Het tijdperk van oneconomische groei

Schermafbeelding 2015-04-02 om 21.16.09

Als in Nederland de economie groeit, betekent dat, dat het Bruto Nationaal Produkt (BNP) groter geworden is. Nu kan de definitie van het Bruto Nationaal Produkt veranderen. Afgelopen jaar hebben de Europese landen een nieuwe rekenmethode ingevoerd om hun BNP (in het Engels GDP genoemd) te berekenen. Het schijnt dat het aanschaffen van wapensystemen voortaan meetelt als investering. En geld dat verdiend wordt in prostitutie en drugshandel schijnt tegenwoordig ook mee te tellen als inkomsten voor een land.

Andere dingen, die in een land gedaan worden tellen niet mee in het Bruto Nationaal Produkt. Vrijwilligerswerk, dat mensen in hun vrije tijd doen, zoals bijvoorbeeld NLdoet, telt niet mee, omdat het geen meetbare opbrengst oplevert. Als de hoeveelheid vrijwilligerswerk met 25% toeneemt, dan wordt dat niet zichtbaar als economische groei.
Als mensen ’s winters een warme trui aantrekken en de verwarming lager zetten, dan besparen ze aardgas. In Nederland verlaagt dat het BNP, omdat in Nederland juist verdiend wordt aan het verbranden van aardgas.

Het aanleggen van een snelweg of een vliegveld zorgt voor een hoger BNP, maar betekent voor sommige huizenbezitters dat de waarde van hun huis daalt. Meer aardgas winnen levert een hoger BNP op, maar zorgt ook voor aardbevingen en waardedaling van huizen. En de aardgaswinning doet de bodem dalen, zodat er hogere dijken en meer gemalen moeten komen.

Oneconomische groei
Op een bepaald moment zijn de negatieve gevolgen (disutility) van een economische activiteit groter dan de positieve effecten (utility). Maar omdat de negatieve effecten niet meetellen in het BNP, lijkt het alsof de activiteit goed is voor de economie. Er is nog wel sprake van economische groei, maar die groei is eigenlijk achteruitgang als je alle negatieve effecten mee zou tellen. Dan kunnen we spreken van oneconomische groei. De term oneconomische groei werd in 2005 al gebruikt door Herman Daly in het artikel “Economics in a full world” dat hij schreef voor Scientific American. (Lees dat artikel!!!)

Schermafbeelding 2015-04-02 om 21.38.10

De negatieve effecten, die niet goed meetbaar zijn en niet in het BNP meetellen, kunnen zo groot worden dat mensen zich af gaan vragen of het nog wel de moeite waard is om de natuur of het levensgeluk van de volgende generaties op te offeren aan een half procentje extra groei.
Herman Daly noemde in zijn artikel uit 2005 de industriële visserij als voorbeeld van oneconomische groei. In de 21e eeuw is er sprake van overbevissing: de vangsten lopen terug. Het bouwen van nog meer vissersschepen leidt niet meer tot hogere visvangst, maar wel tot hogere kosten en het verder uitputten van de vispopulaties (natuurlijke hulpbron).

Schermafbeelding 2015-04-02 om 22.01.52

Soms zijn de nadelen van een economische activiteit duidelijk groter dan de voordelen. Dan komen mensen in verzet.
Je ziet dat optreden bij schaliegaswinning.
De fracking-techniek maakt aardgas vrij uit gesteente, dat levert economische groei op. Maar de hoeveelheid gas is veel minder dan bij ouderwetse aardgaswinning en de risico’s op milieuvervuiling zijn groter dan bij ouderwetse aardgaswinning. Veel mensen maken dan de afweging dat een schoon milieu meer waarde heeft dan dat kleine beetje schaliegas.

Het begin van de 21e eeuw is het tijdperk van oneconomische groei. Er wordt nog wel geïnvesteerd in snelwegen, hogesnelheidstreinen en olie- en gaswinning, omdat de banken, de investeerders en de politici alleen kijken naar de goed meetbare economische opbrengst van de investeringen. De nadelige effecten tellen niet mee in de berekeningen en worden doorgeschoven naar het volgende boekjaar, de volgende regeerperiode of de volgende generatie.
Er worden op grote schaal verkeerde keuzes gemaakt door investeerders en politici in naam van de economische groei.
Het roer moet om en liefst zo snel mogelijk.

15 gedachten over “Het tijdperk van oneconomische groei

  1. Wildebeest (7Penselen)

    Via de politiek gaat het roer niet om. Reken er maar niet op. Zaken als TTIP zijn duidelijk de verkeerde weg met gentech, chloorkip en schaliegas. De enige partij waar duurzaamheid echt in het vaandel staat is de Partij voor de Dieren, want deze durven groei een probleem te noemen. (Wat het ook is.) Ik denk ook niet dat technologie een oplossing is, gezien technologie vaak enorm resource intensief is.

    Ik denk dat het moet komen van allerlei gemeenschapsprojecten aan de basis, zoals transitiontowns, bewonersbedrijven (LSA), kleinschalige buurt- en sociale projecten, low-tech, permacultuur, maar ook van mensen, die bewust in gemeenschap anders gaan leven. Zolang dat de politiek denkt dat de bevolking de oude economie wilt zal deze hen geven en gemakshalve (ook qua belangen) niet met alternatieven aankomen. Het is aan de burger om nu iets te willen en niet aan de politiek. Ik denk dat aan de basis steunen van kleine gemeenschappen die duurzaam leven voorstaan, hoe divers de gemeenschappen onderling ook zijn (is een kans en geen probleem) de enige weg te gaan is. Laat ik een ding stellen. Wat ik schrijf is NIET kansloos, gezien deze economie NIET meer gaat groeien en steeds meer mensen vanwege financiële en sociale armoede naar alternatieven omkijken.

    Kortom tijd voor een nieuwe sociale beweging. En volgens mij is deze al in de maak, maar zoiets ontstaat niet van de een op de andere dag. Deze sociale beweging gaat voorbij het huidige / oude links / rechts spectrum.

    Zaken waar ik echt zorgen om maak is dat de milieu en grondstoffen situatie de ontwikkeling van nieuwe structuren inhaalt en de bevolkingsdichtheid in de randstad, gezien stadsculturen alleen kunnen bestaan door goedkope resources en het leegroven van het achterland en het achterland komt steeds verder weg te liggen. (Ook zijn er mogelijkheden tot stadslandbouw). Ik denk dat een plattelandsbeweging echt een goede aanvulling kan zijn.

    De vragen zijn… Hoe zetten we de knop om of wordt het afwachten op verdere verellendisering? En hebben we de tijd om te wachten op de verdere ellendisering om tot verandering te komen?

    1. Paradoxnl

      “De enige partij waar duurzaamheid echt in het vaandel staat is de Partij voor de Dieren, want deze durven groei een probleem te noemen. (Wat het ook is.) Ik denk ook niet dat technologie een oplossing is, gezien technologie vaak enorm resource intensief is”.

      Dat ben ik met je eens. Wil men echt een wezenlijk ander beleid dan kan men naar mijn bescheiden mening het beste op de Partij voor de Dieren stemmen. Verder kan naar mijn idee de transitie beweging met vallen en opstaan wel eens heel belangrijk worden in de verdere toekomst.

  2. NevenA

    Uitstekend stuk, Hans! Dit is de hoofdoorzaak van alle globale problemen.

    Ik las toevallig vandaag nog een blog van Herman Daly, een recensie van een boek dat beschrijft hoe het allemaal zo gekomen is.

  3. Bert Pijnse van der Aa

    @ Hans,
    Zo zie je maar. Je kunt voor alles een creatieve boekhouding bedenken. De earth overshoot day is de laatste jaren steeds verder naar het begin van het jaar opgeschoven. Pijnlijk is dat bij zgn. ‘ groene ‘ oplossingen eveneens gretig gebruik wordt gemaakt van marketing principes uit de kapitalistische wereld ( lees: liegen ). Zo vergeet men graag de kosten te rekenen voor het opruimen van zeer energie- intensieve molens en vooral de wieken die zeer milieu- vervuilend zijn en 100% niet- recyclebaar zijn. Een ronkend perspectief is nu de zogenaamde ‘ circulaire ‘ economie, terwijl die juist in hoog tempo nóg lineairder wordt dan ze ooit is geweest. Zo gaat BWM auto’s produceren van composietmaterialen die niet te recyclen zijn. Staal was dat nog wel. De reden is dat ze dan minder energie gebruiken. De embodied energie wordt niet berekend en vertaald in maatschappelijke kosten.
    @ wildebeesten
    Er bestaat een discrepantie tussen wat mensen graag zouden willen en in werkelijkheid doen.
    Zelf ben ik onlangs op bezoek geweest bij een min of meer zelfvoorzienende club. De bedoeling was er een tijdje te blijven om lekker in de tuin te werken, maar het verblijf heeft nog geen twee dagen stand gehouden. Ik zou zeggen . Probeer het ook eens.

      1. paradoxnl

        Hans,

        Ik ben blij dat iemand het ook interessant vind en er een fatsoenlijk verhaal over schrijft (het gaat niet om mij😉.
        Trouwens, dat plaatje met die schepen en vissen vind ik heel illustratief.

  4. spechtje

    Uitstekend artikel, waarvoor dank.

    Dit doet me denken aan een interview van 1995 (!!!!!!) van Sir James Goldsmith dat ik voor het eerst recent gezien heb op silverbearcafe.com waar deze tochwel verlichte miljonair van leer trekt tegen de toenmalige GATT handelsakkoorden.
    Hoe deze globalisatie traditionele zelfvoorzienende gemeenschappen en culturen gaat (en ondertussen heeft) kapotmaken. Massa migratiestromen gaat veroorzaken enz.

    http://www.silverbearcafe.com/private/02.15/prophetic.html

    Na tien jaar blijkt dat deze persoon op zijn zachts uitgedrukt visionair was, het grootste deel van wat wordt besproken is ook min of meer uitgekomen.
    Spijtig genoeg helaas.

    De weg terug zal hard en moeilijk zijn, als de realiteit ze al niet inhaalt zoals Wildebeesten in zijn comment beschrijft.

    Wat mij persoonlijk nog het meeste ‘angst’ aanjaagt is hoe dat we de doos van Pandora die nucleaire energie is gebleken te zijn terug gesloten gaan krijgen op een ecologisch verantwoorde manier. Zodat we onze planeet niet omtoveren in een nucleair waste-landschap.
    En dat in een tijdperk waar de middelen beperkter en beperkter worden.

    Als men na meer dan 25 jaar er nog niet in geslaagd is van een deftige sarcofaag te bouwen rond Tsjernobyl, wat dan met al die andere tikkende tijdbommen die in de toekomst nog gesaneerd moeten gaan worden in een post-peak oil and everything tijdperk ?

    De kans dat de realiteit de transitie inhaalt is inderdaad bijna 100 %.

    1. Hans

      Dit is ook mijn grootste zorg. Als een kerncentrale buiten werking word gesteld, zullen de regelstaven eerst 20 tot 30 jaar bovengronds gekoeld moeten worden, voordat ze ondergronds kunnen. Dit is een zeer energieintensief proces. Met Frankrijk alleen al besef je dat dit een enorme uitdaging gaat zijn.

    2. Hans Verbeek

      Bedankt voor je aanvulling, Spechtje.
      Ik ben niet zo somber: de transitie is al begonnen. In de samenleving heeft men al lang door dat het groei-tijdperk voorbij is. Alleen politici, media en economen willen er nog niet aan en liegen er professioneel op los.

      1. Spechtje

        Beste Hans

        Ik ben het volledig met u eens dat de transitie al begonnen is.
        Ook ik persoonlijk ben er mee bezig trouwens, mijn groentetuin is weer een stukje uitgebreid dit jaar, en ik ben nog bezig met wat voor te bereiden om dit najaar een aantal hoogstam fruitbomen te planten.

        Maar ik woon wel vlak aan de Antwerpse haven (omdat ik er werk, en zo mijn woon-werk verkeer beperk) en in vogelvlucht is de kerncentrale van Doel vlakbij.
        Dus daar moet maar iets gebeuren en al mijn transitie inspanningen zijn voor niets geweest.

        Dat is dus wat ik bedoel.

        Je kan op persoonlijk vlak wel in de ‘juiste’ richting evolueren, maar er zijn altijd factoren die je niet in de hand hebt.
        De mensen die in Tsjernobyl en omstreken zelf hun groenten en fruit kweekten zijn er ook aan voor de moeite. En dan geherhuisvest wordt in één of andere snel uit de grond gestampte nieuwbouw flatgebouwtoestand. Durf er nog niet aan te denken😦

        Spechtje

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s