Tagarchief: schaliegas

CO2-uitstoot wordt steeds meer gefinancierd met geleend geld

De winning van de zogenaamde Noordpool-olie in de Barentszee is een kostbaar project. Gazprom heeft veel geld moeten lenen van investeerders (aandeelhouders, banken) om het project van de grond te krijgen.
Voor de winning van aardolie uit de subsalt-olievelden in het Santos-bekken voor de Braziliaanse kust leent Petrobras een bedrag van 220 miljard dollar van investeerders.
De winning van schaliegas in Noord-Amerika is alleen mogelijk doordat investeerders geld lenen aan schaliegasmaatschappijen zoals Chesapeak Energy.
De winning van Light Tight Oil in de VS wordt niet uit spaargeld gefinancierd, maar met leningen.

Burning-Money

Maar dit stuk zou toch gaan over CO2-uitstoot.
Dat klopt. Het verbranden van moeilijk winbare olie en moeilijk winbaar gas veroorzaakt CO2-uitstoot. Zonder al die investeringen in schaliegas en moeilijk winbare olie zou de menselijke CO2-uitstoot al dalen. Dankzij al het geleende kapitaal dat geïnvesteerd wordt in de winning van fossiele brandstoffen stijgt de CO2-uitstoot nog altijd (zij het minder dan aan het begin van deze eeuw).

De Koolstof-zeepbel: carbon-bubble.
Over het uitlenen van geld aan oliemaatschappijen wordt geen referendum gehouden.Er is een kleine groep mensen, die beslist over investeringen. Een select gezelschap van bankiers, beleggers van pensioenfondsen en grootkapitalisten besluit of Petrobras kan beginnen met de bouw van boorplatforms om diepzee-olie te winnen.
Momenteel vertellen de directeuren van oliemaatschappijen de mooiste verhalen over de enorme reserves aan schaliegas en teerzandolie, die er gewonnen zullen worden, en over de almaar stijgende vraag (en dus prijs) naar olie en gas. Daardoor lijkt investeren in moeilijk winbare fossiele energie een zekere belegging, die een hoog rendement zal opleveren. Zeker in deze tijd waarin investeren in winkelcentra en kantoorgebouwen verliesgevend is.
En momenteel lenen overal ter wereld centrale banken (de Federal Reserve, de ECB, de Bank of England en de Bank of Japan) enorme kapitalen uit tegen historisch lage rente. Dat kapitaal vindt zijn weg hoofdzakelijk naar de veelbelovende projecten van olie- en gasmaatschappijen. Het kapitaal van de centrale banken wordt gebruikt om de koolstof-zeepbel verder op te blazen.

Vraag naar fossiele brandstoffen gesubsidieerd met geleend geld
Niet alleen het aanbod van fossiele brandstoffen wordt met geleend geld kunstmatig hoog gehouden. Ook het verbruik wordt hoog gehouden met leningen en krediet.
Oekraïne heeft een staatsschuld van 142 miljard dollar. Het is nagenoeg onmogelijk om die schuld terug te betalen. Toch verstrekt het Internationaal Monetair Fonds een lening van 17 miljard dollar aan Oekraïne om het komende jaar gas en olie te kunnen kopen. Als deze lening niet was verstrekt, dan zou de CO2-uitstoot van Oekraïne scherp dalen. Het besluit van het IMF om Oekraïne zoveel geld te lenen is niet democratisch genomen.

Zeer veel andere landen lenen geld van investeerders (pensioenfondsen, banken, centrale banken enz.) om het gebruik van fossiele brandstoffen te subsidieren. In sommige landen wordt de prijs van gas en benzine kunstmatig laag gehouden met subsidies.
In andere landen wordt geleend geld via een omweg aan burgers gegeven om de duurder wordende brandstoffen te kunnen betalen. In Nederland kennen wij de hypotheekrente-aftrek en huursubsidie. Door deze regelingen kunnen veel mensen zich permitteren om auto te rijden of met het vliegtuig op vakantie te gaan.
Eigenlijk kun je stellen dat in alle landen, die geld lenen (landen met een begrotingstekort) het gebruik van fossiele brandstoffen en daarmee de CO2-uitstoot kunstmatig hoog wordt gehouden met geleend geld.

man-burning-money.ju.top

Kentering in zicht?
De laatste 2 jaar lijkt er verandering te komen in het opblazen van de koolstof-zeepbel.
Oliemaatschappijen gaan minder investeren in moeilijk winbare fossiele brandstoffen onder druk van de aandeelhouders. Shell heeft verliesgevende olieprojecten afgestoten en dure geplande projecten geschrapt om voldoende dividend te kunnen uitkeren. Ook BP en de Noorse oliemaatschappij Statoil hebben projecten uitgesteld of geschrapt.
In de VS begint langzamerhand door te dringen dat de winning van schaliegas alleen maar mogelijk is door enorme leningen, die waarschijnlijk nooit terugbetaald zullen worden.
Deborah Lawrence schrijft erover op haar website Energypolicyforum.
Afgelopen week schreef het gezaghebbende Bloomberg over de snel oplopende schuldenberg van de Amerikaanse schaliegasbedrijven. De titel van het stuk zegt al genoeg:


Shale Drillers Feast on Junk Debt to Stay on Treadmill
Schaliegasboringen: een dolgedraaide orgie gefinancierd met rommelkrediet

Insiders weten dus al dat de schulden van de schaliegasbedrijven wellicht niet afgelost zullen worden. De aandelen zijn volgend jaar misschien waardeloos. Maar tot die tijd, blijven de centrale banken geld rondstrooien de economie stimuleren. Dus draait de mallemolen door en blijft de koolstof-zeepbel nog intact.

Olie- en gaswinning wordt steeds moeilijker en kent flinke tegenvallers

Nu de makkelijk winbare aardolie begint op te raken, moeten oliemaatschappijen steeds meer moeite doen om aardolie uit de aardkorst te halen.

Het Noorse bedrijf Statoil hoopt in 2019 olie te kunnen halen uit het Johan Sverdrup-olieveld, 140 km. ten westen van Stavanger. In dat olieveld zitten mogelijk tussen de 1,8 en 2,9 miljard vaten olie. Maar de winning van die olie zal zeker 20 miljard dollar kosten.
Die kosten zijn zo hoog opgelopen omdat de energie, die nodig is om de installaties te bouwen en verplaatsen, zo ontzettend duur is geworden.

Nu dreigt dit oliewinningsproject opnieuw vertraging op te lopen.
Het Noorse parlement wil echter dat het olieproduktieplatform en de andere installaties aangedreven zullen worden door elektriciteit aangevoerd van het vasteland. Dat is veiliger dan generatoren op het platform zelf. Want bij een groot ongeluk valt dan niet direct de energievoorziening uit.
Die extra eis van het Noorse parlement maakt het project duurder en zal zorgen voor extra uitstel.

Schaliegaswinning in Oklahoma blijft achter bij de gewekte verwachtingen
Het Amerikaanse bedrijf Chesapeak Energy heeft zich gespecialiseerd in de winning van schaliegas. Chesapeak heeft vele miljarden geleend van investeerders voor de schaliegaswinning in bijvoorbeeld Oklahoma.
Maar… de produktie van schaliegas in Oklahoma blijft 12% achter bij de prognose. Daarom heeft kredietbeoordelaar Moody’s de ‘rating’ van leningen, die voor dit speciale schaliegasproject werden afgesloten verlaagd.

Deze verlaging van de kredietwaardigheid van Chesapeak Energy leidde (nog) niet tot een grote daling van de aandelenkoers van het bedrijf. Maar het maakt wel duidelijk dat de verwachtingen over schaliegaswinning misschien te rooskleurig zijn.
Het wordt langzaam ook duidelijk dat de schaliegaswinning draait op geleend geld van investeerders. Zolang die erop vertrouwen dat ze hun geld zullen terugverdienen, blijft het goed gaan.

Op het plaatje hieronder (van Bloomberg) kun je zien dat Chesapeak Energy in het 4e kwartaal van 2013 geen winst meer maakte, maar 115 miljoen dollar verlies.

Schermafbeelding 2014-04-01 om 13.48.54

De ‘profitmargin’ (de lichtblauwe lijn) daalde in het afgelopen kwartaal naar -2,5% .

Deborah Rogers vreest dat Chesapeak Energy dieper in de rode cijfers zal belanden en ook andere schalegasprojecten zullen verliesgevend blijken te zijn. Op de website Energy Policy Forum schrijft Deborah Rogers dat de hele schaliegasindustrie een pyramidespel is, een economische zeepbel waarin heel veel geld gestoken is, dat niet zal worden terugverdiend.

Aardgas en aardbevingen beginnen steeds meer bij elkaar te horen

In Groningen zorgt de aardgaswinning voor bewegingen in de ondergrond. Die bewegingen zijn soms ook aan het aardoppervlak waar te nemen, dan spreken we van aardbevingen.
De aardbevingen worden steeds frequenter en steeds heviger en het staat onomstotelijk vast dat de gaswinning de oorzaak is.
In de jaren zestig van de vorige eeuw, toen de gaswinning begon, hadden wetenschappers helemaal geen idee dat aardgaswinning tot bevingen zou leiden. Er zijn geen voorzorgsmaatregelen genomen en er is geen fonds opgezet om aardbevingsschade en devaluatie van onroerend goed te compenseren.

gasveld

Ook in de VS leidt de winning van aardgas tot aardbevingen, De laatste jaren wordt een nieuwe techniek toegepast om aardgas te winnen: hydraulic fracturing.
Bij deze techniek wordt in de ondergrond het gesteente opengebroken om het opgehoopte aardgas, ook wel schaliegas genoemd, vrij te maken. Ook bij deze verstoring van de ondergrond treden bewegingen op, die tot aan het aardoppervlak voelbaar zijn.
In een gebied in Texas, waar veel schaliegas gewonnen wordt, traden afgelopen maand 16 aardbevingen op. Van nauwelijks merkbaar tot behoorlijke bevingen met een kracht van 3,6 op de schaal van Richter.

Aardgas is misschien een schone brandstof in vergelijking met steenkool of aardolie. Maar ook aardgaswinning heeft zo zijn nadelen, zoals we in de toekomst steeds vaker zullen merken.

Het aardgasloze tijdperk

Ondanks de vondst van aardgas in Coevorden 1948 zou het nog 10 tot 15 jaar duren voordat aardgas de belangrijkste brandstof in Nederland werd.
In 1960 bleek dat er enorm veel aardgas in de Groningse bodem zat. In de jaren daarna werd heel Nederland aangesloten op een netwerk van leidingen en begon het aardgastijdperk voor Nederland.
Voor 1960, in het aardgasloze tijdperk, gebruikten de Nederlanders kolengas, steenkool, turf en hout als brandstof voor verwarming en om te koken.

Het aardgas in de Nederlandse bodem raakt op. Het is een eindige energiebron. Het is moeilijk in te schatten hoe lang de aardgasreserves nog zullen meegaan. Onderstaande grafiek is afkomstig uit het Energierapport 2011 van het ministerie van Economische Zaken.

nlgastoekomst

In 2013 produceert Nederland nog ongeveer 70 miljard m³. In 2025 zal die produktie afgenomen zijn tot ca. 40 miljard m³, de hoeveelheid aardgas, die Nederland jaarlijks zelf verbruikt. Nog eens 10 jaar later in 2035 bedraagt de produktie nog maar 15 miljard m³. Als we voldoende aardgas kunnen kopen en importeren, dan zal aardgas ook in 2035 nog de belangrijkste brandstof zijn in Nederland. Zo niet, dan zal voor een groeiend deel van de Nederlanders een nieuw aardgasloos tijdperk beginnen.

Deskundigen en belanghebbenden uit de aardgasindustrie zijn heel optimistisch over de aardgasvoorziening in 2030. Degenen, die sombere verwachtingen hebben worden niet aan het woord gelaten in het filmpje hieronder.

David Hughes: Energy Sustainibility Dilemma

Een mooie lezing van anderhalf jaar geleden door David Hughes van het Post Carbon Institute.
Hughes geeft een mooi overzicht van onze toekomstige energieproblematiek.Belangrijke zaken, die aan de orde komen:
– onzekerheid over de olie- en gasreserves
– de dalende netto-opbrengst aan energie: EROEI
– de hype en de beperkingen van schaliegas

Liesbeth, wat dacht je van helemaal geen gas meer gebruiken?

Het is best een leuk voorstel van Liesbeth van Tongeren: elk gezin kan bij zijn gasleverancier zelf aangeven of ze gewoon Gronings (of Russisch) aardgas willen of dat ze schaliegas willen stoken. Als genoeg Nederlanders bij hun gasleverancier aangeven dat ze geen schaliegas willen, dan blijft het schaliegas misschien wel voor altijd in de bodem zitten.

Er is nog een andere manier waarop je de gasindustrie kunt dwingen om het schaliegas in de bodem te laten zitten. We kunnen bijvoorbeeld stoppen met het gebruik van aardgas. Dat klinkt als een belachelijk voorstel, maar denk er eens wat langer over na: het is nog niet zo gek.

Al het aardgas raakt op, ook schaliegas
Nederland heeft de afgelopen decennia jaarlijks 40 tot 50 miljard m³ aardgas uit eigen bodem opgestookt. Bij voortzetting van dat gebruik zal de Groningse gasbel over 15 jaar zo goed als leeg zijn. Er zijn mensen, die denken dat we dan gewoon per jaar 50 miljard m³ kunnen invoeren uit Rusland of Qatar. Maar daar hangt een prijskaartje aan.

Anderen beweren doodleuk dat we per jaar 50 miljard m³ schaliegas kunnen winnen. Dat is waarschijnlijk technisch onmogelijk.
Bovendien raken schaliegasbronnen in korte tijd uitgeput. De gasproduktie zakt in 3 jaar tijd terug naar minder dan 20% van beginproduktie. Het schaliegastijdperk zal in Nederland niet langer duren dan 10 tot 15 jaar.
En hoe moeten we dan verder?

Een echte duurzame oplossing voor de rest van de eeuw
Als we een echte duurzame oplossing willen vinden voor het opraken van het aardgas, dan moeten buiten de box denken.
Voor het aardgas ontdekt werd gebruikten de Nederlanders steenkool en huisbrandolie voor verwarming. Dat is geen optie voor de 21e eeuw omdat er in Europa bijna geen steenkool en olie meer gewonnen wordt en omdat deze brandstoffen snel duurder worden.

Kijken we langer(150 jaar) terug in de tijd, dan zien we dat hout en turf gebruikt werden als brandstof. En we zien dat de huizen veel kleiner waren en niet of nauwelijks verwarmd werden.
Dat laat ons zien wat echt duurzaam is.
Als gas en schaliegas op raken, dan moeten we weer in kleinere huizen gaan wonen en die alleen verwarmen als het echt nodig is.

Er zijn al veel mensen, die op het aardgasloze tijdperk vooruitlopen. Die mensen hebben al een houtkachel gekocht, die alleen de huiskamer verwarmt.
Als we in Nederland op grote schaal hout willen gebruiken als brandstof, dan moeten we zorgen voor heel veel bomen.
Het klinkt raar, maar helaas hoor ik oud Greenpeace-directeur Liesbeth van Tongeren en andere politici van GroenLinks nooit over het planten van bomen.