Tagarchief: staatsschuld

Staatsschuld in eurozone loopt verder op

Eurostat maakte afgelopen week bekend dat de totale staatsschuld van de eurozonelanden in het tweede kwartaal van 2015 was afgenomen van 92,7% naar 92,2% van het gezamenlijke Bruto Binnenlands Produkt van de eurozonelanden. Dat klinkt als goed nieuws. Maar als je naar de cijfers gaat kijken, dan zie je dat de totale staatsschuld van de eurozone gewoon groter is geworden.

Schermafbeelding 2015-10-25 om 21.59.18

In het tweede kwartaal van 2014 bedroeg de staatsschuld van de 19 eurozonelanden  9,30 biljoen euro. En in het tweede kwartaal van dit jaar bedraagt de schuld 9,46 biljoen euro: 160 miljard euro ofwel 1,7% hoger dan vorig jaar.

Het is allemaal leuk en aardig dat het BBP van de eurozonelanden hoger is geworden, zodat Eurostat kon spreken van een daling (de woorden Government debt fell in de titel van het persbericht). Maar de totale schuld is ook hoger geworden. En laten we niet vergeten dat in het verdrag van Maastricht is afgesproken dat de staatsschuld van eurozonelanden maximaal 60% van het BBP mag bedragen. Gemiddeld is de staatsschuld inmiddels 92,2% geworden.

Nederlandse staatsschuld iets lager geworden door creatief boekhouden
Afgelopen week meldde het CBS dat de Nederlandse staatsschuld iets lager is geworden! In het persbericht kun je lezen waarom.

Door meer van elkaar en minder op de financiële markt te lenen hebben decentrale overheden en het Rijk de overheidsschuld weten te verlagen. Sinds eind 2013 draagt het verplichte schatkistbankieren bij aan een lagere overheidsschuld. Dit komt doordat schulden tussen overheden onderling niet meetellen voor de overheidsschuld.

Doordat de leningen van lagere overheden (provincies, gemeenten en waterschappen) niet meetellen in de boekhouding lijkt het alsof de Nederlandse overheid minder schulden heeft. Door dit boekhoudkundig truukje bedroeg de staatsschuld in het tweede kwartaal van 2015 nog maar 67,1% van het Bruto Binnenlands Produkt. Ik heb eerder al eens geblogd over de creatieve rekenmethode waardoor het Bruto Binnenlands Produkt de afgelopen jaren kon blijven groeien.

Gelukkig speelt het CBS open kaart en meldt even verderop in het persbericht:

Was alles buiten de overheid geleend, dan zou de schuld 68,8 procent van het bbp bedragen.

Maar ja, zou iedereen het hele persbericht lezen?
Eurostat en het CBS doen erg hun best om met hun persberichten positief nieuws te brengen. Allebei de instellingen brachten naar buiten dat de schuldenberg van de overheid kleiner was geworden. Maar als je naar de cijfers achter het persbericht kijkt, dan zie je dat het slechts schone schijn is.

Nederlandse staatsschuld in 2014 met 4,7% opgelopen

In het eerste kwartaal van 2014 bedroeg de Nederlandse overheidsschuld 438,1 miljard euro. Een jaar later in het eerste kwartaal van 2015 is de staatsschuld met 4,7% verder opgelopen en bedraagt inmiddels 458,8 miljard.
Ik heb de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek in een grafiek gezet.

Schermafbeelding 2015-06-27 om 09.31.14

Het merkwaardige is dat de inflatie in het afgelopen jaar minder dan 2% bedroeg. Terwijl de Nederlandse overheidsschuld met 4,7% toenam.
Is Nederland in het afgelopen jaar nu 20 miljard euro rijker geworden? Of zijn we juist armer geworden?
We weten dat er miljarden kubieke meters aardgas zijn verkocht aan het buitenland. En toch zijn we dieper in de schulden beland. Is er nu nog genoeg aardgas over om ooit uit de schulden te raken?

Centrale banken zijn onafhankelijk en oncontroleerbaar, maar hebben grote macht

Afgelopen week besloot de Europese Centrale Bank om door kwantitatieve verruiming 1100 miljard euro in de economie van de eurozone te pompen.
Kwantitatieve verruiming is niet nieuw. Het is voor centrale banken de manier bij uitstek om de schulden in de reëele economie te verlagen. De centrale bank koopt schulden, die waarschijnlijk nooit meer terugbetaald zullen worden, op en zet ze op de balans. Omdat de centrale bank aan niemand verantwoording hoeft af te leggen, maakt het niet uit hoe groot de schuldenportefeuille van de centrale bank is. De centrale bank kan immers niet failliet gaan.

In de onderstaande documentaire wordt uitgelegd hoe de centrale Bank of Japan sinds de Tweede Wereldoorlog heeft geopereerd. Aanvankelijk volgde de Bank of Japan strikt de instructies van het ministerie van Financiën. Maar in de jaren 80 veranderde dat snel.
De Bank of Japan wilde onafhankelijk worden van het politieke ministerie van Financiën.

In 1997 lukte het de Bank of Japan om onafhankelijk te worden van de Japanse regering toen de Bank of Japan-wet werd aangenomen. De centrale bank van Nederland, De Nederlandse Bank, werd in 1998 onafhankelijk van de Nederlandse regering. En in 1999 werd de DNB onderdeel van het Europees Stelsel van Centrale Banken. In de praktijk ligt nu alle monetaire macht in Europa bij de ECB.
In artikel 104 uit het Verdrag van Maastricht staat het volgende:

“De centrale bank is in het geheel niet gehouden om de regering van krediet te voorzien, de centrale bank kan niet gedwongen worden zulk een krediet te verschaffen”. Door deze Europese wet is de ECB feitelijk een kopie geworden van de Amerikaanse Federal Reserve (FED).

De Nederlandse democratisch gekozen politici hebben in de afgelopen 20 jaar hun invloed op de economie en de hoeveelheid geld, die in omloop is overgedragen aan een klein groepje oncontroleerbare centrale bankiers, die ook niet afgezet of ontslagen kunnen worden.
Dat kleine selecte groepje bankiers besluit welke schulden worden opgekocht en hoeveel geld er uitgeleend zal worden tegen welke rente.

Centrale banken kunnen door veel geld uit te lenen een zeepbel of bubbel in de economie creëeren, zoals in Japan in de jaren ’80 of op de Europese huizenmarkt (in Spanje, Groot-Brittannië, Ierland en Nederland). Maar de centrale banken kunnen door de stroom van goedkoop krediet plots te staken een schuldencrisis of kredietcrisis veroorzaken.

De macht van het geld is tanende
Het lijkt alsof de centrale banken veel macht hebben over de economie en over onze toekomst. Maar dat is niet zo. De banken hebben alleen macht over het geld.
We kunnen ons in de lokale economie gemakkelijk aan de macht van de banken onttrekken. Je kunt een eigen munteenheid opzetten: in je eigen stad of in je eigen buurt. Je kunt diensten en goederen met vrienden en familie ruilen, zonder dat daar euro’s of dollars bij te pas komen. De mensen om je heen zijn misschien wel beter te vertrouwen dan de bankiers of de bestuurders van de Federal Reserve.
Je kunt je eigen voedsel gaan verbouwen, dat is zoiets als je eigen geld drukken. Als heel veel mensen hun eigen moestuintje beginnen of hun eigen energie gaan opwekken, dan is dat ook een soort van kwantitatieve verruiming.

Einde van de economische groei in Europa

De ECB houdt nauwgezet de groei van het Gross Domestic Product (GDP) ofwel het Bruto Nationaal Produkt van alle Europese landen bij. Elk kwartaal berekent de ECB op basis van die gegevens of de economie van de eurozone is gegroeid of gekrompen t.o.v. een jaar eerder.
Hieronder staan de gegevens van 1996 tot en met het tweede kwartaal van 2014 grafisch uitgezet.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 11.56.43

De groei van het GDP vertoont een duidelijke negatieve trend over de laatste 18 jaar. Het moet nu toch aan iedereen duidelijk zijn dat een economische groei van 2% of meer er niet meer inzit.
Over de periode 2004 t/m 2008 was de gemiddelde groei 2,6% per jaar. Van 2009 t/m 2013 was de krimp gemiddeld 0,46%.

Dalend aardolieverbruik in Europa
Het einde van de economische groei in Europa gaat gepaard met een afnemend gebruik van aardolie. Hieronder heb ik het gezamenlijk aardolieverbruik van 20 Europese landen in de afgelopen 18 jaar uitgezet. De gegevens haalde ik uit de meest recente uitgave van de BP Statistical Review of World Energy.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 13.25.53

In 8 jaar tijd is de hoeveelheid aardolie, die Europa verbruikt (zich kan permitteren) met 15% afgenomen.
Je mag zelf bedenken of het dalende olieverbruik de oorzaak is van de afgenomen economische groei of dat het een gevolg is van de lagere GDP-groei of krimp. De verschijnselen treden tegelijkertijd op en een causaal verband ligt voor de hand.

Begrotingstekort eurozone wordt steeds groter
In de grafiek hieronder heb ik de cijfers van de ECB over het begrotingstekot (c.q. begrotingsoverschot) van de 18 eurozone-landen uitgezet.
Ook in deze grafiek is een dalende trend zichtbaar: het begrotingstekort als percentage van het GDP wordt steeds groter.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 14.39.57

In het tweede kwartaal van 2007 was er voor het laatst sprake van een begrotingsoverschot. Ondanks de hervormingen en bezuinigingen blijft het begrotingstekort de laatste jaren tussen de 3 en 4%. Minder groot dan tijdens de kredietcrisis, maar elk jaar dat er een tekort is loopt de staatsschuld van de eurozone-landen verder op.

Staatsschuld van de eurozone-landen blijft oplopen
In de laatste grafiek toon ik de oplopende staatsschuld van de eurozone-landen.
Voor de kredietcrisis bedroeg de gezamenlijke staatsschuld ca. 70% van het gezamenlijk GDP. De laatste 6 jaar is de staatsschuld opgelopen naar bijna 100% van het gezamenlijk GDP.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 15.29.09

Als de regeringen van de eurozone-landen blijven werken met een begrotingstekort en het GDP niet verder groeit of zelfs kleiner wordt, dan zal de opgebouwde staatsschuld over een paar jaar meer dan 100% van het gezamenlijk GDP bedragen. Terwijl in het Verdrag van Maastricht is afgesproken dat de staatsschuld maximaal tot 60% van het GDP mag oplopen.
Nieuwe berekeningsmethodes voor staatsschuld of voor het GDP leiden tijdelijk tot mooiere cijfers, maar veranderen niets aan het onderliggende probleem van meer uitgeven dan er binnenkomt (begrotingstekorten).

De economie van Europa groeit niet meer. De hoog opgelopen staatsschuld zal nooit meer worden afgelost. De Europese regeringen kijken, misleid door economen, niet verder dan de volgende verkiezingen en schuiven ‘de tering naar de nering zetten’ gewoon voor zich uit… al jaren.

limits

Orwelliaanse groei (2): Staatsschulden in Europa kleiner.. of toch niet

Eurostat houdt namens de Europese Commissie allerlei statistieken over de Europese economie bij. Je zou verwachten dat de rekenmeesters dit nauwgezet en onafhankelijk doen. Ik heb daar zo mijn vraagtekens bij.
Vorige week berichtte ik al over de nieuwe berekeningsmethode voor het Bruto Binnenlands Produkt,de zogenaamde “ESA 2010 methodology”. Volgens deze nieuwe berekening tellen Research en Development voortaan mee als investering (dus ook als het niets oplevert en weggegooid geld is). En ook uitgaven aan wapens tellen voortaan mee als investering.

Deze week publiceerde Eurostat nieuwe cijfers over de staatsschuld en het begrotingstekort van de Europese economieën. Natuurlijk gebruikt Eurostat de nieuwe rekenmethode.
Voor 2013 bedraagt het totale begrotingstekort van de eurozone-landen 2,9% van het gezamenlijke BBP (ook wel GDP). In 2012 was het begrotingstekort van de eurozone nog 3,6% van het BBP. In april van dit jaar, met de oude rekenmethode bedroeg het gezamenlijk begrotingstekort nog 3,0%.

De gezamenlijke schuld van de eurozone komt uit op 90,9% van het BBP. In 2012 bedroeg de schuld al 89% van het gezamenlijke BBP. In april 2014 (toen het BBP nog op de ouderwetse manier berekend werd) kwam de gezamenlijke staatsschuld nog op 92,6% van het eurozone-BBP.
Van 92,6% naar 90,9%: het lijkt of de staatsschuld van de eurozone kleiner is geworden.

Maar…
In werkelijkheid is de gezamenlijke staatsschuld natuurlijk gewoon verder gestegen.
Gemeten in keiharde euro’s liep de staatsschuld in de eurozone de afgelopen jaren gestaag op.

Schermafbeelding 2014-10-21 om 21.19.26

In 2010 bedroeg de gezamenlijke schuld 7,96 biljoen euro. In 2013 was dat 13% meer: 9,01 biljoen euro.
Tussen 2010 en 2013 steeg het BBP met slechts 4%.

Misschien wordt er volgend jaar weer een nieuwe berekening bedacht voor het Bruto Binnenlands Produkt of voor het begrotingstekort of voor de staatsschuld. Maar wat men ook verzint: het zal altijd leiden tot mooiere cijfers, zodat de Europese politici een mooi verhaal kunnen afsteken over dalende tekorten en schulden…

De almaar oplopende staatsschuld: 740 miljoen euro per dag erbij

Eurostat meldde gisteren dat de staatsschuld in Europa verder is gestegen.
De totaal uitstaande schuld van de Eurozone is in 2013 opgelopen tot 8,89 biljoen euro. Dat is 1,04 biljoen euro meer dan in 2010: een stijging van 13% in 3 jaar tijd.

De uitstaande schuld van de 28 landen van de Europese Unie is (vanzelfsprekend) ook hoger opgelopen tot inmiddels 11,39 biljoen euro.

Schermafbeelding 2014-04-24 om 07.55.39

Meestal wordt de staatsschuld weergegeven als percentage van het Bruto Binnenlands Produkt (Gross Domestic Product GDP). Maar ook als je op die manier naar de Europese schuldenberg kijkt, dan zie je dat er van aflossen voorlopig niets zal komen.

De gezamenlijke schuld van de eurozone landen liep tussen 2010 en 2013 op van 85,5% naar 92,6% van het gezamenlijk GDP.
Voor de 28 landen van de Europese Unie ziet het er iets minder slecht uit. In 2013 bedroeg de schuld 87,1% van het gezamenlijk GDP.

Schermafbeelding 2014-04-24 om 08.02.51

Zolang regeringen nog werken met een begrotingstekort zal de schuldenberg blijven groeien. Ook als dat begrotingstekort klein is (minder dan 3%) loopt de schuld verder op.
Pas als er sprake is van een overschot op de begroting, dan kunnen regeringen beginnen met het aflossen van de staatsschuld, het verkleinen van de schuldenberg. Maar dat gaat gewoon niet gebeuren. Democratische regeringen zullen altijd meer blijven uitgeven dan ze binnenkrijgen aan belastinginkomsten: ze willen de verkiezingen niet verliezen.

In 2013 liep de staatsschuld van de eurozonelanden elke dag op met 740 miljoen euro.
Dat zal voorlopig niet veranderen.