Peak-aardgas: gasproduktie en gasverbruik in Nederland over hoogtepunt heen

De beperking van de gaswinning in Groningen heeft de Nederlandse aardgasproduktie sterk verminderd. In 2010 werd er nog 85 miljard m³ gewonnen uit Nederlandse bodem. Maar in 2015 was dat teruggebracht tot 52,8 miljard m³. Een afname van 37% in vijf jaar tijd.
In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse gasproduktie in miljoenen m³ uitgezet. Het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden wordt weergegeven door de donkere dikke lijn.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 14.54.11

De gemiddelde gasproduktie over 2010 bedroeg 7098 miljoen m³ per maand. In 2015 is die gemiddelde afgenomen tot 4403 miljoen m³.

Tegelijkertijd daalt ook het Nederlandse aardgasverbruik.
In 2010 werd in Nederland 53,9 miljard m³ gas verbruikt. In 2015 was dat nog slechts 40,4 miljard m³, ofwel 25% minder. Belangrijkste oorzaak voor die afname is de zachte winter van 2015: de maanden januari, februari en met name december van 2015 waren warmer dan normaal. In 2010 waren de genoemde wintermaanden juist alledrie kouder dan normaal.
Hieronder is het maandelijkse gasverbruik weergegeven sinds januari 2010. De donkere doorgetrokken lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden aan.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 14.44.56

De gasproduktie daalt sneller dan het binnenlands aardgasverbruik. Dat betekent dat er minder aardgas overblijft voor export. In de laatste grafiek bij dit verhaal heb ik de hoeveelheid aardgas, die Nederland maandelijks exporteert, uitgezet. Enkele jaren geleden exporteerde Nederland gemiddeld 5500 miljoen m³ aardgas per maand. Maar het afgelopen jaar is dat gemiddelde gedaald tot 4200 miljoen m³.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 15.21.00

De grafieken zijn gemaakt met gegevens uit de JODI-Gas World-database.

De makkelijk winbare steenkool raakt op

In een artikel op het weblog Peak Oil Barrel wordt door Dennis Coyne een modelberekening gepresenteerd over de hoeveelheid steenkool, die nog op een economisch rendabele manier uit de aardkorst gewonnen kan worden.
De auteur rekent vanuit 3 verschillende uitgangsituaties, waarbij de oorspronkelijk aanwezig winbare steenkoolreserves uiteenlopen van 390 Gigaton olie-equivalent (Gtoe), tot 620 Gigaton olie-equivalent.
In de grafiek hieronder zijn geschatte steenkoolproduktiecurves voor die uitgangsituaties weergegeven.

blog1603a

De schattingen van de totale hoeveelheid winbare steenkool, die Coyne maakt, zijn gebaseerd op het eerdere werk van andere auteurs.

blog1603b

Net als bij de peakoil-theorie van King Hubbert, stelt Dennis Coyne dat de steenkoolproduktie een afgeleide is van de hoeveelheid ontdekte steenkoolreserves.
Eerst worden steenkoolreserves ontdekt. Na een aantal jaar wordt de ontginning van die reserves opgestart en begint de produktie.

blog1603f

De ontdekking van steenkoolreserves, het ontginnen van de reserves en het verhogen van de steenkoolproduktie volgen elkaar op in de tijd.
Er zijn geen historische gegevens bekend over de ontdekking van steenkoolreserves. De groene curve in de grafiek hieronder is een schatting van de auteur. Volgens die schatting werd rond het jaar 1900 werd er jaarlijks 5500 miljoen ton olie-equivalent (Mtoe) aan de bekende steenkoolreserves toegevoegd. Tegenwoordig wordt er jaarlijks nog zo’n 500 Mtoe aan nieuwe reserves ontdekt.

blog1603g

De blauwe curve geeft de steenkoolreserves aan, die jaarlijks in produktie worden genomen. Ook dat is een schatting van de auteur. Deze curve loopt 40 tot 50 jaar achter bij de ontdekkingscurve. De rode curve geeft de mondiale steenkoolproduktie weer. De produktiecurve loopt 100 tot 120 jaar achter bij de ontdekkingscurve.
Volgens dit rekenmodel zal de mondiale steenkoolproduktie 100 tot 120 jaar na de ontdekking van steenkoolreserves een maximum bereiken: ergens tussen 2000 en 2030.
Dit is slechts een korte samenvatting. Het gehele (Engelstalige) artikel van Dennis Coyne is duidelijker en zeker de moeite van het lezen waard.

Het scenario met de laagste reserves (390 Gtoe) nader bekeken
Dennis Coyne heeft ook een paar grafieken gemaakt voor het Low Case URR (Ultimate Recoverable Resource) waarbij de maximaal winbare hoeveelheid steenkool geschat wordt op 390 Gtoe. In dit Low Case-scenario is er een scherpe produktiepiek op in de eerste 20 jaar van de 21e eeuw (de rode curve in de grafiek hieronder).

blog1603r

Rond 2050 is de jaarlijkse produktie dan alweer gedaald tot 1500 Mtoe per jaar, vergelijkbaar met de produktie tussen 1975 en 1980.
De auteur doet voor zijn model veel aannames en schattingen en heeft eigenlijk maar één reeks van feitelijke data waaraan hij zijn model kan toetsen: de jaarlijkse mondiale steenkoolproduktie in de afgelopen eeuw.
In de laatste grafiek is de mondiale steenkoolproduktie weergegeven met oranje plusjes. Door die puntenreeks is een groene curve getekend: de produktiecurve, die heel goed de produktiecurve uit het rekenmodel volgt.

blog1603t

Als de mondiale steenkoolproduktie de komende jaren verder daalt, dan kunnen we voorzichtig gaan aannemen dat de maximaal winbare hoeveelheid steenkool op aarde in de buurt ligt van die 390 Gigaton olie-equivalent. En dat de mensheid al ongeveer de helft van die hoeveelheid heeft opgestookt.
(wordt vervolgd)

Energieverbruik per hoofd van de bevolking in Nederland 8% gedaald sinds 2011

Het energieverbruik per inwoner is in Nederland aan het afnemen. Volgens het CBS verbruikte de gezamenlijke Nederlandse bevolking over de 4 kwartalen van 2011 gemiddeld 811 Petajoule (PJ) aan energie. Nederland telde in 2011 ongeveer 16,66 miljoen inwoners. Het gemiddelde energieverbruik per inwoner in 2011 komt dan uit op 48,71 Gigajoule (GJ) per kwartaal.

In de laatste 4 kwartalen waarover het CBS het energieverbruik berekende, de laatste twee kwartalen van 2014 en de eerste twee van 2015, lag het gemiddelde Nederlandse verbruik op 754 PJ per kwartaal. Bij een bevolking van 16,90 miljoen inwoners komt het gemiddelde verbruik per inwoner uit op 44,61 GJ per kwartaal. Dat is 8,4% minder dan de gemiddelde Nederlander in 2011 verbruikte.

In de grafiek hieronder is het energieverbruik per inwoner per kwartaal sinds begin 1995 weergegeven.Dat energieverbruik schommelt sterk door de wisseling van de seizoenen. In het eerste en het vierde kwartaal van elk jaar, het winter-halfjaar ligt vanwege verwarming en verlichting het verbruik veel hoger dan in het zomer-halfjaar. Die seizoensinvloed is niet zichtbaar in het voortschrijdend gemiddelde over 4 kwartalen, weergegeven met de doorgetrokken donkerblauwe lijn.

Schermafbeelding 2016-03-10 om 22.08.31

In de grafiek kun je duidelijk zien dat het gemiddelde energieverbruik per hoofd van de bevolking per kwartaal in de afgelopen 20 jaar nog nooit zo laag was als in de laatste vier kwartalen. De gemiddelde inwoner van Nederland verbruikt steeds minder energie.
De belangrijkste oorzaken zijn:
– de zachte winter van 2014-2015
– het afnemende elektriciteitsverbruik door zuiniger apparaten en lampen
– het afnemende energieverbruik door afgenomen economische activiteit (vooral de bouwsector)
Het dalende energieverbruik betekent dat de energiebedrijven hun inkomsten zien dalen.

Ik verwacht dat het gemiddelde energieverbruik per inwoner nog verder zal afnemen. In het derde en vierde kwartaal van 2015 was het ook warmer dan normaal: er is dus minder energie verbruikt voor verwarming. In de toekomst zal het energieverbruik nog verder afnemen doordat de Nederlandse bevolking steeds minder te besteden heeft vanwege oplopende werkeloosheid, bezuinigingen en kortingen op pensioenen.

Elektriciteitsverbruik in Nederland sinds 2008 niet meer gegroeid

Het CBS houdt het elektriciteitsverbruik in Nederland nauwgezet bij. Je kunt terugzoeken hoeveel elektriciteit er vroeger werd verbruikt. In het eerste kwartaal van 1995 werd er in Nederland 85 PJ(Petajoule) aan elektriciteit verbruikt.
Het elektriciteitsverbruik steeg de afgelopen decennia: in het eerste kwartaal van 2008 lag het verbruik op 119 PJ, 40% meer dan in 1995. Maar in 2008 kwam er een eind aan die toename. In het eerste kwartaal van afgelopen jaar was het verbruik afgenomen tot 112 PJ.
In de onderstaande grafiek is het verbruik per kwartaal uitgezet. De dunne paarse lijn is het voortschrijdend gemiddelde over vier kwartalen. Die lijn geeft het voor seizoensinvloeden gecorrigeerde verbruik weer.

Schermafbeelding 2016-03-03 om 12.29.43

De Nederlandse bevolking blijft groeien; we zijn al bijna met 17 miljoen mensen op dit kleine stukje aarde. Je zou verwachten dat het elektriciteitsverbruik dan ook blijft groeien. Maar dat is niet het geval.
Als je het verbruik per hoofd van de bevolking uitrekent, dan kwam dat in het eerste kwartaal van 2008 net boven de 2 MWh per kwartaal uit. Maar in het eerste kwartaal van 2015 was het gemiddelde verbruik afgenomen tot 1,84 MWh per kwartaal, 8% minder dan in 2008.

Schermafbeelding 2016-03-05 om 10.07.42

Het afnemende verbruik komt misschien doordat de elektrische apparaten, die we gebruiken steeds zuiniger worden. We worden efficiënter en verspillen minder. We kunnen kennelijk ook gelukkig zijn met wat minder elektriciteit.

Aardolieverbruik in Europa sinds 2006 met 15% afgenomen

In 2006 verbruikten de gezamenlijke raffinaderijen in Frankrijk, Duitsland, Nederland, Spanje, Italië en het Verenigd Koninkrijk gemiddelde 10,8 miljoen vaten aardolie per dag. Over 2015 is het gemiddelde dagelijks verbruik van aardolie door raffinaderijen in voornoemde landen afgenomen tot 9,1 miljoen vaten. M.a.w. het olieverbruik was afgelopen jaar 15% lager dan in 2006.
De bron voor deze cijfers is de JODI-database, die maandelijks cijfers publiceert over olieproductie, olieverbruik en import en export van aardolie.
In de grafiek hieronder is de gemiddelde olie-inname door raffinaderijen in een aantal belangrijke Europese landen over de afgelopen 10 jaar weergegeven.

Schermafbeelding 2016-02-22 om 13.49.01

In het jaar 2015 is het aardolieverbruik weer iets gestegen t.o.v. 2014 en 2013; vermoedelijk een gevolg van de sterk gedaalde olieprijs.

In sommige Europese landen is het olieverbruik niet gedaald, maar lichtjes gestegen. Dit is het geval in Spanje en Nederland.
In Spanje lag het olieverbruik door raffinaderijen in 2015 met 1,296 miljoen vaten 7,6% hoger dan in 2006. In Nederland steeg het verbruik door raffinaderijen van 0,98 miljoen vaten per dag in 2006 tot 1,06 miljoen vaten per dag in 2015. Dat is een stijging van 8,1%. Waarschijnlijk is de lage olieprijs in het afgelopen jaar een belangrijke factor bij het gestegen verbruik.
De grafiek hieronder laat het gestegen olieverbruik in Spanje en Nederland zien.

Schermafbeelding 2016-02-22 om 18.42.37

In het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Frankrijk en Italië is het olieverbruik door raffinaderijen gedaald sinds 2006.
In onderstaande grafiek is het olieverbruik van die landen sinds 2006 weergegeven.

Schermafbeelding 2016-02-22 om 13.51.16

In Duitsland lag het olieverbruik in 2015 16,9% lager dan in 2006. In Italië en het Verenigd Koninkrijk was de daling 27% en in Frankrijk zelfs 30%.
In Duitsland, Italië en Frankrijk is het olieverbruik in 2015, vermoedelijk vanwege de lage olieprijs, weer iets gestegen t.o.v. 2014.
Je zou kunnen beargumenteren dat het afgenomen olieverbruik in Europa, één van de factoren is, die zorgde voor de daling van de olieprijs na de zomer van 2014.

Of het olieverbruik in 2016 verder zal stijgen hangt af van een groot aantal factoren. Bij een forse stijging van de olieprijs zal het olieverbruik niet verder groeien. Maar als de prijs laag blijft (< $50 per vat) dan kan het verbruik in Europa nog iets verder toenemen.
Het Europees olieverbruik in 2016 hangt ook af van de koopkracht van de Europeanen. Als er een economische recessie komt, met oplopende werkeloosheid  en stagnerende lonen, dan zal het aardolieverbruik gaan dalen.

Aardgas-update december 2015

In december van 2015 werd er in Nederland 5776 miljoen m³ aardgas gewonnen. Dat is 40% minder dan de 9627 miljoen m³ die in december 2014 werd opgepompt.
De import van aardgas in december 2015 bedroeg 2918 miljoen m³; een stijging met 20% t.o.v. een jaar eerder.
In de grafiek hieronder is de dalende produktie en stijgende import over het afgelopen jaar duidelijk zichtbaar.
Schermafbeelding 2016-02-18 om 14.34.54

Over heel 2014 werd er in Nederland 70,46 miljard m³ aardgas geproduceerd. Afgelopen jaar bedroeg de produktie 52,84 miljard m³, een daling van 25%.
De gasimport over geheel 2015 kwam uit op 37,48 miljard m³ tegenover 28,88 miljard m³ vorig jaar.
De jaarcijfers over 2014 en 2015 heb ik in de grafiek hieronder samengevat.

Schermafbeelding 2016-02-18 om 14.55.29

In 2014 exporteerde Nederland 58,66 miljard m³. Afgelopen jaar lag die gasexport 15% lager: 49,89 miljard m³. De netto-export (de gasexport verminderd met de hoeveelheid geïmporteerd aardgas) kwam over heel 2015 uit op 12,3 miljard m³. In 2014 was de netto-gasexport nog 28,88 miljard m³.
In 2015 was de export van aardgas nog altijd groter dan de import. Maar als de trend van dalende export en de stijgende import doorzet, dan zal in 2017 of 2018 de import van aardgas groter zijn dan de export.

Schermafbeelding 2016-02-18 om 15.31.33

De grafieken zijn gemaakt met de cijfers uit de JODI Gas World-database.

Steeds meer elektriciteit uit windmolens

In Nederland wordt steeds meer elektriciteit geproduceerd door windmolens.
Volgens cijfers van het CBS werd er in het 4e kwartaal van 2015 2555 miljoen KWh aan elektrische energie opgewekt door windmolens, de grootste hoeveelheid ooit. Dat is bijna 35% meer dan in het 4e kwartaal van 2014.

In de grafiek hieronder de met-windmolens-opgewekte hoeveelheid elektriciteit per kwartaal, zoals gerapporteerd door het CBS.

Schermafbeelding 2016-02-12 om 11.52.31

Als je kijkt naar de elektriciteitsproduktie per jaar dan zie je eenzelfde indrukwekkende stijging. In 2015 werd er 7489 miljoen KWh aan elektriciteit opgewekt door Nederlandse windmolens. Dat is 29% meer dan de 5797 miljoen KWh die in 2014 werd opgewekt.

Schermafbeelding 2016-02-12 om 12.08.12

Vroeger draaide Nederland ook voor een groot deel op windmolens. Het graan werd gemalen met windmolens en polders werden drooggelegd en drooggehouden door windmolens. Langzamerhand gaan we weer terug naar die tijd.