Waarom zijn de Grenzen aan de Groei zijn moeilijk te accepteren?

De afgelopen 2 eeuwen is de mensheid uitgegroeid tot de succesvolste soort op Aarde. De bevolking is gegroeid van 1 miljard tot 7 miljard mensen. Er zijn gigantische bouwwerken voltooid. Mensen vliegen in machines de wereld rond, soms sneller dan het geluid. Er zijn mensen buiten de dampkring geweest en zelfs op de Maan. Het lijkt alsof er niets onmogelijk is voor de mensheid.

De menselijke cultuur is door die enorme groei en vooruitgang veranderd. We geloven met zijn allen dat de mensheid door zijn intelligentie en vindingrijkheid alles kan bereiken wat we willen. Alle ziektes zullen we ooit genezen. We kunnen honger uit de wereld helpen. We blussen bosbranden, smelten gletsjers en maken kunstmatige eilanden. De mens is baas over de natuur en kan zelfs het klimaat voor eeuwig beïnvloeden.
Het verhaal over menselijke hegemonie wordt doorgegeven door ouders aan hun kinderen en door onderwijzers aan hun klassen. Hollywood vertelt fantastische verhalen waarin de mensheid het hele Melkwegstelsel doorkruist en de natuurwetten aan zijn laars lapt.

Maar wetenschappers, die naar hun meetinstrumenten kijken en hun waarnemingen vergelijken met eerdere waarnemingen, zien dat de mens helemaal niet almachtig is.
De macht van de mens blijkt gebaseerd op een overschot aan energie uit makkelijk winbare fossiele brandstoffen. Ze kunnen berekenen dat het overschot aan energie steeds kleiner zal worden.
En de wetenschappers zien dat het metaalgehalte in ertsen lager is dan in de vorige eeuw. En ze zien dat de voorraden schoon drinkwater afnemen, net zoals de hoeveelheid fosfaat (een onmisbare meststof voor landbouw).
De wetenschappers zien de reële wereld door andere ogen dan de rest van de mensheid.

Wetenschappers zien fysieke grenzen aan de groei van de mensheid opdoemen. En dat beeld botst met de mythe dat het menselijk vernuft de natuur heeft onderworpen. Als wetenschappers de Grenzen aan de Groei uitleggen, worden ze weggehoond. De mensheid kan niet accepteren dat de legende van eeuwigdurende groei niet waar is, maar een leugen.
Er is sprake van cognitieve dissonantie.
Van generatie op generatie is het aantal mensen op Aarde gegroeid en is de welvaart van ons allemaal toegenomen. We accepteren niet dat deze groei eindigt en dat de verhalen over menselijke macht en vindingrijkheid niet kloppen.

In de documentaire Blind Spot vertelt wetenschapper Jason Bradford over deze cognitieve dissonantie.

De documentaire Blind Spot dateert uit 2008. Maar 6 jaar later in 2014 is er nog maar weinig veranderd. Nog altijd denken politici (de mensen die we uitkiezen om de belangrijkste beslissingen te nemen) dat de economische groei zal terugkeren en dat we steeds meer energie zullen opwekken en gebruiken.
Het zal nog tientallen jaren duren voordat we de culturele ballast van eeuwen onbeperkte fossiele energie achter ons kunnen laten en accepteren dat we boven onze stand leven.

Advertisements

15 gedachten over “Waarom zijn de Grenzen aan de Groei zijn moeilijk te accepteren?

  1. NevenA

    Wat een verschrikkelijk goede uitleg van Bradford is dit toch, hè. Ik heb dit fragment al vaker gezien en had het er toevallig laatst nog over met iemand toen ik probeerde uit te leggen waarom ik weg ben gegaan uit Nederland.

    Overigens vind ik Blind Spot nog steeds de beste documentaire die ik in de afgelopen 10 jaar heb gezien. Het is heel, heel raar dat deze docu niet veel beter bekeken en dus bekender is. Ik ga hem binnenkort weer eens kijken, denk ik.

    De afgelopen 2 eeuwen is de mensheid uitgegroeid tot de succesvolste soort op Aarde.

    De succesvolste soort is graan. Graan heeft de mens tot dit alles aangezet. De mens is slechts een instrument. Alles wordt platgegooid voor graan, onze onzichtbare meester. 🙂

    1. Hans Verbeek

      In 2008 zat ik diep in de put, Neven. Iedereen om mij heen zei: je piekert teveel, het komt allemaal weer goed. Terwijl ik van Richard Heinberg c.s. hoorde hoe het werkelijk zat. Ik kreeg daar ruzies over met mijn beste vrienden.
      Door de uitleg van Bradford begreep ik de cognitieve dissonantie en leerde ik ruzies vermijden.

      1. NevenA

        Tja, maar van ruzies vermijden word je ook niet vrolijk. Niet dat ik zo graag ruzie wil maken, maar de hele tijd maar m’n kop houden omdat mensen het lekker over vakanties en al die andere leuke dingen die je doet en koopt willen hebben, is voor mij ook geen optie.

        Wat doen? Nadenken. Niet nadenken.

  2. paradoxnl

    Bedankt voor een in mijn ogen wederom goed artikel.

    Wat me opvalt, misschien sla ik de plank mis, dat ook vanuit gematigde hoek meer en meer mensen [geologen/economen/ universitair docenten en bijvoorbeeld ook van (ex) werknemers (onder andere geologen) van grote oliemaatschappijen] in niet mis te verstane bewoordingen waarschuwen voor een ophanden zijnde financieel-/economische crisis welke in hoge mate veroorzaakt ‘zal worden’ door snel toenemende energie en grondstoffen tekorten. Dat de werkelijke economische groei meer en meer ingeperkt wordt door (afgezet tegen de koopkracht van burgers] steeds duurdere energie en grondstof prijzen.
    Een belangrijke indicator is [ondanks dat de wereldwijde economische groei in de recente jaren flink onder die van de afgelopen tientallen jaren bleef] vooral de structureel hoge olieprijs.

    De structureel optimistische uitspraken vanuit verscheidende internationale oliemaatschappijen worden door steeds meer mensen uit eigen gelederen zacht uitgedrukt sterk in twijfel genomen, zelfs als pure onzin omschreven.

    Dat er zacht uitgedrukt geen makkelijke oplossingen zijn voor de aanstormende crisis. En dat binnen de huidige financieel economische context de aanstormende energie crisis zelfs op korte termijn al een flink grotere impact gaat hebben dan o.a. menig econoom (die de energie/grondstoffen problematiek niet zo serieus neemt) voor mogelijk houdt.

    Hieronder een link naar een artikel met een beduidend minder optimistische visie van een ex werknemer van BP (Geoloog Dr Miller):
    Hij heeft het onder andere over het zaagblad model.
    http://www.resilience.org/stories/2014-02-17/peak-is-dead-and-the-future-of-oil-supply

    1. Hans Verbeek

      Bedankt voor je reactie, Wan. Maar ik plaats daar toch een kanttekening bij.
      Zelfs als we alles op alles zetten en de ‘gratis’ zonne-energie leren gebruiken, dan moeten we toch een flinke stap terugdoen. Zeker: er kan veel worden gerealiseerd nu we nog makkelijk winbare fossiele brandstoffen en grondstoffen hebben. Maar het woordje overvloed is volkomen misplaatst en wekt ten onrechte de indruk dat het ons aan niets zal ontbreken.

      1. Hans

        Heel goed artikel, Hans.

        Zoals je weet gingen bij mij ook de (LED)lampen branden na het zien van een (goede) SF film, 11 jaar terug. Het is toch wat, als mensen zich vragen beginnen te stellen.

        Als het op zonne-energie aankomt begin ik steeds meer de visie van Gail Tvberg te delen. Een nog snellere manier om fossiele brandstoffen te verslinden. Hoe meer ik erover nadenk(en erover lees), des te meer ik de waanzin ervan in begin te zien.

        Vanmiddag kwam ik langs een grote nieuwbouwwijk in een stad, waar een ongelofelijk grote verzameling zonnepanelen op de daken lagen. Ik schat grofweg zo’n 90 huizen, waar zeker 16 panelen per dak lagen(1440 panelen!)….

        Wat denken we daarmee te gaan doen? Ons rendement “terugverdienen” in 25 jaar?. Tegenover ligt een wijk waar de armoede van de voordeuren afknalt. Als iedereen braaf blijft zitten wel ja…

        Ja, ach we moeten natuurlijk wat(…)

      2. NevenA

        “Als het op zonne-energie aankomt begin ik steeds meer de visie van Gail Tvberg te delen. Een nog snellere manier om fossiele brandstoffen te verslinden.”

        Mits gecombineerd met energiebesparing is het nog zo slecht niet, toch?

        Ik ben bezig een ecologisch huis te bouwen. Daar zit nu 5,25 kWp aan zonnepanelen op, waarmee we anderhalf keer zoveel stroom produceren als we met z’n drieën nodig hebben. Zetten we er over een jaar of 2, 3 nog wat accu’s naast (van die moderne), dan hebben we op een paar weken in de winter na geen elektriciteit van buitenaf meer nodig, en leveren we voornamelijk alleen nog maar aan het net. Zetten we nog een klein houtoventje in de huiskamer die 20% lucht en 80% water verwarmt, vallen die paar weken in de winter weg.

        Als we dat 30 jaar volhouden, weet ik 100% zeker dat we minder fossiele brandstoffen gaan verslinden dan als we niets hadden gedaan. Misschien allemaal volstrekt nutteloos in de grand scheme of things, maar ik gok erop van niet. Ik heb verder ook niets beters te doen.

      3. Rob

        In mijn omgeving erger ik mij aan de gemiste kansen bij de herbouw van de Bijlmermeer.
        Veel ruimte heb ik niet om mijn bestaande woning te verduurzamen.
        Maar me respect kijk ik naar andere initiatieven.
        Respectvolle groet,

      4. Hans Verbeek Berichtauteur

        Neven, ik ben stikjaloers op de stap, die jij durft te maken en ik (nog) niet.

      5. NevenA

        Nou ja, ik heb geen vrienden meer, hè. 😉 En ik heb het geluk dat ik thuiswerker ben, anders was het nooit van z’n leven gelukt. Maar emigreren is ook niet echt een oplossing. Je moet eigenlijk met je gemeenschap aan de slag gaan. Dat besef ik pas nu ik weg ben.

        Ik wilde alleen maar zeggen – niet wetende wat Gail Tverberg allemaal erover gezegd heeft – dat zonne-energie alleen nutteloos is onder een BAU-scenario (business as usual). Gecombineerd met energiebesparing en een ander economisch systeem is het juist heel erg handig.

        Ik hoor nu vaak verhalen van vrienden uit Nederland dat er van alles en nog wat gebeurt op duurzaam gebied, dat eentje een toekomstig appartement heeft gekocht dat heel goed geïsoleerd is, en dat er steeds meer oplaadpunten voor e-auto’s zijn. Maar veel daarvan is helaas gebaseerd op BAU, het in stand houden van wat we hebben, met een groenig sausje erover (afgezien nog van het feit dat fossiel BAU nog altijd genoeg groeit om de verhoudingen hetzelfde te houden).

        Het gaat nog steeds niet over grenzen, en over de vraag: hoeveel is genoeg? Met welk minimum heb ik even goed een supercomfortabel leven? Over dat minimum kun je je verbazen. Met juist gebruik van technologie en het wegsnijden van nutteloosheid (televisie, verre vakanties) kun je behoorlijk ver komen. Of het genoeg is, weet ik niet, maar het is een fikse verbetering. En m’n leven is nog nooit zo goed geweest (als het huis ooit afkomt ten minste 😉 ).

      6. Hans Verbeek Berichtauteur

        Ik ben nog aan het verkennen wat ik allemaal kan missen.
        Buitenlandse vakanties, bananen, warme douche.

  3. zinneninzuidoost

    Hoewel dit blog geen mooi weer boodschap beschrijft lees ik hier telkens met grote interesse!
    Soms verval ik ook in een depressie. En probeer ik daar op mijn manier uit te komen.
    Toch weet ik ook dat we samen eenzelfde slecht nieuws boodschap moeten blijven verduidelijken aan anderen.
    Bezorgde groet,

  4. Hans

    NevenA:
    “Mits gecombineerd met energiebesparing is het nog zo slecht niet, toch? ”

    Er is op zich ook niets mis mee, zo bedoel ik het ook niet. Wat denk ik cruciaal gaat zijn is de plaats waar men woont, in een dichtbevolkt gebied, gaat het m.i. weinig zoden aan de dijk zetten, zeker als ” de grande finale” echt vorm begint te krijgen. Zelfs dan, want er zullen kapers op de kust liggen. Ik ben bang, dat het in een dichtbevolkt gebied, pure verkwisting zal gaan blijken te zijn, tenzij het hier nog lang goed kan blijven. Maar daar vrees ik voor als steeds meer mensen naast het arbeidsproces komen te staan.

    Ik ben het boek Tumbling tide van Peter Goodchild aan het lezen, die m.i. een zeer goed beeld probeert te schetsen van een post-peak wereld. Jou opmerking over graan vond ik dan ook zeer treffend, want dat neemt hij uitgebreid mee in zijn analyse, met alleen een groentetuintje ga je er echt niet komen(onvoldoende koolhydraten). Grote zorgen van hem zijn verder de overbevolking en de kleine hoeveelheid vruchtbare grond in de wereld. Ik ben nog niet door het boek heen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s