe dat voorspellen van de economie gewoon heel moeilijk is.

Ik ben bang dat deze nieuwe prognose van het CPB opnieuw te rooskleurig is.
Niet omdat ik het nu zo veel beter weet, maar omdat deze rooskleurige prognose voornamelijk bedoeld is om de moed erin te houden en om het consumentenvertrouwen op te vijzelen.

Dalende olie-inkomsten in de Noordzee

De olieproduktie in de Noordzee daalt gestaag.
Hieronder de gezamenlijke olieproduktie van Noorwegen en Groot-Brittannië uitgezet in een grafiek.

noordzeeolie2013

De inkomsten uit die olie voor oliemaatschappijen nemen ook gestaag af. De prijs voor een vat olie is tegenwoordig flink hoger dan in 2003. Maar die prijs is de laatste jaren niet verder gestegen en daardoor dalen de inkomsten voor de oliemaatschappijen.

In januari 2011 bedroeg de prijs voor een vat Brent-olie $96. De olieproduktie van Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk kwam in die maand op 3,18 miljoen vaten per dag.
Niet al die olie werd voor $96 per vat verkocht, maar in theorie hadden de olie-inkomsten uit de Noordzee in januari 2011 kunnen uitkomen op 307 miljoen dollar per dag.

In december 2013 was de prijs van een vat Brent-olie gestegen naar $109. Maar de produktie bedroeg nog maar 2,43 miljoen vaten per dag. In theorie bedroegen de gezamenlijke inkomsten voor de oliemaatschappijen nog maar 269 miljoen dollar.
In de grafiek heb ik de afnemende inkomsten voor de laatste 2 jaar uitgezet.

noordzeeinkomsten

De dalende olie-inkomsten vormen één van de redenen waarom de winst van oliemaatschappijen kleiner wordt. Oliemaatschappij Shell wil voor de aandeelhouders graag de winst zo hoog mogelijk houden en zal daarom wellicht een aantal olievelden in de Noordzee verkopen. Dat brengt geld in het laatje, maar slechts éénmalig.
De directie zal beloond worden voor de hogere winst en de aandelenkoers zal stijgen. De oliemaatschappij Shell wordt (eventjes) meer waard…. terwijl er juist olievelden verkocht zijn.
De afgeschreven olievelden in de Noordzee worden waarschijnlijk verkocht aan een kleine oliemaatschappij met maar weinig aandeelhouders. Die kleine oliemaatschappij zal geld lenen van banken of investeerders. Dat is geen probleem want de olievelden zijn een waardevol onderpand. De aandelen van de kleine oliemaatschappij zullen ook stijgen, want die maatschappij kan nu meer olie produceren.

Ik heb er natuurlijk helemaal geen verstand van. Het is voor mij allemaal hocus-pocus.
Maar ik zie een paradox. Er wordt minder olie geproduceerd in de Noordzee, maar iedereen verdient meer geld aan die afnemende hoeveelheid olie.
Dat gaat vermoedelijk nog wel een tijdje door…. totdat die zeepbel van leningen en stijgende aandelenkoersen klapt.

Help, de olie-industrie krimpt

In de VS wordt met man en macht en met heel veel geleend geld meer aardolie geproduceerd dan 10 jaar geleden. Het is moeizaam winbare olie, die uit gesteente wordt getrild en gestoomd. Duizenden werkelozen verlaten hun geboortegrond om in de olie-industrie in North-Dakota te gaan werken. Waarschijnlijk slechts voor een paar jaar, want de schalie-oliebronnen drogen snel op.

In de rest van de wereld lijkt de olie-industrie te krimpen.

5-majors-total-oil-output-by-MATTHIEU-AUZANNEAU-blog-LE-MONDE-en

De olieproduktie van de grote oliemaatschappijen daalt al jaren, terwijl de kosten juist flink stijgen. Zelfs bij de hoge olieprijs van tegenwoordig daalt het rendement op het geïnvesteerde kapitaal (diminishing returns). De jaarcijfers, die Shell afgelopen week presenteerde illustreren dat.
Ik blogde eerder de problemen van Shell.

Om de aandeelhouders tevreden te houden moet de leiding van Shell zich in allerlei bochten wringen. Shell zal stoppen met de problematische oliewinning in Nigeria en stopt voorlopig met de proefboringen in Alaska.

Shell is niet de enige oliemaatschappij, die dure projecten op de lange baan schuift. De ontwikkeling van het Shtokman-gasveld door Gazprom is voorlopig uitgesteld. de Noorse oliemaatschappij Statoil heeft het Johan Castberg-project omdat het onzeker is dat de kosten daarvan zullen worden terugverdiend. Statoil twijfelt ook over oliewinning in het westen van Groenland, omdat ook dat project erg duur gaat worden.
In de Middellandse Zee kampt de oliewinning in het Leviathan-olieveld met uitstel.

In Canada en Noord-Amerika groeit de voetafdruk van de olie-industrie. In de rest van de wereld is het tij aan het keren en is het afkicken van de olieverslaving al begonnen.

Op haar weblog ‘Our Finite World’ legt Gail Tverberg zeer uitgebreid uit waarom het wereldwijde energieverbruik tussen 2015 en 2020 zal gaan dalen.

gailtverberg2014a

Tverberg denkt dat het gigantische energieverbruik in de mijnbouw en het tekort aan investeringskapitaal bij oliemaatschappijen de belangrijkste factoren zullen zijn waardoor het energie-aanbod in de komende 5 jaar zal krimpen. De groei van duurzame energie-opwekking kan die krimp niet voorkomen.

Hieronder het plaatje voor het gebruik van fossiele brandstoffen, dat Gail Tverberg voor de komende jaren voorziet. Deze grafiek weerspiegelt de mondiale menselijke CO2-uitstoot.

gailtverberg2014c

Als ik naar de grafieken van Gail Tverberg kijk, moet ik onwillekeurig terugdenken aan de grafieken uit het boek Limits to Growth dat de Club van Rome in 1972 publiceerde.

2012

Gail Tverberg denkt, met de kennis van nu, dat de Club van Rome er maar een paar jaar naast zat.