Tagarchief: noordzee

Peakoil: aardolieverbruik per Nederlander piekte in 2006

De makkelijk winbare aardolie raakt op. De opbrengst van olievelden in de Noordzee is sinds 2002 gehalveerd. In de grafiek hieronder heb ik de gezamenlijke olieproduktie van Noorwegen, Denemarken en het Verenigd Koninkrijk uitgezet.
In 2002 bedroeg die produktie nog meer dan 6 miljoen vaten per dag. In 2014 was dat minder dan 3 miljoen vaten per dag.

Schermafbeelding 2015-06-11 om 11.30.30

In Nederland merken we het opraken van de makkelijk winbare olie aan de gestegen olieprijs.
Na 2005 werd aardolie snel duurder en de Nederlanders konden zich steeds minder van die dure aardolie veroorloven.
In 2006 gebruikte de gezamenlijke Nederlandse bevolking 50,8 miljoen ton aardolie. Dat komt neer op 3,11 ton per Nederlander.
Afgelopen jaar was het aardolieverbruik per Nederlander afgenomen tot 2,35 ton: 24% minder dan in 2006 en vergelijkbaar met het olieverbruik uit 1988 (2,38 ton per hoofd van de bevolking)

Schermafbeelding 2015-06-11 om 13.28.17

Het gezamenlijke aardolieverbruik van alle Nederlanders in 2014 bedroeg 39,6 miljoen ton.

De daling van het aardolieverbruik in Nederland is naar mijn mening onomkeerbaar. De bestaande olievelden in en om Europa zullen steeds minder olie opleveren. En doordat olieproducerenden landen een steeds groter deel van hun olieproduktie zelf verbruiken (het Export-Land-Model) zal er steeds minder overblijven voor export naar West-Europa.
Ondanks de lagere olieprijs en de stijgende mondiale olieproduktie kunnen we verwachten dat het Nederlands aardolieverbruik verder zal dalen. De volgende generatie zal minder vaak autorijden en minder vliegen dan de huidige generatie.

Inkomsten uit Noordzee-olie nemen verder af

Een jaar geleden schreef ik een post over de dalende opbrengst van oliewinning in de Noordzee. Door de daling van de olieprijs is de waarde van de dagelijkse olieproduktie in de Noordzee gehalveerd.

In 2008 en 2009 produceerden de Noorse en Britse olievelden in de Noordzee gezamenlijk ongeveer 3,5 miljoen vaten ruwe olie per dag. In de periode van 2009 tot 2013 nam de produktie af tot ca. 2,5 miljoen vaten. In de laatste 2 jaar is de produktie niet verder meer gedaald.

Schermafbeelding 2015-03-28 om 15.40.28

Door de scherpe daling van de olieprijs is de marktwaarde van die produktie wel flink gedaald.
In juli 2008 lag de prijs van een vat Noordzee-olie boven de 130 dollar. De marktwaarde van de dagelijks geproduceerde hoeveelheid kwam boven de 450 miljoen dollar.
Zes maanden later stond de olieprijs op $41 per vat en bedroeg de dagelijkse marktwaarde voor de Noordzeeproduktie nog maar 147 miljoen dollar.
De afgelopen schommelde de marktwaarde van de Noordzeeproduktie rond de 250 miljoen dollar per dag.

Schermafbeelding 2015-03-28 om 15.40.06

In het laatste half jaar daalde de marktwaarde van de Noordzee-olie met 50% tot ongeveer 125 miljoen dollar per dag.
In de komende jaren zullen veel olieplatforms in de Noordzee gesloten worden omdat de kosten van het in bedrijf houden hoger zijn dan de opbrengst van de olie, die gewonnen wordt. Daarna zullen de platforms afgebroken moeten worden en die kosten moeten worden opgebracht door de oliemaatschappijen.
Oliemaatschappij Shell zag de bui in 2014 al hangen en heeft al wat [url=http://www.telegraph.co.uk/finance/newsbysector/energy/oilandgas/10635549/Shell-to-sell-three-North-Sea-oil-assets.html]produktieplatforms in de Noordzee verkocht[/url] aan kleine onafhankelijke oliemaatschappijen. En Shell kondigde aan om nog meer bezittingen in de verkoop te doen. Afgelopen week kwam het nieuws dat Shell 250 werknemers, die werken in het Britse deel van de Noordzee zal ontslaan.

De goede jaren zijn voorbij. De laatste miljarden vaten Noordzee-olie, die gewonnen zullen worden, leveren geen winst meer op maar verlies. Misschien kunnen we die olie beter in de zeebodem laten zitten.

De zeespiegelstijging neemt ietsje af i.p.v. toe

De stijging van de zeespiegel wordt met behulp van satellieten nauwkeurig in de gaten gehouden. Veel klimatologen en politici verwachten dat de zeespiegel, door het afsmelten van de ijskappen van Groenland en Antarctica, sneller zal gaan stijgen. Ik volg als klimaathobbyist de zeespiegelstijging sinds 2007.

In 2007 rapporteerde de Sealevel-onderzoeksgroep van de University of Colorado dat de gemiddelde zeespiegelstijging over de periode 1993-2007 3,5 mm per jaar bedroeg (met een onzekerheidsmarge van 0,4 mm)

uc_seallevel_2007r2-1

Dat gemiddelde was gebaseerd op de metingen van de TOPEX-satelliet en de Jason-1 satelliet. Voor seizoensinvloeden (zeespiegeldaling door sneeuwval op het Noordelijk Halfrond) is door een berekening gecorrigeerd.

Zeven jaar later, in 2014, bedraagt de gemiddelde zeespiegelstijging volgens het Laboratory for Satellite Altimetry, een onderdeel van NOAA, nog maar 2,9 mm per jaar (met een onzekerheidsmarge van 0,4 mm). De Sealevel-onderzoeksgroep uit Colorado komt tot een gemiddelde jaarlijkse zeespiegelstijging van 3,2 mm (met een onzekerheidsmarge van 0,4 mm)
De grafiek hieronder laat de 21-jarige meetreeks van 3 satellieten (TOPEX, Jason-1 en Jason-2 zien)

sl_ns_global

Ik vind het opvallend dat een 50% langere meetreeks leidt tot een lagere zeespiegelstijging. De afname van de jaarlijkse zeespiegelstijging (van 3,5 mm naar 3,2 mm) is klein en valt technisch gesproken binnen de foutenmarge van de metingen.
Deskundigen, zoals professor Pier Vellinga, suggereren dat de zeespiegelstijging gedurende de 21e eeuw juist zal gaan toenemen. In de praktijk is daar nog niets van te merken.

Het zandsuppletiespel
Omdat professor Pier Vellinga heeft voorspeld dat de zeespiegel sneller zal gaan stijgen, worden in Nederland elk jaar de stranden opgehoogd door professionele strandophogers. Grote zandzuigers halen zand omhoog van de zeebodem, enkele kilometers uit de kust. Met gigantische pompen wordt dat zand, vermengd met water, op het strand gespoten, omdat professor Pier Vellinga heeft voorspeld dat de zeespiegel sneller zal gaan stijgen.
In de 17e eeuw werden de Nederlandse stranden niet opgehoogd.
In de 18e eeuw had men ook geen enkele behoefte om zand uit zee te gaan halen om het strand op te hogen.
In de 19e eeuw schilderde Hendrik Willem Mesdag zijn beroemde Panorama Mesdag. Ook in die eeuw werd het Scheveningse strand niet opgehoogd.

Schermafbeelding 2015-01-05 om 21.00.11
(klik voor vergroting)

Pas na 1960, toen er volop aardolie was om de grote zandzuigers en pompen aan te drijven, zijn we in Nederland begonnen om het strand op te hogen. Jaar in, jaar uit.
Nergens ter wereld is de afgelopen decennia zoveel zand verplaatst door machines als in Nederland. Ook al stoten die motoren en machines CO2 uit. In 2015 gaat het zandsuppletiespel vrolijk door, omdat professor Pier Vellinga heeft voorspeld dat de zeespiegel sneller zal gaan stijgen.

De laatste restjes olie en steenkool blijven gewoon in de bodem


Oliemaatschappij Shell wil snijden in de kosten. De leiding van het bedrijf verkoopt voor 15 miljard dollar aan bezittingen en gaat onrendabele velden sluiten.
Dat betekent dat olievelden, die meer kosten dan ze opleveren (bij de huidige lage olieprijs), niet verder leeggepompt zullen worden.

Shell heeft besloten om twee produktieplatforms in het Brent-olieveld in de Noordzee stil te leggen en te ontmantelen. Het ene platform, Delta, ligt al 3 jaar stil. Het andere, Charlie, zal ook worden stilgelegd. Het onderhoud van de platforms kost meer dan de olie, die nog gewonnen kan worden, bij de huidige lage olieprijs van slechts $83 per vat zal opleveren.
Het sluiten en afbreken van de platforms betekent dat niet alle winbare olie in het Brent-olieveld ook daadwerkelijk gewonnen wordt. Shell besluit dat een deel van de aardolie voorlopig en misschien wel voor altijd in de bodem moet blijven zitten.

Dit gebeurt niet alleen in de Noordzee, maar overal ter wereld. In Nigeria, in Irak en in Rusland zal de winning van olie stoppen als die door een prijsdaling meer kost dan oplevert. En dat is lang voordat de laatste vaten uit de bodem zijn opgepompt. Een substantieel deel van de winbare reserves zal niet gewonnen worden als de olieprijs zo laag blijft.
Dit geldt ook voor aardgas en voor steenkool. In de Nederlandse bodem zit nog altijd steenkool. Maar bij de huidige lage steenkoolprijs is het te duur (het kost teveel energie) om die steenkool naar boven te halen.
Uiteindelijk zullen niet alle steenkool-, aardgas- en aardoliereserves gewonnen worden en tot CO2 verbrand worden. Hoeveel fossiele brandstof er in de grond zal blijven zitten is nog niet duidelijk. Maar door recente economische ontwikkelingen wordt het deel dat niet gewonnen en verbrand zal worden eerder groter dan kleiner.

Is de olieprijs te laag voor nieuwe schalie-olieprojecten?
Bij de huidige lage olieprijs komt de winning van schalie-olie (Light Tight Oil LTO) in de VS in het gedrang. In sommige gebieden blijft de winning van schalie-olie winstgevend zolang de olieprijs boven de $53 dollar blijft. Maar voor de financiering van nieuwe schalieprojecten hanteren de banken een minimum olieprijs van $90 per vat: $80 per vat om de kosten te dekken en $10 per vat extra om eventuele risico’s voor de bank op te kunnen vangen.

Dit geldt ook voor aardgas en voor steenkool. In de Nederlandse bodem zit nog altijd steenkool. Maar bij de huidige lage steenkoolprijs is het te duur (het kost teveel energie) om die steenkool naar boven te halen.
Uiteindelijk zullen niet alle steenkool-, aardgas- en aardoliereserves gewonnen worden en tot CO2 verbrand worden. Hoeveel fossiele brandstof er in de grond zal blijven zitten is nog niet duidelijk. Maar door recente economische ontwikkelingen wordt het deel dat niet gewonnen zal worden eerder groter dan kleiner.

Dalende olieprijs en dalende steenkoolprijs
De vraag naar olie is lager dan verwacht door deskundigen. Er is sprake van een overschot, zodat de olieprijs daalt.
De vraag uit China naar steenkool daalt en daardoor daalt ook de prijs van steenkool.
Hieronder heb ik de steenkool- en olieprijs over de laatste 3 jaar weergegeven, bijgewerkt tot en met september.

Schermafbeelding 2014-11-04 om 17.26.36

Hoe lager de prijs, hoe meer olie en steenkool er zal blijven zitten in de aardkorst.
Hoe lager de prijs van fossiele brandstoffen, hoe lager uiteindelijk de CO2-uitstoot wordt.

Klimaatverandering en de opwarming van de Noordzee

Door de zachte winter is het water van de Noordzee, ten noorden en westen van Nederland warmer dan normaal. De gemiddelde temperatuur van het zeeoppervlak was in maart ongeveer 1,8°C boven het langjarig gemiddelde voor maart.
Ik heb de maandelijkse afwijking t.o.v. het langjarig gemiddelde voor het gebied van 1 tot 8°OL en van 53,5 tot 58°NB hieronder uitgezet in een grafiek. De waarden van de afgelopen 20 jaar (1994-2014) heb ik gehaald uit de Reynolds OI v2-dataset. Die datareeks kun je zelf ook raadplegen via de servers van de Amerikaanse National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA).

Schermafbeelding 2014-04-17 om 22.42.33

In de periode 2000 – 2008 was de Noordzee vrijwel onafgebroken warmer dan normaal.
Maar de laatste 4 jaar zien we ook weer maanden waarin het zeeoppervlak kouder is dan normaal.
De rode lijn geeft de trend over de afgelopen 20 jaar weer. De trend wijst op een opwarming met ongeveer 0,1°C per decennium. Als deze trend doorzet zal de temperatuur van het Noordzeewater in de toekomst nog maar zelden onder het langjarig gemiddelde komen.
Omdat de temperatuur van de Noordzee grote invloed heeft op de gemiddelde luchttemperatuur, zal een opwarmende Noordzee tot gevolg hebben dat het in Nederland gemiddeld steeds warmer zal worden.

Maar misschien is de trend over een periode van 20 jaar niet de beste graadmeter om vast te stellen of er sprake is van opwarming.
In de grafiek hieronder heb ik het voortschrijdend gemiddelde over 36 maanden (3 jaar) voor de Reynolds OI v2-data uitgezet. Dat geeft een ander beeld.

Schermafbeelding 2014-04-17 om 22.48.25

De warme periode van 2000 – 2008 is opnieuw duidelijk zichtbaar. Maar na 2009 is het Noordzeewater gemiddeld genomen minder warm (of koeler) dan in de eerste 8 jaar van deze eeuw.
In het laatste jaar lijkt de gemiddelde temperatuur van het Noordzeewater weer wat op te lopen.

Olie- en gaswinning wordt steeds moeilijker en kent flinke tegenvallers

Nu de makkelijk winbare aardolie begint op te raken, moeten oliemaatschappijen steeds meer moeite doen om aardolie uit de aardkorst te halen.

Het Noorse bedrijf Statoil hoopt in 2019 olie te kunnen halen uit het Johan Sverdrup-olieveld, 140 km. ten westen van Stavanger. In dat olieveld zitten mogelijk tussen de 1,8 en 2,9 miljard vaten olie. Maar de winning van die olie zal zeker 20 miljard dollar kosten.
Die kosten zijn zo hoog opgelopen omdat de energie, die nodig is om de installaties te bouwen en verplaatsen, zo ontzettend duur is geworden.

Nu dreigt dit oliewinningsproject opnieuw vertraging op te lopen.
Het Noorse parlement wil echter dat het olieproduktieplatform en de andere installaties aangedreven zullen worden door elektriciteit aangevoerd van het vasteland. Dat is veiliger dan generatoren op het platform zelf. Want bij een groot ongeluk valt dan niet direct de energievoorziening uit.
Die extra eis van het Noorse parlement maakt het project duurder en zal zorgen voor extra uitstel.

Schaliegaswinning in Oklahoma blijft achter bij de gewekte verwachtingen
Het Amerikaanse bedrijf Chesapeak Energy heeft zich gespecialiseerd in de winning van schaliegas. Chesapeak heeft vele miljarden geleend van investeerders voor de schaliegaswinning in bijvoorbeeld Oklahoma.
Maar… de produktie van schaliegas in Oklahoma blijft 12% achter bij de prognose. Daarom heeft kredietbeoordelaar Moody’s de ‘rating’ van leningen, die voor dit speciale schaliegasproject werden afgesloten verlaagd.

Deze verlaging van de kredietwaardigheid van Chesapeak Energy leidde (nog) niet tot een grote daling van de aandelenkoers van het bedrijf. Maar het maakt wel duidelijk dat de verwachtingen over schaliegaswinning misschien te rooskleurig zijn.
Het wordt langzaam ook duidelijk dat de schaliegaswinning draait op geleend geld van investeerders. Zolang die erop vertrouwen dat ze hun geld zullen terugverdienen, blijft het goed gaan.

Op het plaatje hieronder (van Bloomberg) kun je zien dat Chesapeak Energy in het 4e kwartaal van 2013 geen winst meer maakte, maar 115 miljoen dollar verlies.

Schermafbeelding 2014-04-01 om 13.48.54

De ‘profitmargin’ (de lichtblauwe lijn) daalde in het afgelopen kwartaal naar -2,5% .

Deborah Rogers vreest dat Chesapeak Energy dieper in de rode cijfers zal belanden en ook andere schalegasprojecten zullen verliesgevend blijken te zijn. Op de website Energy Policy Forum schrijft Deborah Rogers dat de hele schaliegasindustrie een pyramidespel is, een economische zeepbel waarin heel veel geld gestoken is, dat niet zal worden terugverdiend.

Dalende olie-inkomsten in de Noordzee

De olieproduktie in de Noordzee daalt gestaag.
Hieronder de gezamenlijke olieproduktie van Noorwegen en Groot-Brittannië uitgezet in een grafiek.

noordzeeolie2013

De inkomsten uit die olie voor oliemaatschappijen nemen ook gestaag af. De prijs voor een vat olie is tegenwoordig flink hoger dan in 2003. Maar die prijs is de laatste jaren niet verder gestegen en daardoor dalen de inkomsten voor de oliemaatschappijen.

In januari 2011 bedroeg de prijs voor een vat Brent-olie $96. De olieproduktie van Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk kwam in die maand op 3,18 miljoen vaten per dag.
Niet al die olie werd voor $96 per vat verkocht, maar in theorie hadden de olie-inkomsten uit de Noordzee in januari 2011 kunnen uitkomen op 307 miljoen dollar per dag.

In december 2013 was de prijs van een vat Brent-olie gestegen naar $109. Maar de produktie bedroeg nog maar 2,43 miljoen vaten per dag. In theorie bedroegen de gezamenlijke inkomsten voor de oliemaatschappijen nog maar 269 miljoen dollar.
In de grafiek heb ik de afnemende inkomsten voor de laatste 2 jaar uitgezet.

noordzeeinkomsten

De dalende olie-inkomsten vormen één van de redenen waarom de winst van oliemaatschappijen kleiner wordt. Oliemaatschappij Shell wil voor de aandeelhouders graag de winst zo hoog mogelijk houden en zal daarom wellicht een aantal olievelden in de Noordzee verkopen. Dat brengt geld in het laatje, maar slechts éénmalig.
De directie zal beloond worden voor de hogere winst en de aandelenkoers zal stijgen. De oliemaatschappij Shell wordt (eventjes) meer waard…. terwijl er juist olievelden verkocht zijn.
De afgeschreven olievelden in de Noordzee worden waarschijnlijk verkocht aan een kleine oliemaatschappij met maar weinig aandeelhouders. Die kleine oliemaatschappij zal geld lenen van banken of investeerders. Dat is geen probleem want de olievelden zijn een waardevol onderpand. De aandelen van de kleine oliemaatschappij zullen ook stijgen, want die maatschappij kan nu meer olie produceren.

Ik heb er natuurlijk helemaal geen verstand van. Het is voor mij allemaal hocus-pocus.
Maar ik zie een paradox. Er wordt minder olie geproduceerd in de Noordzee, maar iedereen verdient meer geld aan die afnemende hoeveelheid olie.
Dat gaat vermoedelijk nog wel een tijdje door…. totdat die zeepbel van leningen en stijgende aandelenkoersen klapt.