Tagarchief: grenzen aan de groei

Orwelliaanse groei: nieuwe rekenmethode verhoogt het GDP

Het CBS meldde dat het bureau het Bruto Binnenlands Produkt (BBP) op een andere, betere manier gaat uitrekenen.
Door deze berekening valt het Nederlandse BBP 3% hoger uit, we rekenen onszelf rijk. Eerder dit jaar werd de berekening van het BBP ook al aangepast. Na al deze correcties blijkt het BBP over 2010 maar liefst 7,6% hoger te zijn dan we tot nu toe dachten.

Schermafbeelding 2014-10-18 om 09.54.41

Het goede nieuws: staatsschuld onder de 60% van het BBP
Een citaat uit het persbericht:

Het netto effect van het voorgaande op het overheidstekort als percentage van het bbp bleek beperkt. Voor 2010 gaat het overheidstekort van 5,1 procent naar 5,0 procent van het bbp. De overheidsschuld is voor 2010 met 0,6 miljard euro naar boven bijgesteld, vanwege de inzet van nieuwe brongegevens. Omdat de bijstelling van het bbp relatief groter is, werd de overheidsschuld voor 2010 van 63,4 naar 59,0 procent van het bbp bijgesteld.

Fantastisch toch, wie kan daar nu tegen zijn?

De nieuwe rekenmethode van het CBS volgt uit Europese richtlijnen, de zogenaamde ESA 2010 methodology. Deze nieuwe rekenregels zijn nu voor heel Europa ingevoerd meldt Eurostat.
Door de invoering van het ESA 2010-rekenmodel is het BBP in de eurozone 1,3% en in de gehele EU 1,4% naar boven bijgesteld. Voor sommige landen is de opwaardering veel groter: het BBP van Cyprus groeide met 9,5% en zoals eerder gemeld groeide het BBP van Nederland met 7,6%.

Nog een interessant citaat uit het persbericht van Eurostat:

The main methodological changes with an impact on GDP are:
– research and development expenditure is now counted as investment. This increased the level of EU GDP in 2010 by 1.9%.
expenditure on weapon systems is now counted as investment. This increased the level of EU GDP in 2010 by 0.2%.

Wapens kopen telt tegenwoordig als een investering mee…

Orwelliaanse Groei
Het energieverbruik, de industriële produktie en de werkgelegenheid groeien niet meer in Europa: er is sprake van krimp.
Om dit te verdoezelen worden miljarden spiksplinternieuwe, van de ECB geleende euro’s, in de Europese economie geinjecteerd. Het is net alsof we een nieuwe spaarpot ontdekt hebben waar we nog een paar jaar lang de energierekening aan Rusland en andere olieleveranciers kunnen betalen. En het huishoudboekje wordt ondertussen bijgewerkt door het CBS en Eurostat, zodat het lijkt alsof het nu beter gaat dan 5 jaar geleden…
Nate Hagens, een voormalig investeringsadviseur van miljardairs, noemt dit Orwelliaanse groei. Dit soort boekhoudkundige truukjes zouden zo maar uit het boek 1984 van George Orwell kunnen komen, het is gewoon overheidspropaganda om de bevolking te misleiden.

Blogger Paradoxnl wees mij op een nieuwe glasheldere lezing van Nate Hagens waarin hij ook het begrip Orwelliaanse groei uitlegt. (vanaf 42 minuten in de video hieronder)
Maar je kunt ook het gehele verhaal beluisteren. (aanrader)

Voorlopig geen zonnestroom uit het kalifaat: Desertec mislukt?

Desertec is een megalomaan plan om in de woestijn van Noord-Afrika grote zonne-energie-centrales te bouwen, die Europa van duurzame energie kunnen voorzien. De video hieronder toont alle voordelen van het plan en is bedoeld om investeerders over de streep te trekken om hun kapitaal te steken in Desertec.

Desertec ontleent zijn naam aan de desert, de woestijn. Maar het is de bedoeling om ook andere duurzame energiebronnen, zoals windenergie uit Noord-West Europa en geothermische energie uit IJsland aan het Europese elektriciteitsnet te koppelen.

Schermafbeelding 2014-10-11 om 10.50.57

Er zijn enorme investeringen nodig: in Noord-Afrika, maar ook in Europa om de overvloed aan duurzame elektriciteit goed te kunnen transporteren naar de plaatsen waar de elektriciteit gebruikt gaat worden.
Het lag in de bedoeling om private investeerders te trekken en hen een goed rendement te bieden op hun investering. Maar zoals wel vaker, steekt de praktijk bleekjes af bij de propaganda uit de brochures en video’s.

In Noord-Afrika is het erg onrustig. In Libië woedt een burgeroorlog. In Algerije ontvoeren islamitische extremisten Europeanen en in Mali streven de Toeareg naar een eigen onafhankelijke staat Azawad. Er komen steeds meer Europese en Amerikaanse militairen naar Noord-Afrika. Maar ondertussen haken de partners en investeerders af.
Der Spiegel meldde al dat energiemaatschappij Eon, HSH Nordbank en bouwbedrijf Bilfinger, zich hebben teruggetrokken uit Desertec. In 2012 waren Bosch en Siemens al afgehaakt. Er zijn nog 35 bedrijven over en die zijn het niet eens over de lange-termijn-strategie voor het project. Zij zullen zich binnenkort beraden over de toekomst van Desertec.

Door de onrust in het Midden-Oosten en de Arabische Lente is het zelfbewustzijn van de moslims in Noord-Afrika wakker geworden. Ze hebben de fossiele energie, de aardolie, veel te lang bijna gratis weggegeven aan de Europeanen en Amerikanen. Ze zullen de zonne-energie, die dagelijks op de woestijnbodem neerregent niet zo makkelijk laten aftappen door de arrogante Europeanen met hun gevechtsvliegtuigen.

h/t to Deep Resource

Dalende olieprijs zorgt voor lagere GDP-groei in olieproducerende landen

De prijs voor een vat aardolie (Brent) is afgelopen week gedaald tot ca. $92. In juni was dat nog $111 per vat. Laten we eens kijken wat dat betekent voor de belangrijkste olieproducenten.

In juni produceerde Saoedi-Arabië 9,7 miljoen vaten olie per dag. Bij een prijs van $111 per vat bracht die olieproduktie dagelijks 1,08 miljard dollar in het Arabische laatje.
Rusland produceerde in juni 10,1 miljoen vaten per dag ter waarde van 1,12 miljard dollar.
Brazilië verdiende met haar olieproduktie (2,25 miljoen vaten per dag) in juni 250 miljoen dollar per dag. Maar daarbij teken ik aan dat Brazilië vrijwel geen olie exporteert en de hele produktie door de Brazilianen zelf wordt verbruikt.

De actuele produktiecijfers voor begin oktober zijn nog niet bekend, als de produktie vergelijkbaar met die van juni, dan zijn de aardolie-inkomsten toch flink lager.
Bij een olieprijs van $92 per vat verdient Saoedi-Arabië momenteel nog maar 892 miljoen dollar per dag. Da’s 17% minder dan in juni.
Rusland verdient begin oktober aan de olieproduktie nog maar 930 miljoen dollar, ook 17% minder dan in juni.
Voor Brazilië is de waarde van de olieproduktie met 17% gedaald, tot 207 miljoen dollar per dag.

Lager BBP door lagere olie-inkomsten
De daling van de aardolie-inkomsten voor de olieproducerende landen is vergelijkbaar met de afgenomen Nederlandse aardgasexport in het eerste kwartaal van 2014. In de eerste 3 maanden van 2014 kromp de Nederlandse economie met 0,5% t.o.v. een jaar eerder vanwege de sterk afgenomen aardgasinkomsten.
In Rusland en Saoedi-Arabië en andere olie-exporterende landen zal het Bruto Binnenlands Produkt (GDP) in de laatste 5 maanden van 2014 krimpen t.o.v. een jaar eerder toen de prijs van een vat olie nog $110 was.

Olieproducerende landen dragen flink bij aan de mondiale economische groei.
Rusland is één van de grootste economieën van de wereld en draagt ongeveer 3% bij aan het wereldwijde BBP. Brazilië staat net onder Rusland in diverse economische ranglijsten. De bijdrage van Brazilië aan de wereldwijde economische groei is ook ongeveer 3%.
Saoedi-Arabië draagt 1 tot 1,5% bij aan de wereldeconomie.

Lagere vraag naar olie?
Olieproducerende landen kunnen de daling van de olieprijs compenseren door de produktie op te voeren. Maar de daling van de olieprijs wijst al op een te groot aanbod. Het aanbod verder vergroten zou de olieprijs nog verder verlagen. Het lijkt erop dat de vraag naar aardolie wereldwijd aan het afnemen is.

In juni bedroeg de wereldwijde olieproduktie 76,7 miljoen vaten per dag.(volgens de Crude and Condensate-definitie van het Amerikaanse Energy Information Agency)
De wereld betaalde voor die hoeveelheid 85,1 miljard dollar.
Begin oktober 2014 zal de wereldolieproduktie ook min of meer 76,5 miljoen vaten per dag zijn geweest. Maar momenteel heeft de wereld daar minder dollars voor over: 71,1 miljard dollar.
De mensheid is aan het afkicken van olie.

Tom Murphy: eeuwige groei is fysisch onmogelijk (video)

Hieronder kun je een lezing bekijken van Tom Murphy, natuurkundig docent aan de University of San Diego.
Hij laat zien dat de groei van het energieverbruik (2,9% per jaar in de 20e eeuw) niet meer lang kan blijven voortduren. Wetenschappelijk gezien zullen we op begrenzingen stuiten.
1. over een paar honderd jaar zal het energieverbruik gelijk zijn aan alle energie, die de Zon naar de Aarde straalt
2. de restwarmte van de energie die we gebruiken, warmt de atmosfeer op: als de groei doorzet zal de totale restwarmte de atmosfeer tot boven de 100 graden opwarmen: het oppervlakte water gaat dan koken.

Gelukkig zullen lang voor die tijd onze energiebronnen opraken. We zullen het in de toekomst met minder energie moeten doen.
In het tweede deel van zijn verhaal beantwoordt Murphy de volgende vraag:
Kan de economie wel groeien, als het energieverbruik niet groeit?

Tijdelijk: we kunnen de energie efficiënter gebruiken. Maar ook daar zitten grenzen aan. In het begin levert het verbeteren van efficiëntie veel op. Maar de efficiëntieverbeteringen worden steeds kleiner.

Murphy laat ook zien dat economische activiteiten, die weinig of geen energie gebruiken, zoals de financiële sector, de economie niet kunnen dragen.
Erg interessant.

Oliemaatschappijen Total en Statoil zetten teerzand-olie-projecten in de koelkast

De Noorse oliemaatschappij Statoil stelt een project om in de Canadese provincie Alberta met behulp van stoom aardolie te winnen uit teerzand voorlopig voor 3 jaar uit.
In een artikel in de Canadese krant Globe and Mail wordt de investering die Statoil voorlopig heeft uitgesteld geschat op 2 miljard dollar of meer. Dit besluit kost ca. 70 mensen hun baan.

statoil-oilsands

Het Statoil-project heet Corner en is al het tweede teerzandolie-project dit jaar dat op de lange baan wordt geschoven. In mei besloten Total en Suncor Energy Inc. al om werk aan het Joslyn-project (ter waarde van 11 miljard dollar) voorlopig stil te leggen.
Men verwachtte dat Corner per dag ca. 40 duizend vaten olie zou gaan produceren.

Er worden meerdere redenen aangedragen voor het uitstel.
Ten eerste zijn de kosten van het project (loonkosten en materialen) flink gestegen. Statoil is een laatkomer in de teerzanden van Alberta. Maatschappijen, die eerder begonnen, hebben al ervaren lokale arbeidskrachten in dienst. Statoil moet mensen van buiten de regio inhuren. Ook de machines en materialen, die Statoil nodig heeft, moeten van verder weg komen.
Ten tweede is de afzet van teerzandolie problematisch aan het worden nu er voorlopig geen pijpleiding naar de VS wordt aangelegd. De winning van teerzandolie groeit sneller dan de transportcapaciteit via het spoor.

Minder teerzandolie betekent minder CO2
De winning van teerzandolie vindt plaats door het olierijke zand met stoom te verhitten. Bij de produktie van de stoom wordt veel aardgas verstookt, wat een zeer grote uitstoot van CO2 betekent. Als de olie eenmaal gewonnen is, zal deze worden verwerkt en een groot deel zal als transportbrandstof worden verbrand tot CO2.
Uitstel van het Corner-project en het Joslyn-project van Total en Suncor betekent dat de CO2-uitstoot in Canada niet zo snel toeneemt als deskundigen eerst aannamen.

Misschien komt van uitstel wel afstel en dan zal een groot deel van de teerzandolie gewoon blijven liggen waar ze al miljoenen jaren ligt. In dat geval krijgt het IPCC ongelijk met haar prognoses over de mondiale CO2-uitstoot.
Gezien de ontwikkelingen van de laatste jaren lijkt het mij een goed idee als het IPCC nog eens zeer kritisch naar de CO2-emissiescenarios kijkt en ze naar beneden bijstelt.

ipcc-anthropogenic-carbon-emissions

Dalende olieprijs en steenkoolprijs: de koolstofzeepbel loopt leeg

De afgelopen maanden is de prijs voor een vat aardolie gedaald tot onder de $100.
De prijs voor steenkool is al sinds begin 2011 aan het dalen.
In de grafiek hieronder is goed te zien dat de prijs van fossiele brandstoffen een dalende trend vertoont.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.42.02

Een dalende prijs duidt erop dat het aanbod groter is dan de vraag.
De produktie van steenkool en aardolie wordt de laatste jaren met alle mogelijke middelen vergroot. Hieronder is de groei van de mondiale olie- en steenkoolproduktie uitgezet in twee grafieken.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.48.30

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.52.16

In de steenkool- en aardolieproducerende landen wordt ook flink geïnvesteerd om de produktie te vergroten. In de VS worden vele miljarden gestoken in de exploitatie van schalie-olie en Brazilië leent meer dan 200 miljard dollar van investeerders om de diepzee-olie voor de Braziliaanse kust te kunnen exploiteren.
China heeft veel geinvesteerd om de steenkoolreserves van Mongolië te gaan exploiteren en in Australië en Zuid-Afrika wordt geïnvesteerd om de export van steenkool te bevorderen.
Bedrijven en regeringen hebben zich diep in de schulden gestoken om de winning van fossiele brandstoffen in de toekomst mogelijk te maken. Investeerders hebben onevenredig veel kapitaal geïnvesteerd in de winning van fossiele brandstoffen en zij hopen een goed rendement te halen op die investering. Waarschijnlijk is er in de olie-, gas- en steenkoolwinning sprake van een overinvestering en dat wordt ook wel de koolstofzeepbel (carbonbubble) genoemd. Het is verre van zeker dat de investeringen terugverdiend zullen worden.

Dalende vraag naar aardolie en steenkool
De dalende prijs voor olie en steenkool geeft aan dat het aanbod groter is dan de vraag. Economen en energiedeskundigen gaan er nog altijd vanuit dat de vraag naar aardolie en steenkool zal blijven stijgen. Maar in grote delen van de wereld zien we de vraag naar aardolie en steenkool al jarenlang dalen. Het verbruik van aardolie in de 6 grootste landen van de eurozone is de afgelopen 8 jaar al met een kwart afgenomen.
Ook in de VS daalt het aardolieverbruik.
Er zijn aanwijzingen dat het verbruik van aardolie in China niet verder meer groeit.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 19.21.46

In juli 2014 verbruikte de Chinese economie 9,5 miljoen vaten per dag. In juli 2013 was dat nog 10,0 miljoen vaten per dag. (volgens de JODI-database: zie refinery intake)
China verbruikt ongeveer de helft van alle steenkool, die wereldwijd geproduceerd wordt. In de afgelopen maand kondigde de Chinese regering aan dat men het gebruik van steenkool wil gaan beperken. Dat kan door meer elektriciteit op te wekken met duurzame bronnen als waterkracht en wind. De vertraging van de economische groei draagt ook bij aan een lager steenkoolverbruik. Het gevolg is dat China in 2014 minder steenkool importeert dan in 2013.

Gaat de koolstofzeepbel leeglopen?
De afgelopen jaren hebben oliemaatschappijen al vaak investeringen in moeilijk winbare olie- en gasprojecten moeten afschrijven. Oliemaatschappij Shell ging voor vele miljarden het schip in bij de schaliegaswinning in de VS. Door de dalende olieprijs zullen oliemaatschappijen nog meer moeten afschrijven op hun reserves: de resterende reserves in de bodem zijn waarschijnlijk geen $120 per vat waard, maar misschien slechts $95 per vat.
Steeds vaker zullen oliemaatschappijen besluiten om exploitatie van olie- en gasvelden uit te stellen, omdat de exploitatiekosten bij de huidige lage olieprijs niet terugverdiend kunnen worden.
De schaliegaswinning in de VS dreigt uit te lopen op een financieel fiasco. Volgens insiders is de Amerikaanse schaliegaswinning net zo’n pyramidespel als de sub-prime hypothekenportefeuilles in de jaren 2006 en 2007. Als die zeepbel leegloopt zullen een paar profiteurs net op tijd hun winst gepakt hebben, maar de meeste investeerders zullen naar hun investering kunnen fluiten.
In de steenkool-industrie is men nog optimistisch. Maar als de steenkoolprijs door overproduktie en dalende vraag verder zal dalen, dan zal investeren in steenkoolmijnen niet langer rendabel zijn.
Nog voordat de wereld een strenger klimaatbeleid gaat voeren, dreigt de koolstofzeepbel al leeg te lopen. De Grenzen aan de Groei, die al 40 jaar geleden voorspeld werden, lijken in 2014 bereikt.

LEES OOK:
Low Oil Prices: Sign of a Debt Bubble Collapse,Leading to the End of Oil Supply?
door Gail Tverberg.

Gaat het steenkoolverbruik in China dalen?

De Chinese economie gebruikt de helft van alle steenkool, die jaarlijks wereldwijd wordt geproduceerd. In het afgelopen decennium groeide de hoeveelheid steenkool, die China per jaar opstookt snel. Van 868 miljoen ton olie-equivalent in 2003 tot 1925 miljoen ton olie-equivalent in 2013: een toename van 120% in 10 jaar tijd.

De hoeveelheid steenkool die China zelf produceert is gigantisch: 1840 miljoen ton olie-equivalent in 2013: 95% van de hoeveelheid die China verbruikte in 2013. De overige 5% werd geïmporteerd uit Australië en Indonesië.

Volgens Patzek en Croft kan de mondiale steenkoolproduktie niet veel verder stijgen. Sinds 2007 groeit de Chinese produktie steeds langzamer.
Schermafbeelding 2014-09-18 om 09.55.54

De curve vlakt steeds verder af en zoals bij de winning van alle grondstoffen, zal de produktie vroeger of later gaan dalen. Misschien al in 2014 of 2015.

De afnemende produktie werd in 2012 en 2013 gecompenseerd door de import van steenkool te vergroten. De import van steenkool in 2013 was anderhalf keer zo groot als in 2012.
Diverse bronnen wijzen er nu op dat de import van steenkool in 2014 afneemt t.o.v. 2013. Vorige week schreef Justin Guay in de Huffington Post dat de steenkoolimport over de eerste 8 maanden van dit jaar 5,3% lager was dan in 2013.

Schermafbeelding 2014-09-18 om 10.06.47

Ook Greenpeace en het weblog 24/7 Wall Street meldden dat de Chinese import van steenkool daalt. De dalende vraag uit China heeft ervoor gezorgd dat de marktprijzen voor steenkool gedaald zijn tot het prijsnivo uit de zomer van 2009, het dieptepunt van de mondiale economische crisis.

Er zijn twee ontwikkelingen, waardoor China minder steenkool nodig heeft.
Ten eerste groeit de Chinese economie een stuk langzamer dan aan het begin van deze eeuw.
Ten tweede stijgt het gebruik van duurzaam opgewekte elektriciteit (waterkracht, windenergie en zonne-energie) in China exponentieel.

duurzamelektriciteeitchina

Dalende CO2-uitstoot?
Als het steenkoolverbruik in China afneemt, zonder dat er meer aardgas en aardolie verbruikt wordt, zal de Chinese CO2-uitstoot in 2014 zal dalen t.o.v. 2013. China is een van de grootste CO2-uitstoters van de wereld. Als de daling van de Chinese CO2-uitstoot groot genoeg is, dan zou zelfs de wereldwijde CO2-uitstoot voor 2014 lager uitvallen dan die van 2013.
Ik verwacht dat het Chinese steenkoolverbruik van 2013 en 2014 nooit meer overtroffen zal worden. Het gebruik van duurzame energiebronnen zal niet worden teruggedraaid. De Chinese overheid probeert het gebruik van steenkool en de milieuvervuiling, die daarbij ontstaat terug te dringen. De industriële produktie en het Chinese energieverbruik groeien sinds 2007 veel trager dan aan het begin van de eeuw.

energieverbruikChina

Mijns inziens zal de mondiale CO2-uitstoot door deze ontwikkelingen voor 2020 al gaan afnemen. De doemscenario’s van het IPCC zullen dan niet gaan uitkomen. Maar het betekent wel dat de Club van Rome met haar Grenzen aan de Groei gelijk gaat krijgen.