Tagarchief: grenzen aan de groei

Einde van de economische groei in Europa

De ECB houdt nauwgezet de groei van het Gross Domestic Product (GDP) ofwel het Bruto Nationaal Produkt van alle Europese landen bij. Elk kwartaal berekent de ECB op basis van die gegevens of de economie van de eurozone is gegroeid of gekrompen t.o.v. een jaar eerder.
Hieronder staan de gegevens van 1996 tot en met het tweede kwartaal van 2014 grafisch uitgezet.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 11.56.43

De groei van het GDP vertoont een duidelijke negatieve trend over de laatste 18 jaar. Het moet nu toch aan iedereen duidelijk zijn dat een economische groei van 2% of meer er niet meer inzit.
Over de periode 2004 t/m 2008 was de gemiddelde groei 2,6% per jaar. Van 2009 t/m 2013 was de krimp gemiddeld 0,46%.

Dalend aardolieverbruik in Europa
Het einde van de economische groei in Europa gaat gepaard met een afnemend gebruik van aardolie. Hieronder heb ik het gezamenlijk aardolieverbruik van 20 Europese landen in de afgelopen 18 jaar uitgezet. De gegevens haalde ik uit de meest recente uitgave van de BP Statistical Review of World Energy.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 13.25.53

In 8 jaar tijd is de hoeveelheid aardolie, die Europa verbruikt (zich kan permitteren) met 15% afgenomen.
Je mag zelf bedenken of het dalende olieverbruik de oorzaak is van de afgenomen economische groei of dat het een gevolg is van de lagere GDP-groei of krimp. De verschijnselen treden tegelijkertijd op en een causaal verband ligt voor de hand.

Begrotingstekort eurozone wordt steeds groter
In de grafiek hieronder heb ik de cijfers van de ECB over het begrotingstekot (c.q. begrotingsoverschot) van de 18 eurozone-landen uitgezet.
Ook in deze grafiek is een dalende trend zichtbaar: het begrotingstekort als percentage van het GDP wordt steeds groter.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 14.39.57

In het tweede kwartaal van 2007 was er voor het laatst sprake van een begrotingsoverschot. Ondanks de hervormingen en bezuinigingen blijft het begrotingstekort de laatste jaren tussen de 3 en 4%. Minder groot dan tijdens de kredietcrisis, maar elk jaar dat er een tekort is loopt de staatsschuld van de eurozone-landen verder op.

Staatsschuld van de eurozone-landen blijft oplopen
In de laatste grafiek toon ik de oplopende staatsschuld van de eurozone-landen.
Voor de kredietcrisis bedroeg de gezamenlijke staatsschuld ca. 70% van het gezamenlijk GDP. De laatste 6 jaar is de staatsschuld opgelopen naar bijna 100% van het gezamenlijk GDP.

Schermafbeelding 2014-10-29 om 15.29.09

Als de regeringen van de eurozone-landen blijven werken met een begrotingstekort en het GDP niet verder groeit of zelfs kleiner wordt, dan zal de opgebouwde staatsschuld over een paar jaar meer dan 100% van het gezamenlijk GDP bedragen. Terwijl in het Verdrag van Maastricht is afgesproken dat de staatsschuld maximaal tot 60% van het GDP mag oplopen.
Nieuwe berekeningsmethodes voor staatsschuld of voor het GDP leiden tijdelijk tot mooiere cijfers, maar veranderen niets aan het onderliggende probleem van meer uitgeven dan er binnenkomt (begrotingstekorten).

De economie van Europa groeit niet meer. De hoog opgelopen staatsschuld zal nooit meer worden afgelost. De Europese regeringen kijken, misleid door economen, niet verder dan de volgende verkiezingen en schuiven ‘de tering naar de nering zetten’ gewoon voor zich uit… al jaren.

limits

Is er te weinig vraag naar moeilijk winbare, dure aardolie?

De prijs voor een vat aardolie is gedaald naar ongeveer 85 dollar. Deskundigen wijten de prijsdaling aan een afgenomen vraag naar aardolie, terwijl de wereldwijde olieproduktie min of meer gelijk gebleven is.
De deskundigen van het International Energy Agency (IEA) in Parijs en het Energy Information Agency (EIA) in de VS denken dat de vraag naar aardolie nog jarenlang gelijk zal blijven of zelfs verder zal stijgen.
Een tabel uit het Medium Term Oil Market Report 2013 van het IEA:

Schermafbeelding 2014-10-28 om 10.22.28

Het IEA verwacht helemaal geen afnemende vraag, maar juist dat de vraag met 1 tot 1,5% per jaar blijft toenemen.
Op de website van het Amerikaanse EIA staat de onderstaande grafiek:
totalliquidsworld2De knappe koppen van EIA verwachten nog altijd dat het mondiale verbruik van vloeibare brandstoffen gestaag zal blijven stijgen tot 2040.

De praktijk leert dat het wereldwijde aardolieverbruik het afgelopen jaar licht is gedaald. In de grafiek hieronder staat de hoeveelheid aardolie, die in de 25 grootste economieën van de wereld door raffinaderijen is ingekocht (refinery intake). De cijfers komen uit de JODI-database.

Schermafbeelding 2014-10-28 om 14.25.56

Voor de groep van 25 landen daalde het verbruik van ruim 65 miljoen vaten per dag in 2013 naar ongeveer 64 miljoen vaten per dag halverwege 2014.

Oorzaken van de vraaguitval
De afgelopen 4 jaar is aardolie voor veel consumenten een te dure brandstof gebleken.
In Europa en in de VS is het netto besteedbaar inkomen de laatste jaren gedaald. De mensen worden zuiniger. De koopkracht wordt niet langer kunstmatig op peil gehouden door stijgende huizenprijzen. Integendeel: veel mensen houden de hand op de knip en lossen hun hypotheek vervroegd af. Daardoor zijn ook de winkelverkopen en de verkoop van autobrandstof gedaald. De vraag naar aardolie is in Europa en de VS minder dan 4 jaar geleden.

Het olieverbruik in andere landen (opkomende economieën) is de laatste jaren nog wel gestegen. Maar die landen gaan veel efficiënter en zuiniger om met de kostbare brandstof. Het afgelopen jaar stokt de economische groei in landen als Brazilië, India, China en Rusland. Daardoor stijgt de vraag naar aardolie in die landen niet verder.

Oliemaatschappijen moeten steeds meer investeren om moeilijk winbare olie uit de diepzee en uit het Noordpoolgebied op de markt te kunnen brengen. De kosten die in de VS worden gemaakt bij de winning van schalie-olie en in Canada bij de winning van teerzandolie rijzen ook de pan uit.
De moeilijk winbare kost gewoon veel meer dan de aardolie, die in de 20e eeuw gebruikt is om onze industriële economie op te bouwen. De laatste maanden blijkt dat de gezamenlijke wereldbevolking (de mensheid) die dure olie niet kan en niet wil betalen.

Op haar weblog ‘Our Finite World‘ schrijft Gail Tverberg essays over de dalende vraag naar olie en de factoren, die de prijs en produktie van aardolie beïnvloeden.
In haar meest recente verhaal waarschuwt Tverberg ervoor dat de huidige lage olieprijs kan leiden tot een lagere produktie van aardolie.

Benzine- en dieselverkoop in Nederland daalt verder

Het CBS houdt nauwgezet bij hoeveel benzine en diesel er in Nederland getankt wordt. De afgelopen jaren vertoont die verkoop een dalende trend. Wij Nederlanders tanken steeds minder.
Hieronder de benzineverkoop over de laatste vierenhalf jaar.

Schermafbeelding 2014-10-25 om 09.40.32

In augustus 2014 werd er in Nederland 403 miljoen liter benzine getankt, dat is 6% minder dan dezelfde maand vorig jaar, toen er nog 430 miljoen liter werd getankt.
Over de eerste 8 maanden van 2014 werd er 3,38 miljard liter benzine verkocht (dat klinkt als een enorme plas en dat is het ook). Maar in de eerste 8 maanden van 2013 werd er 3,54 miljard liter verkocht. In 2014 ligt de verkoop van benzine 4,5% lager dan in 2013.

De verkoop van diesel neemt sterker af
In augustus werd er 480 miljoen liter diesel getankt: 14% minder dan in augustus 2013 toen er nog 559 miljoen liter diesel werd verkocht.
Over de eerste 8 maanden van 2013 bedroeg de dieselomzet 4,77 miljard liter. In 2014 is dat nog maar 4,43 miljard liter, 7% minder.

Schermafbeelding 2014-10-25 om 10.00.34

De verkoop van diesel is een belangrijke graadmeter voor de economische activiteit. Als er meer vrachtwagens rondrijden en graafmachines aan het werk zijn: dan gaat het goed met de economie.
De daling van de dieselverkoop laat zien dat er minder gereden en gegraven wordt in Nederland. Het is slecht nieuws.
De daling van de brandstofverbruik leidt ook tot een daling van de CO2-uitstoot. En dat lijkt me heel goed nieuws

Zijn er straks wel banen voor die 670 duizend studenten?

Politici hameren erop dat Nederland een kenniseconomie is en dat het afronden van een opleiding heel belangrijk is. Het gevolg is dat het aantal studenten aan hogescholen en universiteiten de afgelopen decennia verder is gestegen.
In 1991 stonden (volgens het CBS) 182 duizend studenten ingeschreven bij een universiteit en 243 duizend studenten bij een hogeschool.
Drieëntwintig jaar later (in 2014) staan er 250 duizend studenten ingeschreven bij een universiteit: een stijging van 37% t.o.v. 1991. Bij het HBO staan er 440 duizend studenten ingeschreven, dat is 80% meer dan in 1991.

Schermafbeelding 2014-10-22 om 16.01.45

Natuurlijk is de Nederlandse bevolking de afgelopen 23 jaar ook gegroeid.
Maar het deel van de bevolking dat studeert aan HBO of universiteit is verhoudingsgewijs sterker gegroeid.

In 1997 stond 1,07% van alle Nederlanders ingeschreven als student bij een universiteit. In 2014 is dat percentage opgelopen naar 1,49%.
Het percentage HBO-studenten steeg van 1,77% in 1997 naar 2,6% in 2014.

Schermafbeelding 2014-10-22 om 16.08.07

Er staan momenteel 670.000 studenten ingeschreven in het hoger onderwijs. Dat is ruim 4% van de totale Nederlandse bevolking. Over ongeveer 5 jaar komen deze studenten op de arbeidsmarkt met hun diploma. Zouden er dan 670.000 banen zijn? Of is het de bedoeling dat ze dan weer een opleiding gaan volgen?

Orwelliaanse groei: nieuwe rekenmethode verhoogt het GDP

Het CBS meldde dat het bureau het Bruto Binnenlands Produkt (BBP) op een andere, betere manier gaat uitrekenen.
Door deze berekening valt het Nederlandse BBP 3% hoger uit, we rekenen onszelf rijk. Eerder dit jaar werd de berekening van het BBP ook al aangepast. Na al deze correcties blijkt het BBP over 2010 maar liefst 7,6% hoger te zijn dan we tot nu toe dachten.

Schermafbeelding 2014-10-18 om 09.54.41

Het goede nieuws: staatsschuld onder de 60% van het BBP
Een citaat uit het persbericht:

Het netto effect van het voorgaande op het overheidstekort als percentage van het bbp bleek beperkt. Voor 2010 gaat het overheidstekort van 5,1 procent naar 5,0 procent van het bbp. De overheidsschuld is voor 2010 met 0,6 miljard euro naar boven bijgesteld, vanwege de inzet van nieuwe brongegevens. Omdat de bijstelling van het bbp relatief groter is, werd de overheidsschuld voor 2010 van 63,4 naar 59,0 procent van het bbp bijgesteld.

Fantastisch toch, wie kan daar nu tegen zijn?

De nieuwe rekenmethode van het CBS volgt uit Europese richtlijnen, de zogenaamde ESA 2010 methodology. Deze nieuwe rekenregels zijn nu voor heel Europa ingevoerd meldt Eurostat.
Door de invoering van het ESA 2010-rekenmodel is het BBP in de eurozone 1,3% en in de gehele EU 1,4% naar boven bijgesteld. Voor sommige landen is de opwaardering veel groter: het BBP van Cyprus groeide met 9,5% en zoals eerder gemeld groeide het BBP van Nederland met 7,6%.

Nog een interessant citaat uit het persbericht van Eurostat:

The main methodological changes with an impact on GDP are:
– research and development expenditure is now counted as investment. This increased the level of EU GDP in 2010 by 1.9%.
expenditure on weapon systems is now counted as investment. This increased the level of EU GDP in 2010 by 0.2%.

Wapens kopen telt tegenwoordig als een investering mee…

Orwelliaanse Groei
Het energieverbruik, de industriële produktie en de werkgelegenheid groeien niet meer in Europa: er is sprake van krimp.
Om dit te verdoezelen worden miljarden spiksplinternieuwe, van de ECB geleende euro’s, in de Europese economie geinjecteerd. Het is net alsof we een nieuwe spaarpot ontdekt hebben waar we nog een paar jaar lang de energierekening aan Rusland en andere olieleveranciers kunnen betalen. En het huishoudboekje wordt ondertussen bijgewerkt door het CBS en Eurostat, zodat het lijkt alsof het nu beter gaat dan 5 jaar geleden…
Nate Hagens, een voormalig investeringsadviseur van miljardairs, noemt dit Orwelliaanse groei. Dit soort boekhoudkundige truukjes zouden zo maar uit het boek 1984 van George Orwell kunnen komen, het is gewoon overheidspropaganda om de bevolking te misleiden.

Blogger Paradoxnl wees mij op een nieuwe glasheldere lezing van Nate Hagens waarin hij ook het begrip Orwelliaanse groei uitlegt. (vanaf 42 minuten in de video hieronder)
Maar je kunt ook het gehele verhaal beluisteren. (aanrader)

Voorlopig geen zonnestroom uit het kalifaat: Desertec mislukt?

Desertec is een megalomaan plan om in de woestijn van Noord-Afrika grote zonne-energie-centrales te bouwen, die Europa van duurzame energie kunnen voorzien. De video hieronder toont alle voordelen van het plan en is bedoeld om investeerders over de streep te trekken om hun kapitaal te steken in Desertec.

Desertec ontleent zijn naam aan de desert, de woestijn. Maar het is de bedoeling om ook andere duurzame energiebronnen, zoals windenergie uit Noord-West Europa en geothermische energie uit IJsland aan het Europese elektriciteitsnet te koppelen.

Schermafbeelding 2014-10-11 om 10.50.57

Er zijn enorme investeringen nodig: in Noord-Afrika, maar ook in Europa om de overvloed aan duurzame elektriciteit goed te kunnen transporteren naar de plaatsen waar de elektriciteit gebruikt gaat worden.
Het lag in de bedoeling om private investeerders te trekken en hen een goed rendement te bieden op hun investering. Maar zoals wel vaker, steekt de praktijk bleekjes af bij de propaganda uit de brochures en video’s.

In Noord-Afrika is het erg onrustig. In Libië woedt een burgeroorlog. In Algerije ontvoeren islamitische extremisten Europeanen en in Mali streven de Toeareg naar een eigen onafhankelijke staat Azawad. Er komen steeds meer Europese en Amerikaanse militairen naar Noord-Afrika. Maar ondertussen haken de partners en investeerders af.
Der Spiegel meldde al dat energiemaatschappij Eon, HSH Nordbank en bouwbedrijf Bilfinger, zich hebben teruggetrokken uit Desertec. In 2012 waren Bosch en Siemens al afgehaakt. Er zijn nog 35 bedrijven over en die zijn het niet eens over de lange-termijn-strategie voor het project. Zij zullen zich binnenkort beraden over de toekomst van Desertec.

Door de onrust in het Midden-Oosten en de Arabische Lente is het zelfbewustzijn van de moslims in Noord-Afrika wakker geworden. Ze hebben de fossiele energie, de aardolie, veel te lang bijna gratis weggegeven aan de Europeanen en Amerikanen. Ze zullen de zonne-energie, die dagelijks op de woestijnbodem neerregent niet zo makkelijk laten aftappen door de arrogante Europeanen met hun gevechtsvliegtuigen.

h/t to Deep Resource

Dalende olieprijs zorgt voor lagere GDP-groei in olieproducerende landen

De prijs voor een vat aardolie (Brent) is afgelopen week gedaald tot ca. $92. In juni was dat nog $111 per vat. Laten we eens kijken wat dat betekent voor de belangrijkste olieproducenten.

In juni produceerde Saoedi-Arabië 9,7 miljoen vaten olie per dag. Bij een prijs van $111 per vat bracht die olieproduktie dagelijks 1,08 miljard dollar in het Arabische laatje.
Rusland produceerde in juni 10,1 miljoen vaten per dag ter waarde van 1,12 miljard dollar.
Brazilië verdiende met haar olieproduktie (2,25 miljoen vaten per dag) in juni 250 miljoen dollar per dag. Maar daarbij teken ik aan dat Brazilië vrijwel geen olie exporteert en de hele produktie door de Brazilianen zelf wordt verbruikt.

De actuele produktiecijfers voor begin oktober zijn nog niet bekend, als de produktie vergelijkbaar met die van juni, dan zijn de aardolie-inkomsten toch flink lager.
Bij een olieprijs van $92 per vat verdient Saoedi-Arabië momenteel nog maar 892 miljoen dollar per dag. Da’s 17% minder dan in juni.
Rusland verdient begin oktober aan de olieproduktie nog maar 930 miljoen dollar, ook 17% minder dan in juni.
Voor Brazilië is de waarde van de olieproduktie met 17% gedaald, tot 207 miljoen dollar per dag.

Lager BBP door lagere olie-inkomsten
De daling van de aardolie-inkomsten voor de olieproducerende landen is vergelijkbaar met de afgenomen Nederlandse aardgasexport in het eerste kwartaal van 2014. In de eerste 3 maanden van 2014 kromp de Nederlandse economie met 0,5% t.o.v. een jaar eerder vanwege de sterk afgenomen aardgasinkomsten.
In Rusland en Saoedi-Arabië en andere olie-exporterende landen zal het Bruto Binnenlands Produkt (GDP) in de laatste 5 maanden van 2014 krimpen t.o.v. een jaar eerder toen de prijs van een vat olie nog $110 was.

Olieproducerende landen dragen flink bij aan de mondiale economische groei.
Rusland is één van de grootste economieën van de wereld en draagt ongeveer 3% bij aan het wereldwijde BBP. Brazilië staat net onder Rusland in diverse economische ranglijsten. De bijdrage van Brazilië aan de wereldwijde economische groei is ook ongeveer 3%.
Saoedi-Arabië draagt 1 tot 1,5% bij aan de wereldeconomie.

Lagere vraag naar olie?
Olieproducerende landen kunnen de daling van de olieprijs compenseren door de produktie op te voeren. Maar de daling van de olieprijs wijst al op een te groot aanbod. Het aanbod verder vergroten zou de olieprijs nog verder verlagen. Het lijkt erop dat de vraag naar aardolie wereldwijd aan het afnemen is.

In juni bedroeg de wereldwijde olieproduktie 76,7 miljoen vaten per dag.(volgens de Crude and Condensate-definitie van het Amerikaanse Energy Information Agency)
De wereld betaalde voor die hoeveelheid 85,1 miljard dollar.
Begin oktober 2014 zal de wereldolieproduktie ook min of meer 76,5 miljoen vaten per dag zijn geweest. Maar momenteel heeft de wereld daar minder dollars voor over: 71,1 miljard dollar.
De mensheid is aan het afkicken van olie.