Peakoil in Rusland

Net als in alle andere olieproducerende landen zal ook in Rusland de olieproduktie op een gegeven moment gaan afnemen. Het is erg moeilijk om te voorspellen wanneer de maximale, nationale olieroduktie (peakoil) bereikt zal worden. Dat moment kan pas achteraf met zekerheid worden aangewezen.
Hieronder staat de Russische olieproduktie voor de afgelopen 10 jaar weergegeven. De bron voor deze gegevens is de JODI-database. De auteurs waarschuwen dat de data vóór januari 2012 (waar de grafiek omlaag valt) minder betrouwbaar zijn.

Schermafbeelding 2015-03-05 om 08.35.36

De afgelopen 8 jaar is de Russische olieproduktie min of meer constant gebleven tussen 9,5 en 10,5 miljoen vaten per dag. De scherpe schommelingen van de olieprijs in 2008 en 2009 hadden weinig invloed op de produktie. Dat komt misschien omdat meer dan de helft van de Russische olie voor binnenlands gebruik is.
Over het jaar 2010 bedroeg de gemiddelde dagelijkse olieproduktie 10,2 miljoen vaten. De gemiddelde dagelijkse export bedroeg 5,0 miljoen vaten. En dat betekent dat er gemiddeld 5,2 miljoen vaten door de Russen zelf werd verbruikt.

Het binnenlandse Russische verbruik neemt geleidelijk iets toe, zodat de hoeveelheid, die geëxporteerd wordt geleidelijk afneemt. Rusland is wat dat betreft ook een voorbeeld van het export-land-model van Jeff Brown.
Over 2014 bedroeg de gemiddelde dagelijkse produktie 10,1 miljoen vaten en de gemiddelde dagelijkse export nog maar 4,5 miljoen vaten. Hetgeen betekent dat het binnenlands verbruik is opgelopen naar gemiddeld 5,6 miljoen vaten.
In de grafiek hieronder de hoeveelheid aardolie die Rusland exporteerde.

Schermafbeelding 2015-03-05 om 10.12.10

Omdat ook in Rusland de makkelijk winbare olie zal opraken, kunnen we een afnemende produktie verwachten. Leonid Fedun, vice president van de Russische oliemaatschappij Lukoil meldde afgelopen week dat de Russische olieproduktie eind 2016 800 duizend gedaald zal zijn. De produktie zal dan minder dan 9,5 miljoen vaten per dag bedragen. Als oorzaken noemt Fedun, de westerse sancties en de daling van de olieprijs. De prognose van Fedun betekent dat ook in Rusland peakoil gepasseerd is, waarschijnlijk ergens tussen 2010 en 2015.

Waarschijnlijk zal het binnenlands verbruik in Rusland iets gaan afnemen. Maar de lagere produktie zal ook ten koste gaan van de export van aardolie. Het valt te verwachten dat vooral Europa minder afhankelijk zal worden van Russische exportolie.
Het Amerikaanse Energy Information Agency denkt heel anders over de Russische olieproduktie. Dat gerenommeerde instituut verwacht dat de Russische olieproduktie (inclusief Natural Gas Liquids) voorlopig zal blijven toenemen.

Schermafbeelding 2015-03-05 om 10.43.28

De deskundigen van het EIA voorspellen dat de Rusland over 20 jaar nog altijd 11 miljoen vaten aardolie zal produceren. Die prognoses van het EIA worden nu echt ongeloofwaardig.

Sneeuwbedekking op het Noordelijk halfrond dikker dan normaal

Volgens het Global Snow Lab van de Amerikaanse Rutgers University was er in februari 2015 gemiddeld 45 miljoen km² van het Noordelijk Halfrond bedekt met sneeuw. Dat oppervlak is iets kleiner dan het gemiddelde over de afgelopen 10 jaar. Maar de sneeuwbedekking in februari vertoont over de laatste 30 jaar nog altijd een stijgende trend.

Schermafbeelding 2015-03-04 om 13.49.37

Het Canadian Cryospheric Information Network maakt ook een schatting van de totale hoeveelheid sneeuw, die op de continenten op het Noordelijk Halfrond ligt. Die hoeveelheid sneeuw, het “snow water equivalent” was in februari veel groter dan het gemiddelde over de periode 1998-2011.
Volgens de grafiek lag er 500 kubieke kilometer water extra in de vorm van sneeuw op het Noordelijk Halfrond. (zie onderstaande grafiek)

nh_swe22feb2015

Een grotere hoeveelheid sneeuw over het gelijke oppervlak uitgesmeerd betekent dat de laag sneeuw gemiddeld dikker is dan normaal. Misschien heeft dat tot gevolg dat het langer duurt voordat de sneeuw in het voorjaar weggesmolten is. We zullen het gaan zien in april en mei.

Schaliegasboringen in Oekraïne gestaakt

Schermafbeelding 2015-03-03 om 17.00.16

In 2012 verschenen er al berichten over de grote hoeveelheden schaliegas, die in de Oekraïnse bodem lagen te wachten op exploitatie. In januari 2013, tijdens het World Economic Forum in Davos, tekende Oekraine de eerste schaliegasovereenkomst (Production Sharing Agreement ofwel PSA) met Shell. Bij de ondertekening van die overeenkomst, door de toenmalige Oekraïnse president Janoekovitsj, was ook onze premier Rutte aanwezig. Men was optimistisch over de toekomst en verwachtte dat in 2017 het eerste schaliegas geproduceerd zou worden. Oliemaatschappijen en schaliegas-exploitanten zouden 10 miljard dollar investeren. Die miljarden komen uiteindelijk grotendeels terecht bij Amerikaanse bedrijven, die apparatuur leveren voor schaliegas-exploitatie.

Shell begon met proefboringen in het Yuzivska-bekken in het oosten van Oekraïne tussen Kharkiv en Donetsk.
Kort na de Maidan-revolutie was men nog optimisisch over de schaliegaswinning in Oekraïne. Maar door de oplopende spanningen moesten de proefboringen in juni van 2014 worden gestaakt.

Toen de tanks oprukten naar Lugansk en Donetsk vertrokken de schaliegas-boorploegen in allerijl uit het oosten van Oekraïne. Een deel van de uit Amerika afkomstige apparatuur werd achtergelaten. Een Russische journaliste is gaan kijken naar de wegroestende trucks.

Voorlopig zal er niet naar schaliegas gezocht worden in Oekraïne, laat staan dat er schaliegas gewonnen en gestookt kan worden.
Eerder dit jaar kondigde oliemaatschappij Chevron aan dat het zou stoppen met schaliegasexploratie in Polen en in Roemenië.
Andere oliemaatschappijen stopten al eerder met schaliegasprojecten in Polen, vanwege hoge kosten en tegenvallende resultaten.
Het begint erop te lijken dat de schaliegasrevolutie aan Europa en Oekraïne voorbij zal gaan. Dat lijkt mij goed nieuws. Schaliegaswinning is in mijn ogen een hoop gedoe en een hoog risico op milieuvervuiling voor een relatief klein beetje aardgas. We kunnen beter besluiten om het voor eeuwig in de bodem te laten zitten.

Opwarming van de Atlantische Oceaan lijkt gestopt

In de periode 1980-2005 steeg de gemiddelde temperatuur van het zee-oppervlak van de Atlantische Oceaan. Met de Climate Explorer van het KNMI heb ik gekeken naar de temperatuur van het zee-gebied tussen 30° en 70° Noorderbreedte en 15° en 60° Westerlengte.
Dat gebied heb ik in onderstaande kaart met een gele rechthoek aangegeven.

Schermafbeelding 2015-03-02 om 20.38.24

De gemiddelde temperatuur van dat zeegebied steeg tussen 1981 en 2003 van 13,6°C naar 14,2°C.

tsisstoi_v2_-60--15E_30-70N_n_1980-2002_1980-2001yr0

De dikke groene lijn in de grafiek geeft het voortschrijdend gemiddelde over 10 jaar weer.

Maar als je kijkt naar de metingen van de afgelopen 12 jaar, dan is de gemiddelde temperatuur van dat stuk Atlantische Oceaan niet verder gestegen.

tsisstoi_v2_-60--15E_30-70N_nyr0

Sterker nog: de groene lijn van het voortschrijdend gemiddelde lijkt na 2007 iets te dalen.

Waarom treedt er een trendbreuk op na een opwarmingsperiode van ongeveer 20 jaar?
Welke factoren (natuurlijk of menselijk) houden de temperatuur van het zee-oppervlak van de Atlantische Oceaan al 10 jaar lang min of meer constant, in een tijd dat een verdergaande opwarming werd verwacht?
Wat kunnen we voor de komende 10 jaar verwachten?
Meer opwarming? Of een geleidelijke afkoeling?

Over de vertraging van de klimaatverandering

In de afgelopen 30 jaar is de gemiddelde temperatuur van de atmosfeer gestegen. Op de website van het Goddard Institute for Space Studies (onderdeel van NASA) kun je die opwarming duidelijk zichtbaar maken. Hieronder een kaart van de wereld waarop ingekleurd is hoeveel de gemiddelde jaartemperatuur steeg tussen 1984 en 2014.

nmaps19842014

De gemiddelde mondiale jaartemperatuur (van december t/m november) steeg met 0,51°C. En er zijn ook plekken op Aarde (het Noordpoolgebied) waar de gemiddelde temperatuur 2°C steeg.

Als deze opwarmende trend nog eens 90 jaar doorgaat, dan kan de mondiale gemiddelde temperatuur in het jaar 2104 nog eens 1,5°C hoger zijn, ofwel 2 graden warmer dan in de jaren 70 en 80 van de 20e eeuw. Die 2 graden is de prognose waar de meestgebruikte klimaatmodellen op uitkomen en waar het IPCC in ontzaggelijk dikke rapporten voor waarschuwt.

Met de tool op de GISS-website kun je ook laten zien dat het grootste deel van de stijging met 0,51°C optrad in de eerste 20 jaar van de periode 1984-2014. Tussen 1984 en 2004 steeg de mondiale jaartemperatuur al met 0,44°C.

nmaps19842004

De laatste 10 jaar is de opwarming veel langzamer gegaan: sinds 2004 steeg de gemiddelde mondiale jaartemperatuur marginaal met slechts 0,03°C. Sommige delen van de Aarde koelden de laatste 10 jaar met meer dan 0,5°C af.

nmaps20042014

Als de trend van de laatste 10 jaar zich de komende eeuw voortzet, dan is de temperatuurstijging tot het jaar 2100 slechts 0,3°C en dat is minder dan tijdens de afgelopen 30 jaar. Als de trend van de afgelopen 10 jaar doorzet, dan hebben we het grootste deel van de opwarming door broeikasgassen al achter de rug.

Om betere voorspellingen te kunnen doen is het belangrijk te analyseren waarom er de laatste 10 jaar minder opwarming optrad dan in de periode 1984-2004. Daarom onderzoeken wetenschappers de rol van de oceanen en de invloed, die cyclische patronen in de oceaanstromingen hebben op de temperatuur van de atmosfeer. Het is goed mogelijk dat de stromingen in de Stille Oceaan (PDO) en Atlantische Oceaan (AMO) de opwarming van de atmosfeer (door broeikasgassen) hebben versterkt in de periode 1984-2004. En dat de veranderde oceaanstromingen na 2004 ervoor zorgen dat de opwarming van de atmosfeer de laatste 10 jaar en de komende 10 jaar wordt onderdrukt.

Tussen 1925 en 1940, toen de mensheid veel minder broeikasgassen produceerde, steeg de gemiddelde jaartemperatuur met 0,25°C. Die opwarming was nagenoeg uitsluitend te danken aan natuurlijke factoren, waaronder de cyclische stromingspatronen in de oceanen, zoals de PDO en de AMO. Ook in die periode warmde vooral het Noordpoolgebied sterk op.

nmaps19251940

Als die opwarmende trend tussen 1925 en 1940 had doorgezet, dan was het nu (75 jaar later) ruim 1,2 graden warmer geweest dan in 1940. In werkelijkheid werd het in 2014 ‘slechts’ 0,75°C warmer dan in 1940.

Hoe zit het met de vrijheid van meningsvorming?

Afgelopen zomer, nadat de MH17 neergeschoten was, werden de lichamen van de slachtoffers verzameld door een groep Oekraïnse vrijwilligers. Het was de lokale bevolking, boeren en mijnwerkers uit de Donbass, die dit gruwelijke werk hebben gedaan zonder daar voor betaald te worden.
In Nederland kregen we daar een heel andere uitleg over. Premier Rutte en minister Timmermans vertelden ons dat er respectloos werd omgesprongen met de stoffelijke resten en persoonlijke bezittingen. In de Veiligheidsraad deed Frans Timmermans er nog een schepje bovenop en sprak zelfs over plundering van de rampplek. De media vertelden alleen dit verhaal en de Nederlandse bevolking vormde zich een mening over de pro-Russische separatisten: het waren plunderaars en dieven. (Al was het voor de beeldvorming natuurlijk niet handig om op de rampplek met wapens en bivakmutsen rond te lopen)

article-2702914-1FC56EDE00000578-906_634x422

De Nederlandse bevolking kon zich heel goed voorstellen dat het diezelfde separatisten waren, die de ramp hadden veroorzaakt met een Russische Buk-luchtdoelraket.
De werkelijkheid was heel anders. De lokale Oekraïnse bevolking deed wat ze kon onder de moeilijke (oorlogs)omstandigheden. Anderhalve maand later moest minister Timmermans toegeven dat het beeld, dat hij geschetst had, verkeerd was.

media_xl_2478284

De vrijheid van meningsvorming valt of staat bij de informatie, die je tot je beschikking hebt.
Als je jarenlang alleen hoort dat de opwarming van het klimaat louter en alleen komt door de stijgende CO2-concentratie en dat iedereen, die daaraan twijfelt een door-de-olie-industrie-betaalde leugenaar is. Dan zal je een bepaalde mening krijgen: de klimaatverandering is door de mens veroorzaakt.
Als je alleen maar verteld wordt dat de Palestijnen aanslagen plegen op ongewapende burgers van Israël. Dan zal je mening zijn, dat Europa de Palestijnen niet moet steunen met ontwikkelingshulp en, dat Israël volkomen terecht leiders van Hamas en Hezbollah doodt en hun huizen bombardeert.
Lang geleden vertelde een Zuidafrikaanse medestudent mij, dat hij als tiener echt geloofd had dat “de zwarten” niet slim en verantwoordelijk genoeg waren om Zuid-Afrika te besturen. Dat had hij op school en van zijn ouders geleerd. Pas toen hij in Nederland ging studeren, bleek dat de werkelijkheid anders was en heeft hij op basis van objectieve feiten een andere mening gevormd

De vrijheid van meningsuiting is vast heel erg belangrijk. Maar meningsvorming op basis van alle feiten en beschikbare informatie is nog veel belangrijker. Het verborgen houden van informatie (door het een complottheorie, propaganda of leugen te noemen) vind ik net zo erg als het beperken van de vrijheid van meningsuiting.

Peak-everything in Nederland: consumptie huishoudens daalt verder

Winkelleegstand

Afgelopen week publiceerde het CBS de gegevens over de binnenlandse Nederlandse consumptie. In de grafiek hieronder is het volume, de fysieke hoeveelheid gekochte spullen, weergegeven. Het CBS heeft in haar tabellen de consumptie van het jaar 2000 op 100 gezet. De bestedingen in de andere jaren zijn op die waarde geïndexeerd.

Schermafbeelding 2015-02-24 om 20.19.01

Voor 2014 komt het CBS op een index van 105,8. Dat is vergelijkbaar met de waarde 105,1 uit 2005. In 2008 werd de grootste hoeveelheid spullen gekocht: 111,7. In 2013 was de binnenlandse consumptie marginaal groter dan in 2014: 106,0.

Tot 2008 kon de Nederlandse bevolking elk jaar meer kopen dan het jaar ervoor. Elk jaar kwamen er meer (web) winkels bij.
Maar de laatste 6 jaar kopen we met zijn allen steeds minder spullen, terwijl de bevolking groeit. De fysieke consumptie van spullen per hoofd van de bevolking daalt.De consumptie zal de komende jaren verder dalen. Oorzaken daarvoor:
– oplopende werkeloosheid
– afnemende koopkracht door kortingen op lonen, pensioenen en uitkeringen

Er zullen nog meer winkels gaan sluiten.