Afstand wordt steeds duurder

Door de gestegen olieprijs wordt reizen over grote afstanden steeds duurder.
Air France – KLM ziet het aantal reizigers op intercontinentale vluchten afnemen.
Steeds minder mensen kunnen zich dure vliegreizen veroorloven. De luchtvaartmaatschappij wil jaarlijks 2 miljard euro bezuinigen.
Daarom zal Air France een aantal dure intercontinentale schrappen. Je kunt dat vergelijken met het schrappen van onrendabele buslijnen.

Langzamerhand dringt bij steeds meer mensen het besef door dat reizen over grote afstanden alleen mogelijk is dankzij aardolie. Nu de aardolieproduktie achterblijft bij de vraag en de prijs snel oploopt, wordt reizen snel duurder.
Overstappen op elektrisch autorijden is niet goedkoper. Dat is de reden waarom we nog niet elektrisch rijden: het is duurder.

In Nederland zal de belastingvrijstelling voor reiskostenvergoedingen verdwijnen. Dat geldt niet alleen voor automobilisten, maar ook voor gebruikers van openbaar vervoer.
De overheid kan het zich niet langer permitteren om het heen en weer reizen van de Nederlanders te subsidiëren. Mensen die dagelijks heen en weer reizen voor hun werk moeten bij hun werkgever maar een hogere reiskostenvergoeding vragen.
Werkgevers zullen hierdoor hun werknemers aansporen dichter bij de werkplek te gaan wonen. Misschien zal men i.p.v. een meerjarige reiskostenvergoeding een eenmalige verhuisvergoeding geven om werknemers te verleiden dichterbij te komen wonen.

De dure brandstofprijs en het belasten van de reiskostenvergoeding zal ertoe leiden dat de Nederlanders minder kilometers zullen maken. De files zullen korter worden en knooppunten zullen verdwijnen zonder dat wegen verbreed worden of parallelwegen worden aangelegd.
Misschien blijven er een paar hardnekkige knelpunten over. Maar het is de vraag of het oplossen van de laatste fileproblemen de investering van miljarden rechtvaardigt.
Er zullen altijd korte opstoppingen blijven voorkomen… totdat de benzine zo duur is geworden en de koopkracht zover is gedaald, dat ze vanzelf verdwijnen.

Welke investeringen leveren nog rendement op?

Pensioenfondsen hebben grote moeite om rendement te halen uit hun beleggingen. Aandelenkoersen dalen, de prijs van onroerend goed daalt en zelfs staatsobligaties zijn geen veilige belegging meer.
Waar zijn de gouden bergen gebleven?
Hoe kan je geld nog groeien?

Aandelenkoersen
Sinds 2007 is de Amsterdamse AEX-index 40% van haar waarde verloren.

De Spaanse aandelen-index IBEX-35 verloor bijna 60% aan waarde

De Italiaanse MIB-index daalde met 70%

De Griekse aandelenbeurs klapte volkomen in elkaar en verloor 90% van de waarde.

Onroerend goed
Over de hele wereld daalt ook de waarde van onroerend goed. In de VS, in het Verenigd Koninkrijk, in Spanje en ook in Nederland. De huizenprijzen in Nederland zijn weer terug op het nivo van 2005.

Obligaties
Ook staatsobligaties zijn geen zekere belegging meer. Obligaties van zwakke landen (Griekenland, Portugal, Spanje) vormen een groot risico en krijgen van kredietbeoordelaars  een slechte rating. Ze worden niet meer geaccepteerd als onderpand voor een lening.
Staatsobligaties van betrouwbare landen zoals Duitsland leveren nog maar heel weinig rendement op. De rente op Duitse staatsleningen met een looptijd van 10 jaar was in juni 2011 nog 3%. Maar de rente is nu gedaald tot slechts 1,46%.

De inflatie bedraagt 2,3 tot 2,6%. En dan is een rendememt van 1,46% op je investering in werkelijkheid verliesgevend.

Investeerders, waaronder verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen kunnen met hun geld nergens meer rendement halen: niet in aandelen, niet in onroerend goed en niet in staatsobligaties.
De verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen zullen de premies moeten verhogen om nog aan hun verplichtingen te kunnen voldoen.
Of ze besluiten gewoon om dan maar niet aan hun verplichtingen te voldoen en af te stempelen.

Update
RTLZ heeft ook kritisch gekeken naar de rendementen van de pensioenfondsen.

Chili: hoe schaarse energie leidt tot hoge grondstofprijzen

Chili is de grootste koperproducent ter wereld. In 2009 produceerde het land 5,3 miljoen ton koper, ca. 35% van de totale wereldproduktie. Chili bezit ook de grootste koperreserves: 360 miljoen ton (38% van de bekende wereldreserves).

Chili heeft zelf geen fossiele brandstoffen en moet alle brandstof invoeren.
Elke dag importeert het land 300 duizend vaten olie.

Ook alle aardgas dat Chili verbruikt wordt ingevoerd:

---

En dat geldt ook voor de steenkool

De winning van koper kost steeds meer energie. Men is begonnen met de rijkste ertsen, dicht aan de oppervlakte.
Maar nu moet er steeds dieper gegraven worden en het gewonnen erts bevat minder koper. Er moet steeds meer gesteente worden verplaatst voor dezelfde hoeveelheid koper.

De afgelopen jaren wordt Chili regelmatig geconfronteerd met energietekort en stroomuitval. In de toekomst zal het energietekort toenemen en daardoor loopt de koperproduktie gevaar.
Een aardbeving kan de produktie en export van koper verstoren en leiden tot een hogere prijs op de wereldmarkt.
Maar het tekort aan energie kan de produktie van koper ook verstoren. De koperprijs hangt niet alleen af van de vraag naar koper, maar ook van de energievoorziening van de belangrijkste koperproducent Chili.

Hieronder de prijs van koper (in euro’s) op de wereldmarkt.
In 10 jaar tijd steeg de prijs met 250%.

Industriële produktie en autoverkopen blijven dalen in Europa

Van eurostat:
De industriële produktie in de eurozone daalde in maart 2012 met 0,3% t.o.v. februari 2012.

De grootste daling van de produktie werd gemeten in Nederland: -9,0%.

Eurostat maakte ook een vergelijking met vorig jaar: maart 2011.
In het afgelopen jaar daalde de produktie van energie met 7,3% (!!)
De produktie van duurzame gebruiksgoederen daalde met 6,7%.
En de produktie van niet-duurzame verbruiksgoederen nam met 3,8% af.

In de grafiek heeft Eurostat de industriële produktie in 2005 op 100 gezet. De produktie-index voor maart 2012 is lager dan in 2005: namelijk 99,0.

De ACEA (European Automobile Manufacturers’ Association) maakte bekend dat de autoverkopen in de eurozone 6,9% lager waren dan in april 2011.

Het afgelopen jaar was de autoverkoop bijna elke maand lager dan een jaar geleden. Alleen in de maanden mei, augustus en september 2011 steeg de autoverkoop in de eurozone.

IMF zoekt naar olie in de kristallen bol

Afgelopen week publiceerde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) een een rapport, getiteld “The Future of Oil: Geology versus Technology” (gratis PDF-bestand).
Het rapport kijkt naar de toekomstige wereldproduktie van aardolie aan de hand van economische modellen en vanuit geologisch oogpunt.

Volgens economische modellen wordt de aardolieproduktie hoofdzakelijk bepaald door de vraag. En de vraag stijgt door economische groei. De economische modellen gaan ervan uit dat economische groei ertoe zal leiden dat er meer olie gevonden en gewonnen zal worden.
De groei van de wereldproduktie wordt bewerkstelligd door een stijgende olieprijs. Als de vraag en de prijs hoog genoeg oplopen, dan zal de industrie ook olieprojecten opstarten, die nu nog niet profijtelijk zijn.

In het afgelopen decennium heeft het Amerikaanse Energy Information Agency (EIA) prognoses gemaakt over de groei van de olieproduktie. Maar die prognoses moesten telkens naar beneden worden bijgesteld.

Tien jaar geleden voorspelde het EIA, op grond van economische modellen, nog dat de olieproduktie in 2012 100 miljoen vaten per dag zou bedragen. In 2010 had men die prognose aangepast naar 88 miljoen vaten per dag.
De economische groei is tegengevallen en de vraag naar olie is niet zo hoog als men in 2000 nog verwachte.
In deze economische benadering zit een zwakke plek. Het zou kunnen zijn dat de economische groei tegenvalt doordat de olieproduktie niet verder groeit. Het hoger oplopen van de olieprijs doet de vraag juist dalen en leidt niet tot een produktiegroei.

Vanuit geologisch oogpunt bezien zal de wereldolieproduktie gaan dalen. Volgens de peak-oil-theorie van King Hubbert maakte Colin Cmpbell prognoses over de hoeveelheid ruwe olie, die in de toekomst gewonnen zou worden.
In de onderstaande grafiek zie je dat die prognoses te somber waren en telkens worden aangepast.

Het IMF heeft de geologische modellen en de economische modellen gecombineerd en een prognose gemaakt voor de olieprijs in de komende jaren. Men verwacht dat de olieprijs tussen 2013 en 2020 sterk zal stijgen.

Ik denk dat de olieprijs geen goede graadmeter is voor dit soort voorspellingen. De olieprijs in de grafiek is gebaseerd op ‘2011-dollars‘. Die zijn al veel minder waard dan de ’2002-dollars’.

De winning van aardolie kost steeds meer mankracht, grondstoffen en energie. Je kunt altijd geld lenen voor oliewinningsprojecten, die nu nog niet profijtelijk zijn. Je kunt zelfs geld bijdrukken (door de centrale banken).
Maar je kunt niet onbeperkt energie, grondstoffen en mankracht besteden aan de oliewinning. Als het winnen van olie bijna evenveel energie kost als het oplevert, dan zullen de meeste mensen zeggen: “laat maar, ik doe het wel zonder olie.”

Onderstaand plaatje laat zien dat de olie- en gaswinning in de VS de enige sector is waar de werkgelegenheid groeit. Sinds Obama president is, nam het aantal banen in de olie- en gasindustrie toe met meer dan 15%.

In deze barre, economische tijden zijn er steeds minder handen aan de ziekenhuisbedden. En steeds meer handen wroeten in de aarde op zoek naar olie, steenkool en gas.

Gail Tverberg vat op haar weblog het IMF-rapport samen

Nederland steeds minder distributieland

In Nederland groeit het vrachtvervoer over de weg niet meer. Het aantal ton-kilometers (hoeveelheid vracht maal de afgelegde afstand) is aan het dalen.

In 1999 haalde het vrachtvervoer in Nederland nog 83,6 miljard ton-kilometers. In het topjaar 2004 was dat zelfs 89.7 miljard.

Bron: eurostat

Maar in 2010 is dat afgenomen tot 76,3 miljard.

Er rijden steeds minder vrachtwagens op de Nederlandse wegen: er is minder vracht te vervoeren. De industriële produktie daalt en de winkelverkopen nemen af.

In 2011 liggen de winkelverkopen weer op het niveau van 2005 en ik voorzie geen stijging gezien de huidige recessie, de oplopende werkeloosheid en de geplande bezuinigingen.
Het vrachtvervoer neemt af. Er hoeven geen extra autowegen meer aangelegd te worden.