Tagarchief: recessie

Peak-koopkracht: in Nederland stijgen arbeidskosten; in Griekenland dalen ze

Na de financiële crisis van 2008 zijn de arbeidskosten in Nederland gestegen.
In 2008 kostte de gemiddelde Nederlandse werknemer 29,8 euro per uur.
In 2013 was dat opgelopen tot 33,2 euro per uur, een stijging van 11,7% in 5 jaar, aldus een rapport van Eurostat dat afgelopen week werd gepubliceerd.

In Griekenland zijn de arbeidskosten sinds 2008 juist gedaald.
Van 16,7 euro per uur in 2008 naar 13,6 euro per uur in 2013. Da’s een daling van 18,6%.

loonkostenNLGR

Economen zeggen over deze ontwikkeling dat de Griekse economie nu beter kan concurreren met de Nederlandse: de arbeidskosten zijn lager en Griekenland is nu aantrekkelijker als vestigingsplaats voor bedrijven… toch.
Volgens deze redenatie is Bulgarije het aantrekkelijkste lagelonenland in Europa: de arbeidskosten bedragen daar slechts 3,7 euro per werknemer per uur.

Als de arbeidskosten in een land erg laag zijn, dan betekent dat automatisch dat de lonen en de koopkracht in dat land ook laag zijn. Dat is de keerzijde van de medaille.
In een lagelonenland is het aantrekkelijk om iets te produceren, maar het is een slechte afzetmarkt voor die produkten.

In Kroatië, Portugal, Hongarije en het Verenigd Koninkrijk zijn de arbeidskosten (en dus de koopkracht) ook gedaald in de afgelopen 5 jaar, maar niet zo sterk als in Griekenland.
In Kroatië, Griekenland en Portugal zien we overigens ook een negatieve inflatie, ofwel deflatie. De koopkracht van de bevolking in die landen daalt en tegelijkertijd dalen ook de prijzen in die landen.

Peakoil is geen sprookje: peak-benzine in Nederland

Er zijn nog altijd mensen, die denken en roepen dat er altijd genoeg aardolie zal zijn. De deskundigen van grote instituten als het IEA en EIA, beweren dat de hoeveelheid olie, die uit de grond gehaald wordt, de komende jaren nog verder zal stijgen. Dit wekt de indruk dat er steeds meer benzine zal zijn en dat we steeds meer zullen gaan rijden.

In de praktijk blijkt dat niet te kloppen. De hoeveelheid benzine die we in Nederland gebruiken neemt ieder jaar af.
Ik heb de cijfers van het CBS er eens bijgepakt en uitgezet in een grafiek.

peakbenzineNL

De grootste hoeveelheid motorbrandstof werd bereikt in 2008 met een totaal van 487 Petajoule. Vorig jaar was het brandstofverbruik voor wegtransport al 8% lager dan in 2008.

In het ‘eurocrisis-jaar’ 2013 verbruikte het Nederlandse wagenpark weer net zoveel brandstof als in 2003: ca. 450 PetaJoule. Maar in 2003 waren er minder motorvoertuigen in Nederland.
In 2013 gebruikte het gemiddelde Nederlandse motorvoertuig 55,7 Gigajoule aan brandstof. In 2003 was er voor elk Nederlands motorvoertuig 58,0 Gigajoule aan brandstof beschikbaar.

Luchtvaart
Het brandstofverbruik in de luchtvaart bereikte ook in 2008 een maximum.
In dat jaar werd in Nederland voor 159,6 PetaJoule aan brandstof door de luchtvaartsector verstookt. In 2013 was het brandstofverbruik voor luchtvaart afgenomen tot 147.8 PetaJoule. Tussen 2008 en 2013 daalde het brandstofverbruik van de luchtvaart met 7,4%.

peakkerosineNL

Het IEA maakt rooskleurige prognoses van het stijgend aantal vaten vloeibare brandstof dat de wereld te besteden heeft. Dat die hoeveelheid brandstof steeds meer wordt aangelengd en verdund met laagenergietische NGL’s (Natural Gas Liquids) en biobrandstoffen verteld men er niet bij.
De netto hoeveelheid energie, die we uit vloeibare brandstoffen halen neemt niet verder toe. En in Nederland en andere Europese landen neemt die hoeveelheid energie zelfs af. Die afname is onomkeerbaar. We krijgen nooit meer zoveel benzine en kerosine als in 2008.
Peakoil is een realiteit.

Oekraïners worden met uitsterven bedreigd

640px-Population_of_Ukraine_v.2

De afgelopen 15 jaar krimpt de bevolking van de Oekraïne met 0,6% per jaar.
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie moest de Oekraïne op eigen benen leren staan en dat is maar ten dele gelukt. De economie is flink gekrompen en het verbruik van aardolie is sterk gedaald.

In 1991 verbruikten de Oekraïners (51,9 miljoen ) nog 1,16 miljoen vaten aardolie per dag. Dat betekent dat de gemiddelde inwoner van de Oekraïne in dat jaar 8,15 vaten aardolie verbruikte.
In het jaar 2000 waren er nog maar 49,4 miljoen Oekraïners. Het olieverbruik was in 2000 gedaald tot 0,25 miljoen vaten per dag. Dat betekent dat de gemiddelde inwoner van de Oekraïne in het jaar 2000 nog maar 1,87 vaten aardolie heeft verbruikt.

In 2012 was de bevolking van de Oekraïne verder teruggelopen tot 45.6 miljoen inwoners. Maar die verbruiken met zijn allen wat meer aardolie dan in 2000: 0.28 miljoen vaten per dag. Dat betekent dat er in 2012 per inwoner 2.25 vaten aardolie beschikbaar waren. Ter vergelijking: in Nederland waren er in 2012 maar liefst 20,3 vaten aardolie beschikbaar voor de gemiddelde Nederlander.

In de grafiek hieronder heb ik de bevolkingsafname in de afgelopen 20 jaar zichtbaar gemaakt en geëxtrapoleerd tot 2048.

bevolkingsafnameoekraïne

Als de bevolkingsafname van de afgelopen 20 jaar in hetzelfde tempo doorzet, zijn er in 2048 nog maar 32 miljoen Oekraïners. Maar dan zal er nog minder aardolie te verdelen zijn.

peak-ukraine

Voorlopig nog geen oliewinning in de Noordelijke IJszee

Het Zweedse bedrijf Lundin Petroleum, dat o.a. in Noorse wateren zoekt naar aardolie, meldt aan Bloomberg.com dat het vanwege technische en logistieke moeilijkheden nog wel 15 jaar kan duren voordat er aardolie gewonnen zal worden in de Noordelijke IJszee.

De bedrijven, die zoeken en boren naar olie in de Arctische Oceaan stuitten de afgelopen jaren op onvoorziene tegenvallers.
Als voorbeelden noemt Bloomberg het Shtokman-project van Gazprom, de mislukte boringen van Cairn Energy Plc voor de kust van Groenland en het uitstellen van boringen nabij Alaska door Shell.
Alleen het Noorse staatsoliebedrijf Statoil, gedwongen door de dalende olieproduktie in de Noordzee, waagt zich in de ijskoude wateren van de Barentszee.

Om de exploitatie van olievelden in de poolzee te versnellen zijn extra investeringen nodig. Maar oliemaatschappijen zijn vanwege de dalende inkomsten juist geneigd om minder kapitaal te gaan spenderen aan nieuwe projecten. Daardoor kan het nog langer gaan duren voordat de olievelden in de Noordelijke IJszee olie zullen gaan produceren.

Om de aandeelhouders tevreden te houden gaat Shell minder geld gooien in de ‘schijnbaar’ bodemloze put van proefboringen in de Noordelijke IJszee. Shell gaat bezittingen verkopen om dividend te kunnen uitbetalen aan de aandeelhouders.
Kennelijk is de invloed van de aandeelhouders van oliemaatschappijen groter dan de invloed van de Greenpeace-activisten.

Voorbereiden op en wennen aan een leven zonder olie en gas

In Europa gebruiken we al minder aardolie dan 5 jaar geleden. Over 5 jaar zal dat nog minder zijn en uiteindelijk moeten onze kinderen en kleinkinderen het helemaal zonder aardolie zien te redden. Wat kunnen wij nu al doen om ons daarop voor te bereiden?

Gail Tverberg noemt op haar weblog Our Finite World een paar manieren om de overgang naar een leven zonder aardolie makkelijker te accepteren. Ik licht een paar van die tips toe.

Waardeer het rijke leven dat je nu nog hebt
In het verleden leefden mensen korter. In veel ontwikkelingslanden is dat nog steeds zo. We zijn enorm bevoorrecht dat we in het aardolietijdperk en in het Rijke Westen wonen.
Als je in je leven nog iets wilt bereiken of doen, stel het dan niet uit, maar begin eraan.

Bereid je (op zijn minst een beetje) voor op de olieloze toekomst
Bouw een sociaal netwerk op van familie en vrienden, die je in nood kunnen helpen, of die jij te hulp kunt schieten.
Verbeter je gezondheid: in de toekomst zal er minder geld zijn voor gezondheidszorg.
Leer omgaan met teleurstellingen. (waardeer wat je nu hebt en verwacht niet te veel van de toekomst)
Plant noten- en fruitbomen in je tuin. Leer basale medische zorg (EHBO).
Ga op zoek naar alternatieve bronnen van (drink)water.
Bouw een kleine voedselvoorraad op voor noodsituaties (stakingen, natuurrampen).

Leg meer nadruk op relaties en vriendschappen
Het gezegde “Een goede buur is beter dan een verre vriend” is ontstaan voordat er auto’s en treinen rondreden. In de toekomst als er minder auto’s en treinen rijden, zullen goede buren opnieuw waardevol blijken.
De belangrijkste godsdiensten zeggen: “Heb je naaste lief”. Vermijd conflicten en help elkaar als dat nodig is.

We gaan zeker welvaart inleveren: leer daar mee omgaan
Je zorgen maken over de toekomst, is mensen eigen. Als de toekomst er somber uitziet, kun je maar beter je aandacht verleggen naar het heden.
Je kunt ongelukkig worden als je teveel in de onzekere toekomst kijkt en ongelukkig zijn helpt absoluut niet.

Een paar weken geleden las ik de “22 positieve gewoontes van gelukkige mensen” op ahealthylife.nl. Veel van die dingen deed ik al, maar ik heb toch nog iets geleerd.

Interview met Dmitry Orlov
Tweeënhalf jaar geleden zette ik een interview met Dmitry Orlov op dit weblog.
Tijdens dit interview noemt Orlov, ook een aantal dingen, die je kunt doen om alvast te wennen aan het toekomstig leven zonder aardolie:
- investeer in sociale contacten en familie
- stop met het najagen van carriere, status en (materiële) welvaart
- zorg dat je geen welvaartsziektes (overgewicht, suikerziekte) oploopt
- leer om niets te doen!!!

Het gesprek is volledig in het Engels en helaas niet ondertiteld.

So down and down and down and down we go

In december 2013 daalde de industriële produktie in Europa met 0,7% t.o.v. november 2013.

industrprodeuropa

De daling in de eurozone-landen was net zo groot als in de 28 landen van de Europese Unie.

T.o.v. december 2012 was er sprake van een groei van 0,5% in de eurozone en 0,9% in de Europese Unie. Maar in vergelijking met de produktie begin 2008 is de Europese industrie al 10% gekrompen.
De gemiddelde produktie in 2013 was 0,8% lager dan in 2012.

Ondanks alle positieve berichten over herstel en terugkeer van de groei, blijft de industriële produktie krimpen. De Grenzen aan de Groei lijken in Europa bereikt.

De regel ‘So down and down and down and down we go’ komt uit een mooi rustig lied van Jimi Hendrix… uit een tijd dat de Grenzen aan de Groei nog heel ver weg leken.