Tagarchief: grenzen aan de groei

Wit-Rusland doet het beter dan Oekraïne. Waarom?

De bevolking van Oekraïne ziet de koopkracht dalen en de prijzen stijgen. De Oekraïners komen in opstand tegen de corrupte regering.
De bevolking van Wit-Rusland (Belarus), een andere voormalige Sovjet-staat, ziet het inkomen stijgen en komt niet massaal in opstand tegen de regering van de niet-echt-democratische president Lukashenko.
Waarom ontwikkelt Wit-Rusland zich zo anders dan het buurland Oekraïne?

Eaun Mearns denkt dat het opraken van fossiele brandstoffen van grote invloed is op de politieke en economische ontwikkelingen in de 21e eeuw. Op zijn weblog schrijft hij over het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne.

Inkomensontwikkeling
In Wit-Rusland (BLR) is het inkomen per hoofd van de bevolking (GNI per capita) de afgelopen jaren flink gestegen.
In Oekraïne stijgt het inkomen veel langzamer en te vrezen valt dat het inkomen door de onrust in het land weer zal gaan dalen.
Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.15.11

Energieverbruik
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie is het energieverbruik in Oekraïne en Wit-Rusland sterk gedaald. Het energieverbruik per hoofd van de bevolking is de laatste 4 jaar in beide landen nagenoeg gelijk: ongeveer 2,7 ton olie-equivalent per hoofd van de bevolking.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 11.49.45

In het verleden gebruikten Oekraïners gemiddeld meer energie dan de Wit-Russen. Je kunt ook zeggen dat Wit-Russen al heel lang zuiniger met energie omspringen dan Oekraïne.

Handelsbalans
Euan Mearns heeft de handelsbalans van Wit-Rusland in een grafiekje gezet.
Invoer en uitvoer zijn vrij goed in evenwicht. De laatste jaren is de handelsbalans positief: Wit-Rusland heeft de tering naar de nering gezet en importeert minder dan het exporteert.

belarus_trade_balance

(gemaakt door Euan Mearns )

De handelsbalans van Oekraïne is al sinds 2005 negatief: de invoer is al 9 jaar lang groter dan de export. Je kunt ook zeggen dat de Oekraïners al jarenlang boven hun stand leven en de tering niet naar de nering hebben gezet.
De laatste 2 jaar loopt het tekort op de handelsbalans snel op.

ukraine_trade_balance2

(gemaakt door Euan Mearns)

Wit-Rusland haalt meer inkomen uit dezelfde energie
Misschien gaat het in Wit-Rusland beter omdat men daar de ingevoerde fossiele brandstoffen efficiënter gebruikt.
In de grafiek hieronder is de verhouding tussen inkomen en het energieverbruik (inkomen per ton olie-equivalent) voor beide landen uitgezet.

Schermafbeelding 2014-04-19 om 12.55.33

Het valt op dat Wit-Rusland (BLR) altijd al meer inkomen uit dezelfde ton olie-equivalent weet te halen. Maar het verschil tussen Wit-Rusland en Oekraïne (UKR) is de laatste jaren groter geworden.
Onder het autoritaire bewind van president Lukashenko, die al sinds 1994 aan de macht is, heeft Wit-Rusland zich snel aangepast aan de prijsstijging van olie en gas. Wit-Rusland produceert zelf geen olie en gas en is volledig afhankelijk van import. Maar het land slaagt er heel goed in om de oplopende energierekening te betalen.

Oekraïne daarentegen heeft geen stabiele regering maar tuimelt van de ene in de andere revolutie. De Oekraïners komen telkens in opstand tegen autoritaire en corrupte leiders. Maar ondertussen worden geen hervormingen doorgevoerd en kan het land de oplopende energierekening niet meer betalen. Het tekort op de handelsbalans loopt op en de Oekraïnse economie past zich maar heel langzaam aan, aan het nieuwe prijsniveau van fossiele brandstoffen.
In deze tijd van dure energie leidt politieke instabiliteit tot economische problemen en politieke stabiliteit, zoals in Wit-Rusland is nodig om de de tering naar de nering te zetten.

Op het blog van Euan Mearns, Energy Matters, vind je interessante achtergrondverhalen over Oekraine en Wit- Rusland.

Duurzaamheid in de praktijk: wat kun je zelf doen?

Wat betekent duurzaam nu eigenlijk?
Volgens mij is duurzaam iets dat eeuwenlang kan worden volgehouden zonder dat de kwaliteit achteruitgaat.
Onder duurzaam leven versta ik het leven dat onze voorouders leiden in de tijd dat er nog geen elektriciteit was. In die tijd gebruikte men geen fossiele brandstof. Nou misschien een heel klein beetje steenkool. Maar hoofdzakelijk gebruikte men hout en turf voor verwarming.
Ik probeer mijn leven zo in te richten dat ik in de buurt kom van de leefwijze van de Nederlanders uit het begin van de 19e eeuw.

Transport
Ik heb geen auto en heb me voorgenomen om nooit meer te vliegen. Ik verplaats mezelf het liefst lopend en op de fiets. Mijn leven speelt zich hoofdzakelijk af in en rond Delft. Ik kan gelukkig lopend naar mijn werk.
Ik ga wel eens met de trein, maar dat probeer ik te verminderen.

Verwarming
Het is niet duurzaam om alle kamers van je huis te verwarmen. Dat deden de mensen vroeger ook niet. Meestal werd er maar één kamer verwarmd en alle bewoners verzamelden zich in die kamer. Bij mij thuis wordt alleen de huiskamer verwarmd.
Als je gewend bent aan een kamertemperatuur van 21 graden, dan vind je 18 graden fris. Als je in een paar weken went aan een temperatuur van 17 graden, dan kun je veel besparen om je aardgasverbruik (en CO2-uitstoot).
Warm water is een luxe, die voor ons heel gewoon is. Nederlanders zijn steeds langer en vaker gaan douchen sinds er in Groningen aardgas werd gevonden. Als het aardgas op is, zullen we minder vaak douchen en korter. Ik ben daar alvast mee begonnen. En ik voel me daar heel goed bij. Douchen met koud water heeft ook positieve gevolgen voor je gezondheid.

Voeding
Aan het begin van de 20e eeuw kochten en aten de Nederlanders hoofdzakelijk voedsel, dat in Nederland geproduceerd was. En men at vooral voedsel van het seizoen.
Door de overvloed aan fossiele brandstoffen zijn we gewend geraakt om voedsel van over de hele wereld te eten: tonijn, mango’s, ananas, bananen enz. Dat voedingspatroon kunnen we niet volhouden als de fossiele brandstoffen opraken.
Je kunt nu alvast je voedingspatroon aanpassen door geen voedsel te eten van buiten Europa. Dat betekent geen sinasappels en bananen meer; dat lukt mij prima. Maar ik moet bekennen dat ik nog wel koffie en thee drink en chocolade eet.
Ik probeer mijn leven ook te verduurzamen door minder vlees te eten.
En door op bescheiden wijze een klein beetje voedsel zelf te verbouwen.

In mijn tuintje staan een paar kleine appelboompjes.
En in wat kleine kasjes heb ik basilicum, koriander en rucola gezaaid.
In de loop van het voorjaar komen daar nog trostomaatjes, paprika’s en misschien ook wel bospeen bij.

Het is niet veel, maar het maakt je wel bewust van de waarde van voedsel en van de overvloed waar deze generatie van kan profiteren.

Minder brandstof, minder kilometers, minder fijnstof

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat er in Nederland steeds minder autobrandstof wordt verbruikt.
Dat komt omdat auto’s zuiniger worden, maar ook doordat er minder gereden wordt.
In de grafiek hieronder heb ik de hoeveelheid brandstof, die het wegverkeer maandelijks verbruikt uitgezet voor de afgelopen 3 jaar. De meeteenheid is PetaJoule.

wegvervoer2014

In 2011 gebruikte het Nederlandse wagenpark maandelijks gemiddeld 39,96 PetaJoule aan motorbrandstof. In 2013 was het verbruik gedaald tot 37,22 PetaJoule per maand ofwel 6.8% minder dan in 2011.
Zal deze trend zich doorzetten? Ik denk van wel.
Als we de trendlijn uit de grafiek gewoon doortrekken, komt het maandelijkse verbruik in 2015 uit op 34,7 PetaJoule en in 2017 op 32,3.

tnksttn

De files zullen verdwijnen. De tankstations zullen gesloten (en misschien gesloopt) worden. Oliemaatschappijen zien hun omzet en winst slinken. De hoeveelheid fijnstof in de lucht zal afnemen.
Cassandra voorspelt dat de trend naar een lager brandstofverbruik onomkeerbaar is en dat het Nederlandse wagenpark nooit meer zoveel brandstof zal verbruiken als in 2011.

Er is steeds minder aardolie te exporteren

Nederland produceert zelf geen aardolie, net als de meeste andere Europese landen. Alle aardolie, die wij in Nederland gebruiken, is geëxporteerd door een ander olieproducerend land. In de afgelopen 5 jaar is de hoeveelheid aardolie, die door andere landen geëxporteerd wordt geleidelijk afgenomen. Als die afname van de olie-export doorzet, dan kan Nederland steeds minder aardolie invoeren.

De afname van de export van aardolie is door geoloog Jeff Brown in 2007 beschreven in het Export-Land-Model.
Brown zag dat het binnenlands aardolieverbruik van olieproducerende landen (zoals Saoedi-Arabië en Mexico) jaarlijks toenam. De binnenlandse consumptie blijft zelfs toenemen als de olieproduktie gelijk blijft of daalt. Daardoor zal het land netto steeds minder olie exporteren.

Ik heb de cijfers van het Joint Organisations Data Initiative Oil (JODI Oil) eens nageplozen om te zien of de export van aardolie inderdaad afneemt, zoals Jeff Brown voorspelt.
Niet alle olieproducerende landen geven hun produktie- en exportcijfers door aan de JODI-database: Saoedi-Arabië ontbreekt. De lijst van landen die hun cijfers wel via de JODI openbaar maken vind je op de JODI-website.

Hieronder de totale export van aardolie door de landen, die deelnemen aan de JODI-database van januari 2006 tot december 2013.

totalexportJODI20062013

In januari en februari van 2008 werd er (door de deelnemende landen) nog meer dan 41 miljoen vaten aardolie geëxporteerd. In de herfst van 2013 lag de totale export onder de 35 miljoen vaten.
In 2018 of 2019 zal de hoeveelheid aardolie, die beschikbaar is voor export dalen tot onder de 30 miljoen vaten.

Deze trend zal zich waarschijnlijk doorzetten.
Ook in Saoedi-Arabië, een van de grootste olieproducenten ter wereld, stijgt het binnenlands olieverbruik en zonder dat de produktie van aardolie verder stijgt. Ook de olie-export van Saoedi-Arabië zal gaan dalen. Men verwacht dat rond 2030 het binnenlands olieverbruik van Saoedi-Arabië zo hoog is dat het land een netto-importeur van olie wordt.

Economische hervormingen leiden tot een lager aardolieverbruik
Als het aanbod van aardolie op de wereldmarkt daalt, dan stijgt de prijs van aardolie. Landen die veel olie importeren, zoals Griekenland, Italië, Spanje en de Oekraïne, komen daardoor in grote economische problemen.
Gelukkig worden die landen door het IMF en de EU gedwongen om hun economie te ‘hervormen’. Die economische hervormingen leiden er altijd toe dat het aardolieverbruik daalt. Griekenland, Spanje en Italië gebruikten in 2012 beduidend minder aardolie dan in 2008. En ook in de Oekraïne zal het aardolieverbruik nog verder omlaag moeten… zodat er op de wereldmarkt nog genoeg overblijft voor Nederland.

Waarom zijn de Grenzen aan de Groei zijn moeilijk te accepteren?

De afgelopen 2 eeuwen is de mensheid uitgegroeid tot de succesvolste soort op Aarde. De bevolking is gegroeid van 1 miljard tot 7 miljard mensen. Er zijn gigantische bouwwerken voltooid. Mensen vliegen in machines de wereld rond, soms sneller dan het geluid. Er zijn mensen buiten de dampkring geweest en zelfs op de Maan. Het lijkt alsof er niets onmogelijk is voor de mensheid.

De menselijke cultuur is door die enorme groei en vooruitgang veranderd. We geloven met zijn allen dat de mensheid door zijn intelligentie en vindingrijkheid alles kan bereiken wat we willen. Alle ziektes zullen we ooit genezen. We kunnen honger uit de wereld helpen. We blussen bosbranden, smelten gletsjers en maken kunstmatige eilanden. De mens is baas over de natuur en kan zelfs het klimaat voor eeuwig beïnvloeden.
Het verhaal over menselijke hegemonie wordt doorgegeven door ouders aan hun kinderen en door onderwijzers aan hun klassen. Hollywood vertelt fantastische verhalen waarin de mensheid het hele Melkwegstelsel doorkruist en de natuurwetten aan zijn laars lapt.

Maar wetenschappers, die naar hun meetinstrumenten kijken en hun waarnemingen vergelijken met eerdere waarnemingen, zien dat de mens helemaal niet almachtig is.
De macht van de mens blijkt gebaseerd op een overschot aan energie uit makkelijk winbare fossiele brandstoffen. Ze kunnen berekenen dat het overschot aan energie steeds kleiner zal worden.
En de wetenschappers zien dat het metaalgehalte in ertsen lager is dan in de vorige eeuw. En ze zien dat de voorraden schoon drinkwater afnemen, net zoals de hoeveelheid fosfaat (een onmisbare meststof voor landbouw).
De wetenschappers zien de reële wereld door andere ogen dan de rest van de mensheid.

Wetenschappers zien fysieke grenzen aan de groei van de mensheid opdoemen. En dat beeld botst met de mythe dat het menselijk vernuft de natuur heeft onderworpen. Als wetenschappers de Grenzen aan de Groei uitleggen, worden ze weggehoond. De mensheid kan niet accepteren dat de legende van eeuwigdurende groei niet waar is, maar een leugen.
Er is sprake van cognitieve dissonantie.
Van generatie op generatie is het aantal mensen op Aarde gegroeid en is de welvaart van ons allemaal toegenomen. We accepteren niet dat deze groei eindigt en dat de verhalen over menselijke macht en vindingrijkheid niet kloppen.

In de documentaire Blind Spot vertelt wetenschapper Jason Bradford over deze cognitieve dissonantie.

De documentaire Blind Spot dateert uit 2008. Maar 6 jaar later in 2014 is er nog maar weinig veranderd. Nog altijd denken politici (de mensen die we uitkiezen om de belangrijkste beslissingen te nemen) dat de economische groei zal terugkeren en dat we steeds meer energie zullen opwekken en gebruiken.
Het zal nog tientallen jaren duren voordat we de culturele ballast van eeuwen onbeperkte fossiele energie achter ons kunnen laten en accepteren dat we boven onze stand leven.

Het IPCC overschat de hoeveelheid steenkool op aarde en de toekomstige CO2-uitstoot

coal-hands1

Het IPCC beschrijft in haar 5e Assessment Report vier verschillende scenario’s voor de menselijke CO2-uitstoot tot het jaar 2100. Deze scenario’s worden aangeduid met de afkorting RCP, dat betekent ‘Representative Concentration Pathways’.
De vier RCP-scenario’s van het IPCC heten: RCP2.6, RCP4.5, RCP6.0 en RCP8.5.
Hieronder een opsomming van de hoeveelheid fossiele brandstoffen en de menselijke CO2-uitstoot waarop de vier RCP-scenario’s zijn gebaseerd.

ipccar5co2bafkomstig uit de Summary for Policymakers van het AR5 van het IPCC

Het IPCC verwacht dat de mensheid in de komende 90 jaar ergens 270 tot 1685 Gigaton koolstof zal verbranden.

De Amerikaanse professor David Rutledge, een expert op het gebied van steenkoolwinning, heeft een inschatting gemaakt van de totale hoeveelheid steenkool, die de wereld kan produceren. Hij keek eerst naar de steenkoolproduktie van Groot-Brittannië en Duitsland, waar vrijwel alle winbare steenkool al gewonnen is.
Zijn berekeningen laten zien dat het niet lukt om alle steenkoolreserves daadwerkelijk naar boven te halen. In Europa kan waarschijnlijk maar 70% van alle aanwezige steenkool gewonnen worden. In China kan 86% van de reserves worden geëxploiteerd, maar in Rusland en de westelijke Verenigde Staten zal dat percentage blijven steken op 28 à 29%.
Rutledge schat dat wereldwijd slechts 60% van de steenkoolreserves ook daadwerkelijk gewonnen zal worden.

Op basis van zijn berekeningen denkt David Rutledge dat de maximale cumulatieve wereldsteenkoolproduktie zal uitkomen op 736 Gigaton. Dit komt overeen met 397 Gigaton koolstof.
Als we bij daar de bijdrage van de resterende olie- en aardgasvoorraden bij optellen (529 Gigaton) komen we uit op 926 Gigaton koolstof. Die hoeveelheid komt ongeveer overeen met het RCP4.5-scenario uit AR5 van het IPCC.
De berekeningen van Rutledge laten zien dat de RCP6.0- en RCP8.5-scenario’s onrealistisch zijn.
Dat is fantastisch goed nieuws voor iedereen, die zich zorgen maakt over de menselijke CO2-uitstoot!!!

Voor de vier RCP-scenario’s is ook een inschatting gemaakt voor het tijdverloop van het verbruik van de fossiele brandstoffen. Die inschatting zie je hieronder.

RCPgrafiek

In twee van de vier scenario’s (RCP6.0 en RCP8.5) verwacht het IPCC dat de hoeveelheid fossiele brandstof, die wordt verbrand, zal blijven stijgen tot 2080.

De economische ontwikkeling van de laatste 5 jaar maakt het zeer onwaarschijnlijk dat het verbruik van fossiele brandstoffen nog 65 jaar lang zal blijven stijgen.
In de VS, Japan en Europa daalt het gebruik van fossiele brandstoffen en daarmee ook de CO2-uitstoot.
De RCP6.0 en RCP8.5-scenario’s zijn zeer onrealistisch. Het is zeer onwetenschappelijk om die scenario’s nog altijd te gebruiken om politici en burgers te bang te maken.

Op YouTube kun je (in 4 delen) een lezing van David Rutledge bekijken en beluisteren.
Deel 1deel 2deel 3deel 4