Tagarchief: pensioenfondsen

Dalende rendementen op staatsleningen brengen pensioenen in gevaar

Volgens een overzicht van De Nederlandse Bank beleggen de Nederlandse pensioenfondsen ongeveer een kwart van hun vermogen in Europese staatsobligaties.

Volgens een recenter overzicht hebben Nederlandse pensioenfondsen voor 215 miljard euro belegd in staatsobligaties van eurozone-landen (incl. Nederland). Dat is 22,5% van het totaal belegde vermogen (959,6 miljard).

Schermafbeelding 2014-07-30 om 08.03.22

De laatste maanden zijn de rendementen op staatsleningen van eurozonelanden flink gedaald. Griekenland betaalt momenteel minder dan 6% rente. Spanje en Italië ongeveer 2,5%. Frankrijk ca. 1,5%. Duitsland minder dan 1,2% en Nederland betaalt nog maar 1,32% rente.

De gemiddelde rente, die eurozonelanden op 10-jaarsleningen betalen was in juli 2011 nog 4,59% (Bron: DNB). In december 2013 was de gemiddelde rente gedaald tot 3,31%.
In juni 2014 bedroeg de gemiddelde eurozone-rente 2,28%. Dat is nog net iets hoger dan de 2,10% van december 2012.
In de onderstaande grafiek wordt duidelijk dat het rendement op staatsobligaties de laatste jaren daalt.

Schermafbeelding 2014-07-30 om 08.51.45

De waarde voor juli 2014 zal weer iets lager liggen dan de 2,28% van juni 2014.

Het theoretische rendement van de 251 miljard, die pensioenfondsen hebben belegd in eurozone-staatsobligaties, bedroeg in juli 2011 nog 9,8 miljard euro.
In juni 2014 is dat theoretisch rendement gehalveerd tot 4,9 miljard euro.

Gelukkig lenen de eurozonelanden steeds meer en kunnen de pensioenfondsen steeds meer staatsobligaties kopen. Het rendement van de investeringen (de kwaliteit) daalt, maar gelukkig neemt het volume (de kwantiteit) nog altijd toe.

Rekenrente uit het verleden biedt geen garantie voor de toekomst

Vandaag las ik op de voorpagina van de Volkskrant dat de pensioenfondsen de rekenrente anders willen berekenen. Men wil overstappen naar de gemiddelde rekenrente berekend over een langere periode.

Momenteel leveren de investeringen van pensioenfondsen te weinig rendement op. Onroerend goed wordt minder waard. Zekere staatsobligaties (van Nederland, Duitsland en de VS), leveren slechts zeer weinig rente op. Nederlandse en Duitse obligaties met een korte looptijd kennen zelfs een negatieve rente. Ook het Europese noodfonds EFSF leent tegen een negatieve rente. Pensioenfondsen kunnen aan die obligaties geen cent vrdienen.

Als je kijkt naar de huidige rendementen van de beleggingen van de pensioenfondsen, dan kunnen ze niet voldoen aan hun toekomstige verplichtingen. De dekkingsgraad is onder de 100%.
De dalende rendementen doen overal alarmbellen afgaan. Het is een nieuwe ontwikkeling, die voor 2008 gewoon niet voorkwam.

De oplossing die de pensioenfondsen bedenken is een rekenkundig truukje. Bereken de dekkingsgraad gewoon met rendementen uit het verleden. Volgens de Volkskrant overweegt men serieus om voortaan het gemiddelde rendement over de afgelopen 20 – 60 jaar te hanteren als rekenrente.

De afgelopen 60 jaar, sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog, worden gekenmerkt door economische groei. En nu wil men juist die periode van economische voorspoed gaan gebruiken als maatstaf voor de toekomst.
De pensioenfondsen lijken te vergeten dat rendementen uit het verleden geen enkele garantie bieden voor de toekomst.


Politici vinden het prima als de pensioenen de komende jaren niet gekort hoeven te worden. Stel je voor: al die pensioengerechtigde kiezers, die zo trouw naar de stembus gaan, moet je geen koopkracht afnemen. Ze schuiven de problemen liever nog een paar jaar vooruit.
Politici zullen dus alle rekentruukjes, die de pensioenfondsen voorstellen, toestaan. Zo zal het gaan.

Geld lenen wordt steeds goedkoper en makkelijker

De Nederlandse overheid kan geld lenen tegen negatieve rente: de beleggers betalen rente om aan Nederland geld uit te lenen.
Ook kortlopende Duitse staatsleningen hebben tegenwoordig een negatieve rente.
Kennelijk wordt het voor overheden steeds makkelijker om geld te lenen.

Op dit overzicht van tradingeconomics.com kun je zien dat de rente, die België betaalt voor een 10 jaarslening, afgelopen jaar met 1,9% daalde tot 2,5%. Vrijwel alle landen in het overzicht betalen nu een lagere rente dan vorig jaar.
Alleen Zuid-Afrika, Spanje en Griekenland betalen nu een hogere rente.

De rente die Nederland betaalt voor leningen met een looptijd van 10 jaar was in 1992 nog 8%. In juni 2012 nog maar 1,5%.

Pensioenfondsen, die traditioneel veel beleggen in staatsobligaties, zien door deze rentedaling hun rendementen en dekkingsgraad snel dalen. Binnenkort zullen veel pensioenfondsen de pensioenuitkeringen gaan verlagen en de premies gaan verhogen.

De lage rente wordt mede veroorzaakt doordat de centrale banken heel makkelijk geld uitlenen, tegen zeer lage rente.
De Britse centrale bank (Bank of England) hield de rente in 1990 nog op 15% (!!). Die rente is gestaag gedaald tot maart 2009 toen de Bank of England de rente verlaagde tot 0,5%.

Ook de Europese Centrale Bank (ECB) heeft het lenen van geld zeer goedkoop gemaakt. De rente daalde van 4,75% in 2000 tot 0,75% in de zomer van 2012.

De centrale banken in de wereld, zoals de ECB, de Amerikaanse FED en de Bank of England lenen enorme bedragen uit tegen zeer lage rente. Daardoor groeit de hoeveelheid geld in de wereld sterk.
Er is nu meer geld op de wereld dan ooit tevoren. En de totale schuldenlast van de wereld is ook hoger dan ooit tevoren.

Het is voor Westerse landen makkelijk om duur voedsel zoals mais en soja te kunnen kopen op de wereldmarkt. Ze hebben immers geld genoeg.
Westerse landen hebben ook weinig moeite om dure olie of Russisch aardgas te kopen: de centrale banken kunnen onbeperkt geld uitlenen aan banken en staatsobligaties opkopen.
Het lijkt een eenvoudig truukje: zelf geld drukken en dat ruilen tegen voedsel en grondstoffen van andere landen. En nu maar hopen dat die andere landen onze dollars, ponden en euro’s blijven accepteren.

Rekenrente: jezelf voor de gek rekenen

Of het nu gaat over de opwarming van het klimaat of over de dekkingsgraad van pensioenfondsen, je kunt jezelf met rekensommetjes van alles wijsmaken.

De afgelopen 12 jaar warmt het klimaat niet verder meer op. De gemiddelde mondiale temperatuur, die de Hadley Climate Research Unit berekent, is de laatste 12 jaar niet gestegen.

Als je wilt laten zien dat de lijn nog altijd stijgt, dan moet je de meetreeks langer maken en laten beginnen in 1995 of eerder.
Ooit bedachten de knapste klimatologen in Hadley dat HadCRUT3 de beste berekeningsmethode was. Maar nu hebben ze kennelijk een nog betere rekenmethode: HADCRUT4
In de nieuwe meetreeks HADCRUT4 tellen de meetstations in het Noordpoolgebied wat zwaarder mee, dan in de oude HADCRUT3.
Die nieuwe rekenmethode heeft tot gevolg dat de trend tussen 2000 en 2012 nog altijd stijgt.

Ooit bedachten de knapste koppen van de Nederlandse Bank en het ministerie van Financiën een methode om te berekenen of de pensioenfondsen genoeg geld in kas hadden. De dekkingsgraad werd berekend op basis van de rekenrente.
Maar op 31 december 2011 stond de ‘dagrente’ toevallig erg laag. Dit leidde ertoe dat de dekkingsgraad van veel pensioenfondsen onvoldoende was.

De knapste koppen van het land besloten voortaan de gemiddelde rentestand over de afgelopen 3 maanden te gebruiken als ‘rekenrente’.
Een half jaar later in juli 2012 blijkt deze rekentruuk alweer uitgewerkt.
Ik kan me voorstellen dat de pensioenfondsen of De Nederlandse Bank nu zal voorstellen om de gemiddelde rente over de laatste 15 maanden als ‘rekenrente’ te gebruiken. Of waarom niet de gemiddelde rente over de afgelopen 10 jaar.

Decennialang was de dagrente op 31 december goed genoeg en hoog genoeg om de dekkingsgraad van pensioenfondsen te beoordelen. Maar ik ben bang dat die tijden nooit meer zullen terugkeren.

Welke investeringen leveren nog rendement op?

Pensioenfondsen hebben grote moeite om rendement te halen uit hun beleggingen. Aandelenkoersen dalen, de prijs van onroerend goed daalt en zelfs staatsobligaties zijn geen veilige belegging meer.
Waar zijn de gouden bergen gebleven?
Hoe kan je geld nog groeien?

Aandelenkoersen
Sinds 2007 is de Amsterdamse AEX-index 40% van haar waarde verloren.

De Spaanse aandelen-index IBEX-35 verloor bijna 60% aan waarde

De Italiaanse MIB-index daalde met 70%

De Griekse aandelenbeurs klapte volkomen in elkaar en verloor 90% van de waarde.

Onroerend goed
Over de hele wereld daalt ook de waarde van onroerend goed. In de VS, in het Verenigd Koninkrijk, in Spanje en ook in Nederland. De huizenprijzen in Nederland zijn weer terug op het nivo van 2005.

Obligaties
Ook staatsobligaties zijn geen zekere belegging meer. Obligaties van zwakke landen (Griekenland, Portugal, Spanje) vormen een groot risico en krijgen van kredietbeoordelaars  een slechte rating. Ze worden niet meer geaccepteerd als onderpand voor een lening.
Staatsobligaties van betrouwbare landen zoals Duitsland leveren nog maar heel weinig rendement op. De rente op Duitse staatsleningen met een looptijd van 10 jaar was in juni 2011 nog 3%. Maar de rente is nu gedaald tot slechts 1,46%.

De inflatie bedraagt 2,3 tot 2,6%. En dan is een rendememt van 1,46% op je investering in werkelijkheid verliesgevend.

Investeerders, waaronder verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen kunnen met hun geld nergens meer rendement halen: niet in aandelen, niet in onroerend goed en niet in staatsobligaties.
De verzekeringsmaatschappijen en pensioenfondsen zullen de premies moeten verhogen om nog aan hun verplichtingen te kunnen voldoen.
Of ze besluiten gewoon om dan maar niet aan hun verplichtingen te voldoen en af te stempelen.

Update
RTLZ heeft ook kritisch gekeken naar de rendementen van de pensioenfondsen.

Pensioenfondsen en klimatologen rekken de meetperiode steeds verder op


Gisteren werd bekend dat de pensioenfondsen PME en PMT volgend jaar zullen moeten korten op de uitkeringen. Het ABP heeft daar nog geen beslissing over genomen, maar ook daar wordt afstempelen overwogen.
De oorzaak is het teruglopende rendement op investeringen. Aandelenportefeuilles leveren geen winst meer op. Investeren in vastgoed ook niet. Veilige staatsobligaties, Nederlandse of Duitse, bieden slechts een zeer lage rente. Riskante obligaties, van Griekenland, Italië of Portugal, leveren zeer hoge rente op, maar zijn uit den boze voor pensioenfondsen.

De pensioenfondsen worden afgerekend op hun dekkingsgraad. Om die dekkingsgraad vast te stellen wordt er gekeken naar het gemiddelde rendement van de beleggingen van het pensioenfonds: de rekenrente.
Het komt steeds vaker voor dat de rekenrente precies op het meetmoment aan de lage kant is. Daarom vragen de pensioenfondsen om de eisen te versoepelen. Men wil een gemiddelde rekenrente hanteren: bijv. over de laatste 3 maanden.
Maar na het tegenvallende nieuws van gisteren wil men liever naar een gemiddelde over 12 maanden.

Klimaatverandering
Ook klimatologen willen de termijn waarnaar gekeken wordt steeds verder oprekken. De afgelopen 10 jaar is de gemiddelde temperatuur niet verder gestegen. Daarom hebben klimatologen besloten dat een minimum-periode van 17 jaar pas echt uitsluitsel geeft over de vraag of de opwarming pauzeert.

Vooruitzichten
Jammer voor de klimatologen, maar het komende jaar gaat de temperatuur nog niet verder stijgen. Het is zeer de vraag of in 2015, 17 jaar na zeer warme 1998, er wel een stijgende trend zichtbaar zal zijn.
Voor de pensioenfondsen heeft het ook weinig zin om de termijn waarover de rekenrente wordt berekend op te rekken. De economische vooruitzichten voor de Eurozone zijn slecht: er wordt krimp voorspeld. De Europese Centrale Bank doet grote moeite om de rente laag te houden. Er is geld genoeg bij de banken en pensioenfondsen, maar er zijn voor pensioenfondsen geen mogelijkheden meer dan 2% rendement te behalen.

De klimatologen zullen moeten toegeven dat de opwarming achterblijft bij de modellen. En de pensioenfondsen zullen moeten gaan korten.