Tagarchief: voedselproduktie

Waarom moeten zoveel Nederlandse groenten helemaal naar Rusland?

De Russische boycot van Europese landbouwprodukten laat de absurditeit van de huidige industriële Europese voedselproduktie zien. Rusland kan het zich permitteren om uit heel Europa voedsel te importeren. Dit is een luxe voor de Russen, die landbouwgrond genoeg hebben om zelf voldoende voedsel te produceren.

Op de website van het CBS heb ik de cijfers van de Nederlandse export naar Rusland voor het jaar 2013 eens opgezocht.
Nederland exporteerde in 2013 naar Rusland:
– meer dan 200 miljoen bloembollen (narcissen, tulpen, gladiolen enz.)
– ruim 94 miljoen rozen
– ruim 170 miljoen chrysanten

- 14 miljoen kilo pootaardappelen
– 36 miljoen kilo consumptie-aardappels
– 25 miljoen kilo tomaten
– 43 miljoen kilo uien
– 22 miljoen kilo wortelen en rapen

Het zijn duizenden vrachtwagens vol met Nederlandse produkten die duizenden kilometers afleggen. Honderden bedrijven (waaronder transportondernemingen) draaien op het verslepen van bloemen, groente en fruit over duizenden kilometers. Deze situatie kan alleen bestaan als het transport snel genoeg is en de transportkosten laag zijn in vergelijking met de waarde van de produkten. En toevallig leven wij in een tijd waarin deze situatie heeft kunnen ontstaan. Het is grappig dat ongeveer 25% van de brandstof, die nodig is voor het transport afkomstig is uit Russische bodem.

Inmiddels weet iedereen dat er maar een beperkte voorraad aardolie op aarde aanwezig is. Langzamerhand zal het steeds meer moeite kosten om brandstof voor vrachtwagens te maken. Een alternatief (elektrische vrachtwagens of waterstof als brandstof) zal vele malen duurder zijn en onvoldoende om de huidige hoeveelheid vrachtwagens in bedrijf te houden.

In de komende tien jaar zal het aantal vrachtwagens op de Europese wegen gaan afnemen, omdat er steeds minder brandstof beschikbaar zal zijn. Dat betekent dat de export van Nederlandse produkten naar Rusland hoe dan ook zal gaan afnemen.
Nederlandse bedrijven doen er goed aan om hun klanten dichter bij huis te gaan zoeken, zo dicht mogelijk zelfs.
En Rusland doet er goed aan om weer zelf aardappelen, groenten en bloemen te gaan produceren.

Anderhalf jaar geleden schreef Gail Tverberg een boeiend essay over globalisering:
Twelve Reasons Why Globalization is a Huge Problem.
De huidige handelsoorlog tussen Europa en Rusland laat zien dat globalisering inderdaad een reusachtig verraderlijk probleem is.

(zie ook: 12 redenen waarom globalisering een groot probleem is)

Landbouwgrond wordt steeds waardevoller

Het begint bij banken en beleggers door te dringen dat landbouwgrond een goede investering is, die altijd een behoorlijk rendement zal opleveren. Daarom stijgt de vraag naar landbouwgrond en daarmee de prijs.
Op haar weblog ‘The automatic earth’ schrijft Nicole Foss over de laatste ontwikkelingen op dit gebied.

De voedselprijzen zijn de laatste 15 flink gestegen: zie de grafiek van de voedselprijsindex hier onder.

Schermafbeelding 2014-04-29 om 09.38.27

De vraag naar voedsel zal altijd bestaan. Er zal ook meestal een tekort zijn aan voedsel zodat de prijs zal stijgen. Dat maakt landbouwgrond zo’n waardevol bezit. De prijs van landbouwgrond stijgt de laatste tijd sneller dan de prijs van huizen.

Overal ter wereld zijn de prijzen van landbouwgrond sterk gestegen.
Als voorbeeld de prijs van landbouwgrond in Iowa in de grafiek hieronder.

Schermafbeelding 2014-04-29 om 12.19.25

De laatste jaren willen bedrijven uit Amerika, Europa en Azië zich voor langere tijd verzekeren van voldoende gewassen om te kunnen volden aan de stijgende vraag naar voedsel. Daarbij sluiten de bedrijven met name in Afrika langlopende contracten af waarbij ze de opbrengst van grote stukken landbouwgrond voor zichzelf kunnen claimen.
Ik heb hier al eerder over geschreven (in 2010 en in 2011) Deze werkwijze van grote Westerse bedrijven wordt ook wel landroof of in het Engels farmlandgrab.
De actuele ontwikkelingen op dit gebied kun je volgen op de website Farmlandgrab.org.

Waardevolle landbouwgrond speelt waarschijnlijk ook in rol in het getrouwtrek om Oekraïne. Rusland wil graag een groot deel van de Oekraïnse graanexport importeren en dat lukt alleen als er in Kiev een bevriende regering zit.
Aan de andere kant wil Europa graag de landbouwprodukten uit Oekraïne goedkoop opkopen. Daarom heeft de Europese Unie de invoerheffingen op sommige produkten al geschrapt en heeft de European Bank for Reconstruction and Development (EBRD) een lening van 40 miljoen euro toegezegd om de graanoogst in Oekraïne te verbeteren.

Het morele dilemma van landroof
Wij in het Westen kunnen natuurlijk zeggen dat we de landbouwgrond in ontwikkelingslanden pachten om de opbrengst te vergroten. Met die hogere opbrengsten kunnen we hongersnoden en menselijk lijden voorkomen: een nobel doel.

Maar er kleeft iets ongemakkelijks aan het traditionele Westerse idee dat de pachter van de landbouwgrond automatisch de eigenaar wordt van de opbrengst van die grond.
Een Westerse zakenman kan de vruchten van een stuk Afrikaanse bodem voor vele jaren opeisen door een corrupte, lokale bestuurder een zak geld (en een nieuwe Mercedes) te geven. Veel bestuurders in ontwikkelingslanden verkwanselen voor achteruitkijkspiegeltjes en speelgoed de toekomstige oogsten, waar de lokale bevolking mee gevoed moet worden.

Misschien hoort de opbrengst van landbouwgrond (de zonne-energie, die een jaar lang door planten wordt opgevangen) toe aan de mensen, die geboren zijn op die grond. En niet aan zakenmensen uit een ander continent, die met contracten en papiertjes de indruk wekken dat zij de rechtmatige eigenaar zijn.

Duurzaamheid in de praktijk: wat kun je zelf doen?

Wat betekent duurzaam nu eigenlijk?
Volgens mij is duurzaam iets dat eeuwenlang kan worden volgehouden zonder dat de kwaliteit achteruitgaat.
Onder duurzaam leven versta ik het leven dat onze voorouders leiden in de tijd dat er nog geen elektriciteit was. In die tijd gebruikte men geen fossiele brandstof. Nou misschien een heel klein beetje steenkool. Maar hoofdzakelijk gebruikte men hout en turf voor verwarming.
Ik probeer mijn leven zo in te richten dat ik in de buurt kom van de leefwijze van de Nederlanders uit het begin van de 19e eeuw.

Transport
Ik heb geen auto en heb me voorgenomen om nooit meer te vliegen. Ik verplaats mezelf het liefst lopend en op de fiets. Mijn leven speelt zich hoofdzakelijk af in en rond Delft. Ik kan gelukkig lopend naar mijn werk.
Ik ga wel eens met de trein, maar dat probeer ik te verminderen.

Verwarming
Het is niet duurzaam om alle kamers van je huis te verwarmen. Dat deden de mensen vroeger ook niet. Meestal werd er maar één kamer verwarmd en alle bewoners verzamelden zich in die kamer. Bij mij thuis wordt alleen de huiskamer verwarmd.
Als je gewend bent aan een kamertemperatuur van 21 graden, dan vind je 18 graden fris. Als je in een paar weken went aan een temperatuur van 17 graden, dan kun je veel besparen om je aardgasverbruik (en CO2-uitstoot).
Warm water is een luxe, die voor ons heel gewoon is. Nederlanders zijn steeds langer en vaker gaan douchen sinds er in Groningen aardgas werd gevonden. Als het aardgas op is, zullen we minder vaak douchen en korter. Ik ben daar alvast mee begonnen. En ik voel me daar heel goed bij. Douchen met koud water heeft ook positieve gevolgen voor je gezondheid.

Voeding
Aan het begin van de 20e eeuw kochten en aten de Nederlanders hoofdzakelijk voedsel, dat in Nederland geproduceerd was. En men at vooral voedsel van het seizoen.
Door de overvloed aan fossiele brandstoffen zijn we gewend geraakt om voedsel van over de hele wereld te eten: tonijn, mango’s, ananas, bananen enz. Dat voedingspatroon kunnen we niet volhouden als de fossiele brandstoffen opraken.
Je kunt nu alvast je voedingspatroon aanpassen door geen voedsel te eten van buiten Europa. Dat betekent geen sinasappels en bananen meer; dat lukt mij prima. Maar ik moet bekennen dat ik nog wel koffie en thee drink en chocolade eet.
Ik probeer mijn leven ook te verduurzamen door minder vlees te eten.
En door op bescheiden wijze een klein beetje voedsel zelf te verbouwen.

In mijn tuintje staan een paar kleine appelboompjes.
En in wat kleine kasjes heb ik basilicum, koriander en rucola gezaaid.
In de loop van het voorjaar komen daar nog trostomaatjes, paprika’s en misschien ook wel bospeen bij.

Het is niet veel, maar het maakt je wel bewust van de waarde van voedsel en van de overvloed waar deze generatie van kan profiteren.

Landroof: Wie krijgt het graan uit de Oekraïne?

In Afrika en Zuid-Amerika worden enorme lappen landbouwgrond door corrupte overheden verpacht aan grote bedrijven uit Europa en Oost-Azië. Dit neokoloniale fenomeen wordt ook wel landroof (landgrab in het Engels) genoemd.
De Oekraïne is rijk aan goede landbouwgrond, het wordt wel de graanschuur van Oost-Europa genoemd. Elk jaar worden in de Oekraïne miljarden megajoules aan zonne-energie omgezet in graan. Zou landroof ook een rol spelen in het conflict over de Oekraïne?
Waarschijnlijk wel.ukrchina

In 2012 exporteerde de Oekraïne landbouwprodukten ter waarde van 270 miljoen dollar naar China. Over de eerste helft van 2013 bedroeg de export van landbouwprodukten naar China al 380 miljoen dollar. Het plaatje uit de Financial Times (hiernaast afgebeeld) laat zien dat de Oekraïnse export naar China razendsnel is toegenomen.

Chinese bedrijven toonden interesse om landbouwgrond in de Oekraïne te pachten om daarmee voor tientallen jaren vaste contracten te kunnen afsluiten.
De Oekraïnse miljardair Bakhmatyuk, oprichter van agrogigant UkrLandFarming (een van de 10 grootste landbouwbedrijven ter wereld) zei over de onderhandelingen:

“Instead of oil and gas, we’re harvesting crops,” he says. “We are now building the pipeline, a sort of Ukrainian Gazprom, to pump these commodities to China and other markets.”

“In plaats van olie en gas, oogsten wij voedingsgewassen. We bouwen nu een pijpleiding, als een Oekraïnse Gazprom, en wij pompen onze landbouwprodukten naar China en verder.”

Volgens diverse bronnen zouden Chinese bedrijven een gebied van 3 miljoen hectare (net zo groot als België) pachten.
China zou in ruil voor de pachtovereenkomst miljarden investeren in de modernisering van de landbouw. Het Chinese bedrijf XPCC tekende in september 2013 al een samenwerkingsovereenkomst met een looptijd van 50 jaar om de landbouw in de OekraIne te verbeteren.

original_5d489cfe-79bf-da44

Maar in januari 2014 trok het Amerikaanse landbouwbedrijf Cargill de portemonnee en kocht 5% van de aandelen van de Oekraïnse agrogigant UkrLandFarming. In een persbericht liet Cargill weten dat het geen interesse had om de koers of de leiding van het bedrijf te veranderen.

De inmiddels verdreven regering, de corrupte oligarchenclub FC Janoekovitsj, had het liefst grond verpacht aan de Chinezen en het Oekraïnse graan geëxporteerd naar het oosten.
Het is nog niet duidelijk wat het nieuwe regime in Kiev zal gaan doen. Gaat men opnieuw met de Chinezen in zee? Of gaat men het Oekraïnse graan voortaan aan Europa verkopen. De Europese Unie heeft alvast maar de invoerrechten voor de Oekraïne afgeschaft.

De orkaan Haiyan leert ons een lesje voedselzekerheid

De uitzonderlijke orkaan Haiyan maakte op de Filipijnen meer dan 5000 dodelijke slachtoffers en richtte enorme schade aan. Maar uit al deze ellende kunnen we een belangrijke les leren. Tenminste als we er even koel en zakelijk over kunnen nadenken.

Binnen 48 uur na de orkaan vroegen de mensen in de zwaargetroffen stad Tacloban om voedsel en drinkwater. De voedselvoorraden in Tacloban waren door de orkaan en overstroming verdwenen. De inwoners, die de ramp overleefd hadden, maakten borden met daarop de tekst: We need food.

Typhoon Haiyan aftermath

Ik bedacht dat de dieren in het getroffen gebied waarschijnlijk geen voedselgebrek hadden. De vogels konden nog wel voedsel vinden. Maar de menselijke bevolking zat binnen 3 dagen compleet zonder eten: een bijzonder zorgwekkkende situatie.
Gelukkig schoot de rest van de wereld te hulp toen ze de foto’s van de hongerende Filipino’s op de voorpagina van de krant zagen. Een tweede ramp, hongersnood, is gelukkig voorkomen.

De orkaan Haiyan zette me aan het denken. Ik werk in een supermarkt en zie dagelijks hoeveel voedsel er nodig is in de kleine wijk waar ik woon.
Ik kan me voorstellen dat ook in Nederland de voedselvoorziening de voedselvoorziening hapert. Een flinke sneeuwjacht kan het wegtransport in Nederland lamleggen, zodat de winkels niet bevoorraad worden. En ik ben bang dat de schappen van supermarkten dan binnen 72 uur leeg beginnen te raken. Ik ben ook bang dat Nederlanders bijna geen voedselvoorraad in hun hebben. In geval van extreme weersomstandigheden kan ook in Nederland binnen 72 uur voedseltekort ontstaan.

Dit verhaal is niet bedoeld om je bang te maken, maar wel bedoeld om je aan het denken te zetten. De belangrijkste zin is m.i.:
De vogels konden nog wel voedsel vinden.

Komt ons voedsel in 2025 uit het buitenland of van eigen bodem?

Ik blogde al eerder over landroof, het pachten van kostbare landbouwgrond in ontwikkelingslanden door geïndustrialiseerde landen en bedrijven. Die landroof gaat nog altijd in volle hevigheid door.
Op 23 sep. verscheen op internet het bericht dat China in de Oekraïne 3 miljoen hectare landbouwgrond heeft gepacht. Dat is een belachelijk groot stuk land, 5% van het totale landoppervlak van de Oekraïne.

In het bericht lezen we dat het project zal beginnen met slechts 100.000 ha. China zal 2,6 miljard yuan investeren in verbetering van de Oekraïnse landbouw in ruil voor het exclusieve recht om de opbrengst van de gepachte grond te mogen kopen. Het plan heeft een looptijd van 50 jaar en zal langzaam worden uitgebreid tot de eerder genoemde 3 miljoen ha.
Het Oekraïnse KSG Agro ontkent overigens het bericht en meldt alleen dat China zal gaan investeren in een irrigatieproject.

Op Quartz.com wordt de Chinese pachtovereenkomst vergeleken met andere grote projecten van de afgelopen jaren.

quartz

De landhonger van China is begrijpelijk. China consumeert 20% van al het voedsel dat op de wereld geproduceerd wordt. En China bezit maar 9% van de landbouwgrond, die op de aarde beschikbaar is.
Maar landbouwgrond op andere continenten pachten lijkt me geen goed beleid: het maakt China steeds afhankelijker van voedselimport. Het is een korte termijnvisie en niet duurzaam.

Nederland
Nederland kan niet in de eigen voedselbehoefte voorzien en is momenteel een netto-importeur van voedsel. Op bescheiden schaal zijn er Nederlandse bedrijven die landbouwgrond in ontwikkelingslanden exploiteren. Maar Nederland kan het zich nog makkelijk permitteren om voedsel (graan, soja, rijst enz.) op de wereldmarkt te kopen.
Maar zal dat in de toekomst ook nog zo zijn?

In Nederland is een ontwikkeling aan de gang om weer zelfvoorzienend te worden in de behoefte aan voedsel. Veel mensen beginnen in hun achtertuintje groente en fruit te verbouwen. In woonwijken worden gemeenschappelijke moestuinen aangelegd. De streekmarkten waarop lokaal geproduceerd voedsel wordt verkocht schieten als paddestoelen uit de grond.
Kijk op de website EetbaarNederland.nl voor meer voorbeelden en inspiratie om zelf aan de slag te gaan.

eetbaarnl

Via visionair.nl

De voedselmachine

In de prehistorie zorgde ieder gezin zelf voor voedsel. Dat kostte veel tijd en moeite.
Door de ontdekking van landbouw kon een kleine groep boeren voedsel produceren voor tientallen of honderden mensen. Er kwam tijd vrij om andere dingen te doen. Maar de meeste mensen wisten nog wel waar hun voedsel vandaan kwam.

Tegenwoordig wordt het voedsel geproduceerd door een klein groepje mensen die machines gebruiken. De meeste mensen weten niet meer waar hun voedsel vandaan komt. Vooral in rijke, Westerse landen zoals Nederland, kost het maar heel weinig moeite en heel weinig tijd om voor een hele week voedsel in huis te halen.
Er is een hele industrie ontstaan, die miljoenen mensen van anoniem voedsel voorziet.