Tagarchief: grenzen aan de groei

Oliemaatschappijen Total en Statoil zetten teerzand-olie-projecten in de koelkast

De Noorse oliemaatschappij Statoil stelt een project om in de Canadese provincie Alberta met behulp van stoom aardolie te winnen uit teerzand voorlopig voor 3 jaar uit.
In een artikel in de Canadese krant Globe and Mail wordt de investering die Statoil voorlopig heeft uitgesteld geschat op 2 miljard dollar of meer. Dit besluit kost ca. 70 mensen hun baan.

statoil-oilsands

Het Statoil-project heet Corner en is al het tweede teerzandolie-project dit jaar dat op de lange baan wordt geschoven. In mei besloten Total en Suncor Energy Inc. al om werk aan het Joslyn-project (ter waarde van 11 miljard dollar) voorlopig stil te leggen.
Men verwachtte dat Corner per dag ca. 40 duizend vaten olie zou gaan produceren.

Er worden meerdere redenen aangedragen voor het uitstel.
Ten eerste zijn de kosten van het project (loonkosten en materialen) flink gestegen. Statoil is een laatkomer in de teerzanden van Alberta. Maatschappijen, die eerder begonnen, hebben al ervaren lokale arbeidskrachten in dienst. Statoil moet mensen van buiten de regio inhuren. Ook de machines en materialen, die Statoil nodig heeft, moeten van verder weg komen.
Ten tweede is de afzet van teerzandolie problematisch aan het worden nu er voorlopig geen pijpleiding naar de VS wordt aangelegd. De winning van teerzandolie groeit sneller dan de transportcapaciteit via het spoor.

Minder teerzandolie betekent minder CO2
De winning van teerzandolie vindt plaats door het olierijke zand met stoom te verhitten. Bij de produktie van de stoom wordt veel aardgas verstookt, wat een zeer grote uitstoot van CO2 betekent. Als de olie eenmaal gewonnen is, zal deze worden verwerkt en een groot deel zal als transportbrandstof worden verbrand tot CO2.
Uitstel van het Corner-project en het Joslyn-project van Total en Suncor betekent dat de CO2-uitstoot in Canada niet zo snel toeneemt als deskundigen eerst aannamen.

Misschien komt van uitstel wel afstel en dan zal een groot deel van de teerzandolie gewoon blijven liggen waar ze al miljoenen jaren ligt. In dat geval krijgt het IPCC ongelijk met haar prognoses over de mondiale CO2-uitstoot.
Gezien de ontwikkelingen van de laatste jaren lijkt het mij een goed idee als het IPCC nog eens zeer kritisch naar de CO2-emissiescenarios kijkt en ze naar beneden bijstelt.

ipcc-anthropogenic-carbon-emissions

Dalende olieprijs en steenkoolprijs: de koolstofzeepbel loopt leeg

De afgelopen maanden is de prijs voor een vat aardolie gedaald tot onder de $100.
De prijs voor steenkool is al sinds begin 2011 aan het dalen.
In de grafiek hieronder is goed te zien dat de prijs van fossiele brandstoffen een dalende trend vertoont.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.42.02

Een dalende prijs duidt erop dat het aanbod groter is dan de vraag.
De produktie van steenkool en aardolie wordt de laatste jaren met alle mogelijke middelen vergroot. Hieronder is de groei van de mondiale olie- en steenkoolproduktie uitgezet in twee grafieken.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.48.30

Schermafbeelding 2014-09-25 om 11.52.16

In de steenkool- en aardolieproducerende landen wordt ook flink geïnvesteerd om de produktie te vergroten. In de VS worden vele miljarden gestoken in de exploitatie van schalie-olie en Brazilië leent meer dan 200 miljard dollar van investeerders om de diepzee-olie voor de Braziliaanse kust te kunnen exploiteren.
China heeft veel geinvesteerd om de steenkoolreserves van Mongolië te gaan exploiteren en in Australië en Zuid-Afrika wordt geïnvesteerd om de export van steenkool te bevorderen.
Bedrijven en regeringen hebben zich diep in de schulden gestoken om de winning van fossiele brandstoffen in de toekomst mogelijk te maken. Investeerders hebben onevenredig veel kapitaal geïnvesteerd in de winning van fossiele brandstoffen en zij hopen een goed rendement te halen op die investering. Waarschijnlijk is er in de olie-, gas- en steenkoolwinning sprake van een overinvestering en dat wordt ook wel de koolstofzeepbel (carbonbubble) genoemd. Het is verre van zeker dat de investeringen terugverdiend zullen worden.

Dalende vraag naar aardolie en steenkool
De dalende prijs voor olie en steenkool geeft aan dat het aanbod groter is dan de vraag. Economen en energiedeskundigen gaan er nog altijd vanuit dat de vraag naar aardolie en steenkool zal blijven stijgen. Maar in grote delen van de wereld zien we de vraag naar aardolie en steenkool al jarenlang dalen. Het verbruik van aardolie in de 6 grootste landen van de eurozone is de afgelopen 8 jaar al met een kwart afgenomen.
Ook in de VS daalt het aardolieverbruik.
Er zijn aanwijzingen dat het verbruik van aardolie in China niet verder meer groeit.

Schermafbeelding 2014-09-25 om 19.21.46

In juli 2014 verbruikte de Chinese economie 9,5 miljoen vaten per dag. In juli 2013 was dat nog 10,0 miljoen vaten per dag. (volgens de JODI-database: zie refinery intake)
China verbruikt ongeveer de helft van alle steenkool, die wereldwijd geproduceerd wordt. In de afgelopen maand kondigde de Chinese regering aan dat men het gebruik van steenkool wil gaan beperken. Dat kan door meer elektriciteit op te wekken met duurzame bronnen als waterkracht en wind. De vertraging van de economische groei draagt ook bij aan een lager steenkoolverbruik. Het gevolg is dat China in 2014 minder steenkool importeert dan in 2013.

Gaat de koolstofzeepbel leeglopen?
De afgelopen jaren hebben oliemaatschappijen al vaak investeringen in moeilijk winbare olie- en gasprojecten moeten afschrijven. Oliemaatschappij Shell ging voor vele miljarden het schip in bij de schaliegaswinning in de VS. Door de dalende olieprijs zullen oliemaatschappijen nog meer moeten afschrijven op hun reserves: de resterende reserves in de bodem zijn waarschijnlijk geen $120 per vat waard, maar misschien slechts $95 per vat.
Steeds vaker zullen oliemaatschappijen besluiten om exploitatie van olie- en gasvelden uit te stellen, omdat de exploitatiekosten bij de huidige lage olieprijs niet terugverdiend kunnen worden.
De schaliegaswinning in de VS dreigt uit te lopen op een financieel fiasco. Volgens insiders is de Amerikaanse schaliegaswinning net zo’n pyramidespel als de sub-prime hypothekenportefeuilles in de jaren 2006 en 2007. Als die zeepbel leegloopt zullen een paar profiteurs net op tijd hun winst gepakt hebben, maar de meeste investeerders zullen naar hun investering kunnen fluiten.
In de steenkool-industrie is men nog optimistisch. Maar als de steenkoolprijs door overproduktie en dalende vraag verder zal dalen, dan zal investeren in steenkoolmijnen niet langer rendabel zijn.
Nog voordat de wereld een strenger klimaatbeleid gaat voeren, dreigt de koolstofzeepbel al leeg te lopen. De Grenzen aan de Groei, die al 40 jaar geleden voorspeld werden, lijken in 2014 bereikt.

LEES OOK:
Low Oil Prices: Sign of a Debt Bubble Collapse,Leading to the End of Oil Supply?
door Gail Tverberg.

Gaat het steenkoolverbruik in China dalen?

De Chinese economie gebruikt de helft van alle steenkool, die jaarlijks wereldwijd wordt geproduceerd. In het afgelopen decennium groeide de hoeveelheid steenkool, die China per jaar opstookt snel. Van 868 miljoen ton olie-equivalent in 2003 tot 1925 miljoen ton olie-equivalent in 2013: een toename van 120% in 10 jaar tijd.

De hoeveelheid steenkool die China zelf produceert is gigantisch: 1840 miljoen ton olie-equivalent in 2013: 95% van de hoeveelheid die China verbruikte in 2013. De overige 5% werd geïmporteerd uit Australië en Indonesië.

Volgens Patzek en Croft kan de mondiale steenkoolproduktie niet veel verder stijgen. Sinds 2007 groeit de Chinese produktie steeds langzamer.
Schermafbeelding 2014-09-18 om 09.55.54

De curve vlakt steeds verder af en zoals bij de winning van alle grondstoffen, zal de produktie vroeger of later gaan dalen. Misschien al in 2014 of 2015.

De afnemende produktie werd in 2012 en 2013 gecompenseerd door de import van steenkool te vergroten. De import van steenkool in 2013 was anderhalf keer zo groot als in 2012.
Diverse bronnen wijzen er nu op dat de import van steenkool in 2014 afneemt t.o.v. 2013. Vorige week schreef Justin Guay in de Huffington Post dat de steenkoolimport over de eerste 8 maanden van dit jaar 5,3% lager was dan in 2013.

Schermafbeelding 2014-09-18 om 10.06.47

Ook Greenpeace en het weblog 24/7 Wall Street meldden dat de Chinese import van steenkool daalt. De dalende vraag uit China heeft ervoor gezorgd dat de marktprijzen voor steenkool gedaald zijn tot het prijsnivo uit de zomer van 2009, het dieptepunt van de mondiale economische crisis.

Er zijn twee ontwikkelingen, waardoor China minder steenkool nodig heeft.
Ten eerste groeit de Chinese economie een stuk langzamer dan aan het begin van deze eeuw.
Ten tweede stijgt het gebruik van duurzaam opgewekte elektriciteit (waterkracht, windenergie en zonne-energie) in China exponentieel.

duurzamelektriciteeitchina

Dalende CO2-uitstoot?
Als het steenkoolverbruik in China afneemt, zonder dat er meer aardgas en aardolie verbruikt wordt, zal de Chinese CO2-uitstoot in 2014 zal dalen t.o.v. 2013. China is een van de grootste CO2-uitstoters van de wereld. Als de daling van de Chinese CO2-uitstoot groot genoeg is, dan zou zelfs de wereldwijde CO2-uitstoot voor 2014 lager uitvallen dan die van 2013.
Ik verwacht dat het Chinese steenkoolverbruik van 2013 en 2014 nooit meer overtroffen zal worden. Het gebruik van duurzame energiebronnen zal niet worden teruggedraaid. De Chinese overheid probeert het gebruik van steenkool en de milieuvervuiling, die daarbij ontstaat terug te dringen. De industriële produktie en het Chinese energieverbruik groeien sinds 2007 veel trager dan aan het begin van de eeuw.

energieverbruikChina

Mijns inziens zal de mondiale CO2-uitstoot door deze ontwikkelingen voor 2020 al gaan afnemen. De doemscenario’s van het IPCC zullen dan niet gaan uitkomen. Maar het betekent wel dat de Club van Rome met haar Grenzen aan de Groei gelijk gaat krijgen.

Olieprijs zakt tot onder de $100 per vat.. waarom?

Schermafbeelding 2014-09-15 om 20.21.50

De prijs van een vat aardolie is aan het dalen. De belangrijkste olieprijs voor Europese landen, die van Brent, is gezakt tot onder de $98 per vat. Dat is merkwaardig, want veel mensen, waaronder ik, dachten juist dat aardolie schaars zou worden en dat de olieprijs juist hoger zou worden.
In 2008 kwamen er door een huizenzeepbel in de VS ontzettend veel dollars in omloop. In die situatie kon de olieprijs door speculanten worden opgedreven tot boven de 140 dollar per vat.
In 2014 is er ontzettend veel geld in de wereldeconomie gepompt door de centrale banken van de OECD (de FED, de Bank of England, de Bank of Japan en in mindere mate de ECB).Je zou verwachten dat de olieprijs opnieuw zou oplopen tot recordhoogte. Maar er zijn twee ontwikkelingen, waardoor de olieprijs niet stijgt, maar juist daalt.
1. dalende vraag naar aardolie
2. olieproducenten zetten alles op alles om de produktie hoog te houden

De vraag naar aardolie daalt: maar waarom?
De afgelopen jaren is de vraag naar aardolie in veel OECD-landen gdaald.
De import van aardolie naar de grootste Europese landen daalde in de periode 2006-2014 al met 25%. In de VS is het verbruik van aardolie met 9% gedaald van 20,8 miljoen vaten per dag in 2005 tot 18,9 miljoen vaten per dag in 2013. In Japan daalde het aardolieverbruik met bijna 15% van 5,4 miljoen vaten per dag in 2005 tot 4,6 miljoen vaten per dag in 2013.
De vraaguitval in Europa, Japan en de VS komt doordat aardolie in 10 jaar tijd ongeveer vier keer zo duur werd en doordat het besteedbaar inkomen van de bevolking sinds 2006 constant is gebleven of zelfs is gedaald. Hierdoor wordt er in Japan, Europa en de VS veel minder gebouwd en gereden dan voor 2006.

De groei van het olieverbruik in opkomende economieën, zoals Brazilië en China, blijft achter bij de verwachtingen. Het olieverbruik neemt in de opkomende economieën nog wel toe, maar niet zoveel als voor de wereldwijde economische recessie van 2008 en 2009.
Hieronder is het dagelijks olieverbruik van China uitgezet tegen de tijd.
De laatste 5 jaar groeit het aardolieverbruik nog altijd, maar niet meer zo snel als in de eerste jaren van de 21e eeuw.

Schermafbeelding 2014-09-15 om 20.57.00

De vraag naar aardolie stijgt minder snel omdat de economische teruggang in Europa en Noord-Amerika ook leidt tot een lagere groei in de opkomende economieën. De dalende koopkracht in het rijke Westen vertraagt de groei van de industrie in China, India en Brazilië. De industrie en het aardolieverbruik is de laatste jaren nog wel gestegen, maar niet meer zo snel als men gewend was en gehoopt had.

Olieproducenten zetten alles op alles om de produktie hoog te houden
Veel olieproducerende landen gebruiken de inkomsten uit aardolie om de bevolking te verwennen. Dat kan door allerlei sociale voorzieningen of door subsidies op brandstof en voedsel. De bevolking is de afgelopen jaren gewend geraakt aan de olierijkdom in de vorm van subsidies en voorzieningen. De regeringen van olieproducerende landen doen er alles aan om te voorkomen dat de bevolking er op achteruit gaat en proberen de olie-inkomsten zo hoog mogelijk te houden.

Anderhalf jaar geleden wees Bill Spindle in een Wall Street Journal-blog al op de risico’s van een dalende olieprijs (of een dalende olieproduktie) voor de olieproducerende landen in het Midden-Oosten. Hij merkt in zijn artikel fijntjes op dat Saoedi-Arabië jaarlijks 100 miljard dollar besteed aan werkeloosheidsuitkeringen, bouwprojecten, studiebeurzen en andere aardigheidjes voor de bevolking.

Het onderzoeksbureau APICORP Research van de Arab Petroleum Investments Corporation zocht in de zomer van 2013 uit welke olieprijs de olieproducerende landen nodig hebben om hun begroting sluitend te krijgen.Dat liep uiteen van $60 per vat voor Qatar tot $140 per vat voor Iran.
Voor bijna alle olieproducerende landen lag de benodigde olieprijs voor een sluitende begroting in 2013 hoger dan in 2012. (zie de figuur hieronder)

OPEC_fiscal_break-even_oil_prices_changes_2013_2012

Saoedi-Arabië, de grootste of op één na grootste olieproducent te wereld, heeft een minimale olieprijs nodig van $95 tot $100 per vat, wanneer het land in 2014 net zoveel produceert als in 2013, tussen de 9,5 en 10 miljoen vaten per dag. Als Saoedi-Arabië de olieproduktie vrijwillig zou beperken tot minder dan 9 miljoen vaten per dag, dan dalen de inkomsten en moet de regering bezuinigen op de uitgaven. Bezuinigen is in Saoedi-Arabië net zo impopulair als in Europa.
Voor de andere olieproducerende van Noorwegen tot Venezuela (heeft eigenlijk een minimale olieprijs van $121 per vat nodig) geldt hetzelfde: als de olie-inkomsten afnemen moet men impopulaire bezuinigingen doorvoeren. Daarom zal geen enkel olieproducerend land vrijwillig de produktie beperken om op die manier een hogere prijs af te dwingen. Als de grootste producent, Saoedi-Arabië, het al niet aandurft, dan zullen de kleintjes het zeker niet doen.

De lage olieprijs maakt het voor oliemaatschappijen erg lastig om moeilijk winbare aardolie te gaan exploiteren. Olievelden in de poolzee of in de diepzee kunnen pas winstgevend geëxploiteerd worden als de wereld bereid is om een hoge prijs te betalen, meer dan $100 per vat.
Dat de olieprijs weer onder de $100 per vat staat, is een signaal van de consumenten naar de oliemaatschappijen om die moeilijk winbare aardolie voorlopig maar niet naar boven te halen. De koopkracht daalt en de consumenten worden gedwongen om minder te rijden en minder aardolie te gebruiken. Misschien is de moeilijk winbare aardolie in de poolstreken en de diepzee te duur om te verspillen aan massatoerisme, pretkilometers en ruimtevaart.

Autoverkoop in Nederland 5% lager dan in 2013 en 37% lager dan in 2011

De verkoop van nieuwe auto’s ligt in de eerste 8 maanden van 2014 ruim 5% lager dan in dezelfde periode van 2013.
Volgens cijfers van het CBS werden er in augustus 2014 slechts 25722 nieuwe auto’s verkocht en dat cijfer ligt 9% onder het verkoopcijfer van augustus 2013.

Schermafbeelding 2014-09-12 om 17.36.23

De blauwe lijn in bovenstaande grafiek in het voortschrijdend gemiddelde over 6 maanden.

Drie jaar geleden in augustus 2011 werden er ruim 39000 nieuwe auto’s verkocht: 50% meer dan in augustus 2014.

Over de eerste 8 maanden van 2014 werden er in Nederland volgens het CBS 254706 nieuwe auto’s verkocht. Dat is 5% minder dan in dezelfde periode van 2013, toen er 269736 nieuwe auto’s werden verkocht. En t.o.v. de eerste 8 maanden van 2011, toen er 409500 nieuwe auto’s werden verkocht, bedraagt de daling 37%.

Peak-paprika

2624773535_2cb9e64be8_z
foto: RA Torsten Kellotat

Er gaan binnenkort Nederlandse paprika’s naar China. Het handelsplatform Frugi Venta en het ministerie van Economische Zaken hebben twee jaar onderhandeld met de Chinese autoriteiten, maar nu is er een exportvergunning. Frugi Venta wacht nog op officiële goedkeuring door de Chinese overheid, maar heeft er alle vertrouwen in dat het goed komt. En dan zullen voor het eind van het jaar vliegtuigen vol Nederlandse paprika’s naar China vliegen.

Maar laten we niet te vroeg de champagne ontkurken. Die paar vliegtuigen vol paprika’s zullen het tij niet doen keren. De export van paprika’s loopt al jaren terug. Peak-paprika, de maximale paprikaproduktie, die ooit gehaald zal worden, ligt al achter ons.

In 2009 exporteerde Nederland nog 328 miljoen kilo aan paprika’s (cijfers Frugi Venta)
De afgelopen jaren is die export gestaag gedaald.

Schermafbeelding 2014-08-26 om 11.03.07

Je kunt op je vingers uitrekenen dat de paprika-export in 2014 nog lager zal uitvallen door de Russische boycot van Europese groenten en fruit.

Toekomstperspectief
De brandstof waarmee de paprika’s naar Rusland gereden werden en naar China zullen vliegen, wordt gemaakt uit aardolie. En we weten allemaal dat het steeds moeilijker wordt om aardolie te winnen. Dat betekent dat er in de toekomst minder diesel en kerosine zal zijn om paprika’s te vervoeren. Uiteindelijk zal de Nederlandse paprika-export helemaal terugvallen tot 0 kilo, zoals in de jaren 50 van de vorige eeuw, toen geluk nog heel gewoon was.
Als de paprika een plekje weet te veroveren in de Chinese keuken, dan zullen de Chinezen de paprikazaadjes niet weggooien, maar gaan planten in Chinese bodem. Ze zullen hun eigen paprika’s gaan telen.
En dan hoeven wij niet meer zoveel moeite te doen om de laatste restjes aardolie uit de Noordzeebodem naar boven te halen.

Waarom moeten zoveel Nederlandse groenten helemaal naar Rusland?

De Russische boycot van Europese landbouwprodukten laat de absurditeit van de huidige industriële Europese voedselproduktie zien. Rusland kan het zich permitteren om uit heel Europa voedsel te importeren. Dit is een luxe voor de Russen, die landbouwgrond genoeg hebben om zelf voldoende voedsel te produceren.

Op de website van het CBS heb ik de cijfers van de Nederlandse export naar Rusland voor het jaar 2013 eens opgezocht.
Nederland exporteerde in 2013 naar Rusland:
– meer dan 200 miljoen bloembollen (narcissen, tulpen, gladiolen enz.)
– ruim 94 miljoen rozen
– ruim 170 miljoen chrysanten

- 14 miljoen kilo pootaardappelen
– 36 miljoen kilo consumptie-aardappels
– 25 miljoen kilo tomaten
– 43 miljoen kilo uien
– 22 miljoen kilo wortelen en rapen

Het zijn duizenden vrachtwagens vol met Nederlandse produkten die duizenden kilometers afleggen. Honderden bedrijven (waaronder transportondernemingen) draaien op het verslepen van bloemen, groente en fruit over duizenden kilometers. Deze situatie kan alleen bestaan als het transport snel genoeg is en de transportkosten laag zijn in vergelijking met de waarde van de produkten. En toevallig leven wij in een tijd waarin deze situatie heeft kunnen ontstaan. Het is grappig dat ongeveer 25% van de brandstof, die nodig is voor het transport afkomstig is uit Russische bodem.

Inmiddels weet iedereen dat er maar een beperkte voorraad aardolie op aarde aanwezig is. Langzamerhand zal het steeds meer moeite kosten om brandstof voor vrachtwagens te maken. Een alternatief (elektrische vrachtwagens of waterstof als brandstof) zal vele malen duurder zijn en onvoldoende om de huidige hoeveelheid vrachtwagens in bedrijf te houden.

In de komende tien jaar zal het aantal vrachtwagens op de Europese wegen gaan afnemen, omdat er steeds minder brandstof beschikbaar zal zijn. Dat betekent dat de export van Nederlandse produkten naar Rusland hoe dan ook zal gaan afnemen.
Nederlandse bedrijven doen er goed aan om hun klanten dichter bij huis te gaan zoeken, zo dicht mogelijk zelfs.
En Rusland doet er goed aan om weer zelf aardappelen, groenten en bloemen te gaan produceren.

Anderhalf jaar geleden schreef Gail Tverberg een boeiend essay over globalisering:
Twelve Reasons Why Globalization is a Huge Problem.
De huidige handelsoorlog tussen Europa en Rusland laat zien dat globalisering inderdaad een reusachtig verraderlijk probleem is.

(zie ook: 12 redenen waarom globalisering een groot probleem is)