Point of no return: verslaafd aan biobrandstof

Het onafhankelijk onderzoeksbureau CE Delft meldde gisteren dat het gebruik van biobrandstoffen op basis van duurzaamheidscriteria slechter is dan het gebruik van fossiele brandstof. Ondanks de nadelige gevolgen voor het klimaat en de natuur wil staatssecretaris Joop Atsma de hoeveelheid biobrandstof, die wordt bijgemengd, de komende jaren sneller verhogen naar 10%.
Atsma stelde eerder al voor om het statiegeld op frisdrankflessen af te schaffen en om te bestuderen of er een tulpvormig eiland kan worden gebouwd voor de Nederlandse kust.
Zijn biobrandstofbeleid is al net zo dom.

Het gebruik van biobrandstof nadert het point of no return, of is er misschien al voorbij. Laten we eens een rekensommetje maken.

Kunnen we biobrandstof weer vervangen door aardolie?
Bij de produktie van biodiesel wordt plantaardige olie gebruikt. Deze olie bevat meer energie dan ouderwetse aardolie. Een ton plantaardige olie komt qua energie overeen met 1,2 ton aardolie.
In 2012 bestaat de diesel, die in Nederland verkocht wordt voor 4,25% uit biobrandstof. Om die 4,25% biodiesel te vervangen door fossiele brandstof, zal de import van aardolie met 5,1% moeten stijgen.
Als heel Europa stopt met het bijmengen van biobrandstof, dan zal de olie-import met 5% moeten stijgen. En niemand weet waar die extra olie dan vandaan zou moeten komen. Het lijkt slimmer om maar gewoon biobrandstof te blijven gebruiken.

Sinds 2005 is de aardolieproduktie min of meer gelijk gebleven

Prijsverschil met aardolie wordt kleiner
Er is nog een reden waarom we niet meer zonder biobrandstof kunnen. Plantaardige olie wordt in vergelijking met aardolie steeds goedkoper.
Een jaar geleden was een ton koolzaadolie 2,1 keer zo duur als een vergelijkbare hoeveelheid aardolie (6 vaten). In februari 2012 is dat prijsverschil al behoorlijk teruggelopen. Een ton koolzaadolie is nog maar 1,8 keer zo duur als 6 vaten aardolie.

prijsverhouding tussen koolzaadolie en aardolie
(mrt 2011 - feb 2012)

De hoeveelheid aardolie, die de olieproducerende landen exporteren neemt af. En de hoeveelheid plantaardige olie, die geproduceerd wordt zal de komende jaren juist toenemen. Het prijsverschil tussen aardolie en biobrandstof zal verder afnemen.

We kunnen nog wel zonder biobrandstof, maar dan moeten we flink minder brandstof (-5%) gebruiken oftewel: de economie met 5% laten krimpen.
Maar eigenlijk willen we niet meer zonder biobrandstoffen: op de lange termijn zullen ze goedkoper zijn dan fossiele brandstoffen. En we willen het krimpen van de economie zo lang mogelijk uitstellen.

Onze kortstondige obsessie met ontwikkelingshulp

In de 19e eeuw deden we nog niet aan ontwikkelingshulp. We hadden nog koloniën en onder het mom van ontwikkelingshulp haalden we grondstoffen uit de tropische landen waar de mensen ‘achtergebleven waren in hun ontwikkeling’.

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde dat. De koloniën werden zelfstandig en moesten geholpen worden zich te ontwikkelen. De Westerse mogendheden bleven grondstoffen en voedsel importeren uit de tropische landen, maar ze deden er nu iets voor terug.
In Nederland groeide het budget voor ontwikkelingssamenwerking en daardoor groeide de ontwikkelingssamenwerking-bedrijfstak. Het was de Eeuw van Geert Mak.

In de 21e eeuw zal een einde komen aan de ontwikkelingssamenwerking. De economische groei van het Westen komt tot stilstand. Alleen door financiële truukjes (inflatie, oplopende schulden) kan nog de indruk gewekt worden dat we het steeds beter krijgen.
Met tegenzin helpen we andere Westerse landen aan geld om voedsel en brandstof te kopen. Hulp aan landen op andere continenten kan op steeds minder steun rekenen.

De Westerse landen blijven onverminderd grondstoffen en voedsel (van bananen tot soja) importeren uit de tropische landen, die nog altijd achterblijven in ontwikkeling. We claimen steeds meer landbouwgrond in de tropen om biobrandstof en voedsel voor de ontwikkelde landen te kunnen oogsten. Eigenlijk willen we de landen in de tropen niet tot ontwikkeling brengen. De mensen daar kunnen beter arm, hongerig en dom blijven, zodat wij gemakkelijk onze grondstoffen en energiehonger kunnen stillen.

Het lijkt alsof wij ons steeds verder ontwikkelen en steeds beschaafder worden. In de 21e eeuw zijn we democratischer, beschaafder en humaner dan ooit… toch?
Maar ik heb het idee dat we al 10 jaar teruggaan in de tijd. En dat het korte tijdperk van ontwikkelingssamenwerking snel voorbij zal zijn.

Zonne-energie wordt steeds duurder

Ik werk in een kleine supermarkt en daar kunnen klanten geconcentreerde zonne-energie kopen. De zonne-energie wordt door groene planten opgeslagen in groente, fruit en in zaden. En die zonne-energie verkoopt de supermarkt weer als voedsel aan de klanten.
Een paar jaar geleden kon je een mango kopen voor 99 eurocent. Vandaag kost een mango 1 euro 99. Een paar weken terug was het zelfs 2 euro 19.
De sperziebonen uit Marokko kosten vandaag 5,99 per kilo.
En een liter zonnebloemolie kost inmiddels 1 euro 74
Voedsel, geconcentreerde zonne-energie, wordt steeds duurder.

Hieronder zie je de ontwikkeling van Food Price Index in de afgelopen 5 jaar.
Deze index is samengesteld uit de prijs voor granen, plantaardige olie, vlees, vis, suiker, bananen en sinasappels. De prijsindex van 2005 is op 100 gesteld.

In de afgelopen 5 jaar is de prijs van voedsel met 42% gestegen.

Een groot deel van de mensheid gebruikt zijn spieren om zich te verplaatsen en om arbeid te verrichten. Om dat te kunnen doen moeten ze eten: ze gebruiken de zonne-energie in hun voedsel om zich te verplaatsen en om te werken.
Voor dezelfde hoeveelheid voedsel, voor dezelfde hoeveelheid zonne-energie, moet nu steeds meer geld worden neergeteld.

Er komt steeds meer geld bij op de wereld. De centrale banken lenen steeds meer dollars, euro’s, ponden enzovoorts uit. En daarom zal voedsel ook steeds duurder worden.

We kunnen daar met zijn allen iets aan doen. We kunnen zelf voedsel gaan produceren. Bomen en gewassen planten en op die manier zonne-energie oogsten.
Je hebt geen kunstmest, bestrijdingsmiddelen en tractor nodig. Alleen een stukje ongebruikte grond waar planten willen groeien.

Dat kan in je eigen tuin, of in een park of begin een buurtmoestuin.
Niet langer wachten: de lente is de perfecte tijd om te beginnen.

Meer biobrandstof in Nederlandse benzinetanks nu fossiele brandstof opraakt

Op aandringen van regeringspartij VVD heeft staatssecretaris Joop Atsma (die van het tulpvormig eiland) besloten ernaar te streven om in 2016 al 10% biobrandstof bij te mengen in alle benzine en diesel (PDF), die in Nederland wordt gebruikt. Nederland verhoogt het percentage biobrandstof daarmee sneller dan de rest van Europa (PDF).

De VVD treedt in deze kwestie op als belangenbehartiger van de nieuw opgerichte Nederlandse Vereniging voor Duurzame Biobrandstoffen (NVDB). In deze vereniging zitten biobrandstofproducenten Abengoa Bioenergy Netherlands, BioMCN, Biopetrol, BTG Biomass Technology Group, DSM, Neste Oil, Sabic en Sunoil Biodiesel. Voorzitter van de vereniging is directeur Rob Voncken van BioMCN.
Veel van deze bedrijven produceren nu voornamelijk biobrandstoffen van de eerste generatie (biobrandstoffen uit voedingsgewassen) en lonken naar overheidssubsidie.

In de toekomst zullen deze bedrijven ongetwijfeld meer biobrandstof van de tweede generatie willen produceren. Maar ook deze categorie biobrandstof zorgt voor verhoging van voedselprijzen. Afval van voedingsgewassen wordt nu nog verwerkt tot veevoer of compost. Door het afval te gebruiken als brandstof stijgt de prijs van veevoer en daarmee de prijzen voor andere voedingsgewassen. En het verdwijnen van plantaardig afval uit landbouw leidt op den duur tot verschraling en toenemend kunstmestgebruik. De prijs van kunstmest zal ook gaan stijgen.

Dierlijk vet wordt ook gerekend tot de tweede generatie biobrandstof. Voor de produktie van dierlijk vet (kip, varken enz.) is veevoer nodig en de produktie van veevoer concurreert ook met de produktie van voedsel voor mensen.
Ook het stijgend verbruik van dierlijke vetten en afgewerkt frituurvet heeft gevolgen voor de voedselprijzen in de rest van de wereld.

Het valt te verwachten dat de toename van het biobrandstof-verbruik ertoe leidt dat Westerse bedrijven nog meer landbouwgrond zullen gaan pachten of kopen in Afrika, Azië en Zuid-Amerika.
Om in Nederland meer biobrandstof te kunnen maken zal er meer plantaardig materiaal vanuit de tropen naar Nederland moeten komen. Wij zullen steeds meer zonne-energie, vastgelegd door planten, uit de tropen naar Nederland gaan halen nu de fossiele energie opraakt.

De Nederlandse overheid rechtvaardigt het gebruik van biobrandstoffen nog altijd met een veronderstelde afname van de CO2-uitstoot. Tegelijkertijd verhoogt de regering de maximumsnelheid op een groot deel van de Nederlandse autowegen.

Afhankelijk van voedselhulp of zelf voedsel produceren

In de Verenigde Staten groeit het voedselhulp-programma SNAP explosief. In december 2007, net voor het begin van de grote recessie, ontvingen 27,4 miljoen Amerikanen voedselbonnen. Vier jaar later is dat gestegen tot 46,3 miljoen. Als je inzoomt op Los Angeles zie je een dezelfde stijging, van 600.000 naar meer dan 1 miljoen.

Veel van de Californiërs, die voedselhulp ontvangen, zijn werkeloos. Ze zouden heel goed een stukje land in het vruchtbare Californië kunnen bewerken en ten minste voor een deel hun eigen voedsel kunnen verbouwen. Maar de cultuur van zelf voedsel verbouwen bestaat niet meer. Hij is niet onderdrukt door politiek of grote bedrijven, de mensen zijn zelf vergeten dat ze dat kunnen. En dat komt omdat de overheid ze tegemoet komt met voedselbonnen.
Je kunt dat goed vergelijken met de voedselhulpprogramma’s bij hongersnoden. Zolang men vluchtelingen voedselhulp blijft geven zullen ze in het vluchtelingenkamp blijven afwachten: er is geen prikkel om verder te trekken naar vruchtbaar gebied en om weer zelf aan de slag te gaan.

In Europa worden ook steeds meer mensen afhankelijk van voedselhulp of voedselbanken. En ook deze mensen kunnen aan de slag gaan om zelf voedsel te gaan produceren.
In de 18e eeuw werd er in de Britse stad Guildford volop voedsel geproduceerd. Op de kaart hieronder (uit 1793) zie je tientallen kavels, waarop iets verbouwd wordt. Zelfs de ‘tuinen’, die geheel door bebouwing omgeven zijn, worden gebruikt voor landbouw.

(klik voor vergroting)

In de Tweede Wereldoorlog werden in Groot-Brittannië tuinen omgevormd tot akkertjes ofwel Victory-gardens

Ik herinner me uit de jaren 70 de Britse comedy ‘The Good Life’ met de begerenswaardige Felicity Kendall. Een Engels echtpaar geeft de brui aan een kantoorcarriere en wordt weer boer en boerin in hun eigen achtertuin.

Als het in de oorlog kon en in de jaren 70, dan moet het ook nu weer lukken om overal volkstuintjes te beginnen. De klanten van de voedselbank zijn veelal werkeloos. Zij kunnen leren hoe ze voor een deel hun eigen voedsel kunnen verbouwen in tuinen, plantsoenen en parken.
Overal in Nederland zijn kleinschalige projecten van Transition Towns. Als ze nu eens langsgaan bij de plaatselijke Voedselbank en kijken of die klanten hebben, die de handen uit de mouwen willen steken en weer zelfvoorzienend willen worden. Dan kunnen de werkelozen weer aan de slag (zij het onbetaald) en kan Nederland langzamerhand weer beter voorzien in de eigen voedselbehoefte.

Walvissen, grote grazers en de Afghanen: bijvoeren of laten verhongeren?

In de Noordelijke IJszee, nabij het Oost-Siberische schiereiland Chukotka zijn tientallen witte dolfijnen ingesloten door het zeeijs. Er is nog genoeg open water om boven te komen en adem te halen. Maar de dieren worden door een barriere van 25 kilometer zeeijs gescheiden van de open zee. Op de lange termijn krijgen de dieren gebrek aan voedsel. Een reddingspoging door een ijsbreker moest worden gestaakt wegens brandstofgebrek.
Moeten de Russen de walvissen redden door ze bij te voeren met vis of moeten sommige walvissen sterven van de honger?

Oostvaardersplassen
In de afgelopen strenge winters bleken de Oostvaardersplassen te klein om de huidige populatie grote grazers te voeden. In een natuurlijke omgeving zouden de dieren wegtrekken op zoek naar voedsel. In de Oostvaardersplassen kan dat niet dus stierven sommige dieren van de honger. De politiek zat met een akelig dilemma: de natuur haar wrede gang laten gaan, de dieren bijvoederen of een aantal dieren afschieten om de populatie te verkleinen. Bijvoeren en de dieren in leven laten is misschien niet de beste oplossing.

Afghanistan
In Afghanistan wonen ca. 29,8 miljoen mensen. Die hebben per jaar zo’n 6 miljoen ton graan nodig. Ten tijde van de Russische invasie in 1978 woonden er slechts 13 miljoen mensen in Afghanistan. Die konden gevoed worden met het graan dat binnen de landsgrenzen werd geproduceerd: zo’n 2 miljoen ton. Afghanistan was zelfvoorzienend en importeerde geen graan.

Sinds de Russische interventie en de volgende Westerse interventie is de bevolking van Afghanistan meer dan verdubbeld. Van de 6 miljoen ton graan, die de Afghanen jaarlijks nodig hebben moet bijna de helft worden geïmporteerd.
Die import van voedsel wordt betaald uit Westerse humanitaire hulp.

Mede dankzij die Westerse hulp zal de bevolking van Afghanistan blijven groeien met 2,3% per jaar. Deze situatie wordt al snel onhoudbaar als het Westen de hulp aan Afghanistan afbouwt.
In de bovenstaande figuur kun je dan ook lezen:
- they can’t be fed in the future, so there’s no point in feeding them now -

Voedselhulp geven aan Somaliërs of Afghanen is vergelijkbaar met het bijvoeren van de grote grazers in de Oostvaardersplassen of het ophangen van vetbollen in je tuin om de koolmeesjes en pimpelmeesjes door de winter heen te helpen.
We zetten de wrede natuur even buitenspel om onszelf een goed gevoel te geven. Maar tegelijkertijd creëren we een groter probleem: ooit wordt de populatie zo groot, dat bijvoeren onmogelijk wordt. De ramp en het lijden zullen dan vele malen groter zijn, dan wanneer we nu de natuur haar wrede, noodzakelijke werk laten doen.