Tagarchief: nederland

Oneconomische groei II: meer staatsschuld levert steeds minder op

Waarom leent de overheid eigenlijk kapitaal van banken?
Dat doet de overheid om te investeren in een beter en competitiever Nederland. Beter onderwijs leidt tot hoger geschoolde arbeiders. Betere gezondheidszorg brengt het ziekteverzuim omlaag. Betere infrastructuur maakt transport makkelijker en efficiënter. Maar zoals bij alle investeringen is er bij overheidsinvesteringen ook sprake van diminishing returns.
Een snelweg aanleggen zorgt voor heel veel tijdwinst. Die snelweg verbreden levert ook nog wel tijdwinst op, maar alleen tijdens de spits. En de snelweg nog een keer verbreden levert nog nauwelijks tijdwinst op.
Algemene gezondheidszorg leidt tot een lager ziekteverzuim en een hogere produktiviteit. Maar buitengewone gezondheidszorg voor bejaarden en gehandicapten levert voor de BV Nederland weinig op behalve dan een mooi humaan imago.

law-of-diminishing-returns

Het kapitaal dat de overheid leent van banken werkt verslavend. De overheid zal ook blijven lenen als dat eigenlijk niet meer nodig is. De financiële industrie is op haar beurt afhankelijk geworden van de makkelijk lenende overheid. De beide partijen kunnen niet meer zonder elkaar.
De nieuwste cijfers van Eurostat laten zien dat de Nederlandse overheid zich afgelopen jaar nog dieper in de schulden heeft gestoken. De totale Nederlandse staatsschuld steeg het afgelopen jaar met bijna 10 miljard euro naar 451 miljard.
Gelukkig is het Nederlandse BNP ook verder gestegen: met ruim 12 miljard euro naar 655 miljard.

Afnemend rendement op de oplopende staatsschuld
Als je de toename van het BNP deelt door de toename van de schuld dan kom je op een ratio van 1,26. Voor elke euro extra staatsschuld steeg het BNP met 1 euro en 26 cent. Dat klinkt goed, zeker omdat de Nederlandse overheid kan lenen tegen zeer lage rente (rente op 10-jaars-staatsleningen staat al onder de 0,3%). Als je het BNP van 2014 deelt door de huidige Nederlandse staatsschuld dan kom je op een cumulatief langlopend rendement van 1,46. In het verleden was dat cumulatief rendementen hoger.
In 2008 bedroeg de verhouding tussen BNP en de totale staatsschuld nog 1,83. En in 2011 leverde elke euro staatsschuld 1 euro 63 aan BNP op. In onderstaande grafiek is dat afnemende rendement goed zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-04-21 om 16.21.11

De rente op Nederlandse staatsleningen daalt gestaag verder. En het rendement van die staatsleningen voor het Nederlands BNP daalt ook verder.
Dankzij de bankiers en centrale bankiers is er geld genoeg om te lenen. Er was nog nooit zoveel geld als nu. Maar helaas is er een gebrek aan rendement. Geld maken is hardstikke makkelijk. Geld op een nuttige manier besteden wordt steeds moeilijker.

Autoverkoop in eerste kwartaal bijna net zo slecht als vorig jaar

In het eerste kwartaal van 2015 werden er in Nederland , volgens het CBS, 110 duizend nieuwe auto’s verkocht. Dat is bijna 3% meer dan in 2014, toen er slechts 107 duizend auto’s over de toonbank gingen. Dat zie ik dan ook gelijk voor me… auto’s die over de toonbank gaan.

In de grafiek hieronder staat de verkoop van nieuwe auto’s in het eerste kwartaal sinds de eeuwwisseling uitgezet. De dalende trend is duidelijk zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-04-20 om 20.21.42

Het aantal verkochte nieuwe auto’s is in die 15 jaar bijna gehalveerd.
Ik verwacht dat die dalende trend gewoon zal doorzetten. Misschien ga ik het eind van het autotijdperk nog meemaken.

Peakoil: Nederlands aardolieverbruik in 2014 verder afgenomen

Aardolie is weer goedkoop geworden. De prijs voor een vat schommelt tussen de 50 en 60 dollar, net als in 2005 en 2006. Er wordt momenteel meer aardolie gewonnen dan de wereldeconomie nodig heeft. Olieproducenten geven grote kortingen aan hun afnemers. Je hoort bijna niemand meer waarschuwen voor peakoil en dat we moeten afkicken van onze aardolie-verslaving.
De cijfers van het CBS laten echter duidelijk zien dat wij in Nederland minder aardolie gebruiken dan voor de kredietcrisis. In 2014 importeerde Nederland 55 miljoen ton aardolie, net zoveel als in 1993.

Schermafbeelding 2015-04-05 om 08.37.51 de doorgetrokken zwarte lijn in de grafiek is het voortschrijdend gemiddelde over 3 jaar

Het afkicken van onze olieverslaving is al begonnen, ook al merken we daar weinig van. We verbruiken net zoveel aardolie als 20 jaar geleden en toch rijden er meer auto’s rond in Nederland. In 2014 stegen er in Nederland meer volgetankte vliegtuigen op dan ooit tevoren, dus de luchtvaartsector verbruikt juist meer aardolie dan in 1993. Dat betekent dat er in andere sectoren minder aardolie wordt verbruikt.
Er wordt steeds minder olie gestookt voor verwarming en elektriciteitsopwekking (aggregaten). De auto’s zijn een stuk zuiniger dan 20 jaar geleden en gemiddeld rijden ze wat minder kilometers per jaar. Er wordt veel minder gebouwd dan 20 jaar geleden en dus ook minder aardolie en aardolieprodukten verbruikt door die sector.
Het aardolieverbruik kan weer stijgen als we weer in inefficiënte auto’s gaan rijden of als de bouwnijverheid weer terugkomt op et nivo van de jaren ’90.

Persoonlijk denk ik dat het Nederlandse aardolieverbruik, ondanks de lage olieprijs, geleidelijk zal blijven dalen. In de periode tussen 2007 en 2014 met een hoge olieprijs, zijn economische veranderingen en hervormingen in gang gezet, die het komende decennium nog zullen doorwerken. De krimp in de bouwsector, het dalen van de koopkracht, het zuiniger worden van auto’s en vliegtuigen. Deze ontwikkelingen zullen niet meer worden teruggedraaid.

Klimaatverandering in Nederland: de gemiddelde temperatuur in maart

De gemiddelde temperatuur in De Bilt over maart 2015 zal uitkomen op 6,1°C. Dat is vlak bij de gemiddelde maart-temperatuur over de afgelopen 30 jaar.

De laagste gemiddelde maart-temperatuur over de afgelopen 30 jaar werd gemeten in 1987: 2,3°C. De warmste maart van de afgelopen 30 jaar was in 1991 met 8,8°C.
In de grafiek hieronder staan de maart-temperaturen over de afgelopen 39 jaar uitgezet met balkjes. De doorgetrokken grijze lijn geeft het voortschrijdend maart-gemiddelde over 5 opeenvolgende jaren.

Schermafbeelding 2015-03-31 om 11.55.32

Een reeks koude lentes tussen 1982 en 1988 werd gevolgd door drie zeer warme voorjaren: 1990, 1991 en 1992. Maar sinds het jaar 2000 wisselen warme en koude voorjaren elkaar regelmatiger af, zodat het voortschrijdend gemiddelde tussen de 6 en 7°C blijft schommelen.

Over de laatste 15 jaar is de lineaire trendlijn vlak: het is in Nederland in maart niet verder opgewarmd sinds het jaar 2000.

Dieselverkoop in Nederland in januari 10% lager dan in 2014

De vraag naar aardolie en aardolieprodukten in Europa daalt.Dat is een van de redenen waarom de prijs van aardolie zo sterk gedaald is. Dat de vraag naar aardolieprodukten ook in Nederland afneemt blijkt uit de cijfers van het CBS.
In januari 2015 werd er in Nederland 539 miljoen liter diesel verkocht en dat is 10% minder dan in januari 2014.

Schermafbeelding 2015-03-26 om 15.08.35

De verkoop van benzine nam in januari 2015 t.o.v. een jaar eerder af met 13 miljoen liter tot 425 miljoen liter: een daling van 3%.
De verkoop van benzine lijkt het laatste half jaar niet verder te dalen.

Schermafbeelding 2015-03-26 om 15.30.01

De prijs voor een liter benzine bedroeg in januari 2015 gemiddeld 1,55 euro. In januari 2014 was dat nog 1,75 euro.

Nederlandse aardgasproduktie en aardgasexport nemen af

De nieuwste cijfers uit de JODI-Gas-database laten zien dat de Nederlandse aardgasproduktie afneemt. Dit betekent een trendbreuk met de stijgende Nederlandse gasproduktie, waar ik eerder over blogde.
De jaarlijkse produktie vertoont tot 2013 een stijgende lijn. Maar als je kijkt naar de gasproduktie sinds januari 2011, dan zie je een dalende trend.

Schermafbeelding 2015-03-19 om 11.14.55

In januari 2015 produceerde Nederland 10,1 miljard m³: 600 miljoen meer dan in januari 2014, maar minder dan in de januarimaanden van 2011, 2012 en 2013.

Door de lagere produktie kan Nederland ook minder aardgas exporteren.
In januari 2015 exporteerde Nederland 6,7 miljard m³. In januari 2014 was dat nog ruim 7 miljard m³.
De hoeveelheid gas die Nederland de afgelopen jaren in januari exporteerde heb ik hieronder in een grafiek weergegeven. De grafiek laat een dalende trend zien.

De Nederlandse aardgasproduktie zal verder gaan dalen en daarmee zal ook de export van aardgas afnemen. De Nederlandse overheid zal steeds minder aardgasbaten binnenkrijgen. En daarom zal de overheid moeten gaan bezuinigen: bijvoorbeeld door subsidies af te schaffen en te bezuinigen op bouw en onderhoud van infrastructuur.
Het alternatief is het verhogen van belastingen of het begrotingstekort verder laten oplopen.

Nederland tast steeds dieper in de slinkende aardgasreserves

De regering heeft aangekondigd dat de aardgaswinning uit het Groningse Slochteren-gasveld beperkt zal worden tot 39 miljard m³. Door deze zelfopgelegde beperking zal er meer gas gehaald moeten worden uit andere, kleinere gasvelden. Want de hoeveelheid aardgas, die jaarlijks uit de Nederlandse bodem gehaald wordt, vertoont een stijgende trend.

In de periode 1991 tot 2000 werd er jaarlijks gemiddeld 62 miljard m³ aan de reserves onttrokken. Tussen 2000 en 2008 was het gemiddelde 68 miljard m³. In het jaar 2009 werden er nieuwe gasreserves ontdekt zodat er netto 22 miljard m³ werd toegevoegd aan de reserves. In de periode 2010 tot en met 2013 werd er jaarlijks 90 miljard m³ gas aan de reserve onttrokken, bijna 50% meer dan tussen 1991 en 2000.
In de grafiek hieronder is goed zichtbaar dat de hoeveelheid, die jaarlijks gewonnen wordt flink is gestegen.

Schermafbeelding 2015-03-17 om 19.35.08

De belofte van de regering om minder gas te gaan winnen staat haaks op de stijgende trend van de laatste decennia.

Hoeveel aardgas is er nu nog over?
Interessante vraag. Het CBS publiceerde in september 2014 de meest recente schatting van de reserves: 1044 miljard m³. Dat is de helft van de reserves die Nederland in 1991 had.
In de grafiek hieronder is de afname van de aardgasreserves zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-03-17 om 22.00.03

Als de aardgaswinning de komende jaren op hetzelfde nivo blijft (90 miljard m³), dan is de Nederlandse reserve over 11 jaar uitgeput. (dus in 2025)
Waarschijnlijk kan de jaarlijkse produktie van 90 miljard kuub niet volgehouden worden. Om aardbevingen en maatschappelijke onrust te voorkomen zal de gaswinning beperkt gaan worden. En ook door geologische factoren zal de gaswinning afnemen. Bij een lagere produktie van 60 miljard m³ per jaar,  zal het 17 jaar (tot 2031)  duren voordat de reserves uitgeput zijn.

We moeten ook rekening houden met de mogelijkheid dat de laatste 100 miljard kuub zeer moeilijk te winnen zal zijn. Ik stel voor dat we onze huizen nog beter isoleren, alvast dikke truien gaan breien en heel veel bomen gaan planten.