Tagarchief: aardgas

Nederlandse aardgasproduktie met 22% afgenomen in 2015

Over de eerste 11 maanden werd er in Nederland 47,1 miljard m³ gewonnen. Dat is 22% minder dan de 60,8 miljard m³, die over dezelfde periode van 2014 werd gewonnen. Ten opzichte van de eerste 11 maanden van 2013 bedraagt de produktiedaling 38%.
In de grafiek hieronder is de maandelijkse Nederlandse aardgasproduktie over de laatste jaren weergegeven.

Schermafbeelding 2016-01-19 om 22.09.54

Het binnenlands gasverbruik lag over de eerste 11 maanden van 2015 iets hoger dan vorig jaar: 36,5 miljard m³ tegenover 35,8 miljard m³ in 2014. Over de afgelopen jaren vertoont het binnenlands gasverbruik een dalende trend. Maar de zachte winters van 2014 en 2015 dragen daar waarschijnlijk flink aan bij.

Schermafbeelding 2016-01-19 om 22.18.13

De export van aardgas bedroeg over de eerste 11 maanden van vorig jaar 44,3 miljard m³. In 2014 werd er in 11 maanden nog 51,6 miljard m³ geëxporteerd en in 2013 exporteerde Nederland 59,4 miljard m³. Naarmate de Nederlandse aardgasproduktie verder afneemt, zal ook de export verder dalen. Uiteindelijk zal Nederland geen aardgas meer exporteren, maar een importeur van aardgas worden.
Hieronder in de laatste grafiek bij dit verhaal heb ik de stijgende import en de dalende export van aardgas weergegeven. Over een jaar of drie zal Nederland meer gas importeren dan exporteren.

Schermafbeelding 2016-01-20 om 14.48.35

Aardgasimport voor Nederland steeds goedkoper

In september 2014 bedroeg de prijs van Russisch aardgas 8,07 euro per miljoen BTU volgens opgave van Gazprom. In die maand importeerde Nederland 2650 miljoen m³ aardgas, o.a. uit Rusland.
In 2015 is de prijs van Russisch aardgas gaan dalen en in september van 2015 is de prijs gezakt naar 5,78 euro per miljoen BTU. Het aardgas is nu 28% goedkoper dan een jaar geleden.

 

Schermafbeelding 2015-11-30 om 17.21.05 de grafiek hierboven loopt t/m oktober 2015

De 2650 miljoen m³ gas, die Nederland importeerde, komen overeen met 93573446 miljoen BTU. Bij de gasprijs van september 2014 kostte de import van 2650 miljoen m³ dus 755 miljoen euro.
Dit jaar importeerde Nederland 3780 miljoen m³, ofwel 133474576 miljoen BTU: 42% meer dan vorig jaar. Maar omdat de prijs is gedaald kostte die gasimport 771 miljoen euro, slechts 2% meer dan de gasrekening van september 2014.

Voor slechts 2% meer kan je nu 42% meer aardgas kopen.
Het is voor de Nederlandse economie dus helemaal niet zo slecht om de aardgaswinning terug te schroeven en meer buitenlands aardgas te importeren. Misschien is dat ook een van de redenen waarom de gaswinning in Groningen zo sterk is teruggebracht. (deze mogelijkheid is hier door reageerder Hans al eens geopperd)

Het is goed mogelijk dat de prijs van Russisch importgas nog verder daalt. De prijs in euro’s is momenteel lager dan in oktober 2005. Terwijl er in die 10 jaar biljoenen euro’s zijn bijgekomen. Schermafbeelding 2015-11-30 om 18.32.16

Misschien is het voor Nederland wel slim om helemaal te stoppen met aardgaswinning en volledig over te stappen op Russisch importgas. Het zijn rare, maar interessante tijden.

Nederlandse aardgasproduktie in 2015 met één vijfde afgenomen

In de eerste 9 maanden van 2015 werd er in Nederland 38300 miljoen m³ geproduceerd. In de zelfde periode van 2014 was de produktie 48300 miljoen m³. De afname in 2015 t.o.v. 2014 bedraagt 20%. In vergelijking met 2013 (met een heel koud voorjaar) is de gasproduktie al met 38% afgenomen.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 10.43.16

Als de aardgaswinning verder blijft afnemen in hetzelfde tempo, dan zal voor 2020 de aardgasproduktie in Nederland ophouden.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 10.46.14

Het Nederlands aardgasverbruik daalt de laatste jaren ook enigszins, doordat gasgestookte elektriciteitscentrales gesloten worden, steenkoolcentrales geopend worden en meer elektriciteit wordt opgewekt door windmolens.
Over de eerste negen maanden van 2015 was het gasverbruik nagenoeg gelijk aan dat van 2014: 29160 miljoen m³ tegenover 28670 miljoen m³. Maar t.o.v. 2013 lag het gasverbruik in de eerste drie kwartalen ruim 13% lager.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 12.11.24

 

Omdat de gaswinning sneller daalt dan het gasverbruik, daalt de hoeveelheid aardgas, die Nederland exporteert en stijgt de import van buitenlands gas. De overheid houdt er rekening mee dat Nederland dit jaar 1 miljard euro minder zal verdienen aan het aardgas.
In onderstaande grafiek staat de import en export over de eerste 9 maanden van het jaar weergegeven. De daling van de export en de stijging van de import zijn duidelijk zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 11.38.29

Over de eerste 9 maanden van dit jaar is Nederland nog altijd een netto-exporteur van aardgas. Maar de import van aardgas steeg van 21923 miljoen m³ in 2014 naar 27954 miljoen m³ dit jaar.
Er is (met nog 3 maanden te gaan) een kleine kans dat Nederland in 2015 een netto-importeur van aardgas wordt. Het is waarschijnlijker dat die situatie pas in 2016 of in 2017 zal optreden.

Is Nederland nu al afhankelijk geworden van buitenlands aardgas?

Volgens de JODI Gas World-database importeerde Nederland in september 2015 twee keer zoveel aardgas dan het zelf produceerde. De import van aardgas bedroeg 3780 miljoen m³; de binnenlandse produktie bedroeg slechts 1812 miljoen m³.
In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse produktie en import van aardgas (volgens de JODI-Gas World database) uitgezet.

Schermafbeelding 2015-11-18 om 08.00.07

In 2015 is de import van aardgas al in vier maanden groter geweest dan de produktie. De Nederlandse import van aardgas was nog nooit zo groot als in september 2015.

Het binnenlands verbruik was in september opnieuw groter dan de binnenlandse produktie: 2557 miljoen m³ tegen 1812 miljoen m³. Zonder de gestegen import had Nederland ingeteerd op de bovengrondse (en ondergrondse) gasvoorraden.

Merkwaardig genoeg exporteert Nederland nog altijd aardgas. In september werd er 3035 miljoen m³ aardgas geëxporteerd. Maar omdat de import 3780 miljoen m³ bedroeg, is er sprake van een netto-import van 745 miljoen m³. In september 2014 werd er nog netto 1433 miljoen m³ aardgas geëxporteerd.
De grafiek hieronder laat de Nederlandse aardgasbalans (het verschil tussen export en import) zien. Decennialang was Nederland een aardgasexporteur, maar in 2015 is Nederland al vier maanden een importeur van aardgas.

Schermafbeelding 2015-11-18 om 08.04.40

Over de eerste 9 maanden van dit jaar exporteerde Nederland 36 miljard kuub aardgas. De cumulatieve import is in 9 maanden opgelopen naar bijna 28 miljard kuub. Het blijft nog even afwachten of Nederland over heel 2015 een netto-exporteur of een netto-importeur van aardgas zal worden.

Een blik op de energievoorziening van de toekomst

Ik heb al eerder stukjes geschreven over het energieverbruik van onze energievoorziening. Het winnen van steenkool, aardolie en aardgas kost steeds meer energie.
In de jaren ’70 van de 20e eeuw kostte het heel weinig moeite om aardolie op te pompen uit de woestijn van het Arabisch schiereiland. Je hoefde bij wijze van spreken maar één vat olie te spenderen om 40 vaten olie uit de bodem te halen en naar Europa te transporteren. Het netto-rendement EROEI (Energy Return on Energy Investment) was 40:1. Van die 40 vaten olie kon je er 39 besteden aan leuke dingen en het 40e vat had je nodig om opnieuw 40 vaten olie op te pompen en te transporteren.

Om aardolie op te pompen uit de Noordzeebodem (in de jaren ’90 van de 20e eeuw) was meer energie nodig. Maar toch leverde investeren van één vat olie nog 20 vaten olie op.
Je kon 19 vaten olie besteden aan leuke dingen (supersonisch vliegen, snelwegen aanleggen, kunstmatige eilanden maken). En het 20e vat moest je opstoken om weer 20 nieuwe vaten olie te winnen.

Inmiddels begint de olie in onze eigen Noordzee op te raken. En de Arabische olie gaat tegenwoordig naar China, Korea en India. Het kost steeds meer olie om olie te winnen.
Over de hele wereld levert volgens schattingen investeren van één vat aardolie gemiddeld zo’n 13 tot 15 vaten aardolie op. Het energierendement EROEI is afgenomen tot 13:1 of 15:1.

In het plaatje hieronder kun je zien dat de energiewinning bij een lager rendement (EROEI), een groter deel van het Bruto Nationaal Produkt (GDP) opslokt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.42.10

Bij een EROEI van 10:1 (wat we mogelijk in 2020 zullen bereiken) zullen we 10% van ons Bruto Nationaal Produkt besteden aan de winning van energie.
Bij een EROEI van 2:1 zullen we 50% van ons gezamenlijk inkomen uitgeven aan energiewinning… dat kan ik me niet voorstellen. Er is ook nog geen datum ingetekend in de curve.

Het plaatje hierboven komt uit een rapport “The Perfect Storm” dat dr. Tim Morgan in januari 2013 schreef voor Tullett Prebon Group Ltd.
In dat rapport wordt heel nuchter en duidelijk uitgelegd dat het gebruik van fossiele brandstoffen de mensheid in korte tijd enorm vooruit geholpen heeft. Zonder fossiele brandstoffen was de wereldbevolking nooit uitgegroeid tot 7 miljard mensen. Maar binnen een paar decennia zal de mensheid het moeten doen zonder fossiele brandstoffen. De tijd van profiteren is al bijna voorbij.

Op het plaatje hieronder zie je nogmaals uitgelegd dat de energiekosten (als percentage van het totale Bruto Binnenlands Produkt GDP) voor het winnen van energie alleen maar verder zullen stijgen, als het eergierendement EROEI afneemt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.01

Het plaatje hieronder geeft weer welk deel van het Bruto Binnenlands Produkt (GDP) mondiaal wordt besteed aan de winning van energie. In de jaren 80 liep dat heel snel op, door oorlogen in het Midden-Oosten. Daarna daalde de kosten weer omdat er in de Noordzee redelijk makkelijk winbare aardolie werd ontdekt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.45

De onderliggende trend, er is steeds meer energie nodig om energie te verkrijgen, is duidelijk.

Op het laatste plaatje is het netto energierendement voor de verschillende energiebronnen ingetekend in de grafiek.
De energiebronnen van de toekomst:
– de recent gevonden olie- en gasvelden (current oil & gas finds)
– kernenergie (nuclear)
– zonnepanelen (photovoltaic)

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.21

Scoren allemaal slechter dan olie- en gasvelden uit de jaren 70 en windmolens.
NB. Hierbij moet worden aangetekend dat het rendement van al deze energiebronnen in de toekomst lager zal worden.
Windmolens en zonnepanelen zullen ook geplaatst worden op plekken waar het rendement lager is.
Olie- en gasvelden leveren in het begin veel olie en gas, maar de opbrengst neemt daarna alleen maar af.
En het zal steeds meer energie kosten om de brandstof voor kernreactoren op te graven en te verrijken.

De energiebronnen rechtsonder:
– teerzandolie (tar sands)
– schaliegas (shale gas)
– biobrandstof (biofuels)

hebben zo’n laag energierendement (EROEI) dat ze nu al veel energie opslokken, die we liever aan iets anders hadden besteed.
Door de lage prijs van olie, aardgas en steenkool zullen die onrendabele activiteiten zoals de winning van schaliegas en teerzandolie langzamerhand verdwijnen. Misschien geeft dat ons enige tijd om ons in te stellen op een toekomst waarin er minder energie beschikbaar is.

Nederland stapt langzaam over van aardgas naar steenkool: de cijfers

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat Nederlandse elektriciteitsproducenten de laatste jaren steeds minder aardgas zijn gaan gebruiken en geleidelijk aan steeds meer steenkool.

Het verbruik van aardgas is sinds 2010 geleidelijk afgenomen. Zo blijkt uit de aardgasbalans van het CBS. In het eerste half jaar van 2010 verbruikte de elektriciteitscentrales 5228 miljoen m³. In dezelfde periode van 2015 was dat 2847 miljoen m³: een afname van 45%.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 08.09.53

Het gasverbruik begint al te dalen voordat minister Kamp dit voorjaar besloot om de gaswinning uit het Slochteren-gasveld te beperken.

Hierbij wil ik wel even aantekenen dat in dezelfde periode het aantal windmolens dat elektriciteit produceert, toenam. Bovendien ging Nederland ook steeds meer (duurzame) elektriciteit uit m.n. Duitsland ging importeren. In de grafiek hieronder zie je dat in 2010 en 2011 werd ca. 15% van het totale elektriciteitsaanbod uit importstroom bestond. Vanaf 2013 is dat tussen de 25 en 30%.
M.a.w. de daling van het aardgasverbruik komt deels doordat er meer duurzame energie wordt opgewekt en geïmporteerd.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 18.25.07

In 2010 en 2011 verbruikte Nederlandse elektriciteitscentrales tussen de 3600 en 4000 miljoen kg. steenkool per half jaar. Vanaf 2012 neemt dat iets toe. In 2014 en 2015 ligt het steenkoolverbruik beduidend hoger.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 08.29.03

Ik verwacht dat de hoeveelheid steenkool, die gebruikt wordt in Nederlandse elektriciteitscentrales verder zal toenemen. En ik verwacht dat de elektriciteitsproducenten in de komende vijf jaar het gebruik van aardgas verder zullen afbouwen. Opnieuw een teken aan de wand dat er niet zo heel veel aardgas meer in de Nederlandse bodem over is.

Nederland stapt langzaam over van aardgas naar steenkool.. maar waarom?

Vorige week werd de gasgestookte Rijnmondcentrale in Rotterdam failliet verklaard. Deze week meldde energiebedrijf GDF Suez dat het overweegt om twee gasgestookte centrales in Nederland stil te leggen. Als redenen geeft men op de groeiende hoeveelheid duurzaam opgewekte energie en de lage steenkoolprijs.
GDF Suez en andere energiebedrijven E-On en Nuon hebben de afgelopen jaren geïnvesteerd in nieuwe kolencentrales. De energiebedrijven voorzagen kennelijk jaren geleden al dat er in de komende 30 jaar steeds minder aardgas beschikbaar zal zijn en dat steenkool de belangrijkste brandstof voor elektriciteitsopwekking zal worden. De beslissing om over te stappen van aardgas naar steenkool wordt door de stichting Natuur en Milieu een “historische vergissing” genoemd. Maar mijns inziens hebben de energiebedrijven zeer lang nagedacht en weloverwogen gekozen voor steenkool.

Aardgas wordt in West-Europa schaarser en duurder
Ik blogde al eerder over het opraken van het Nederlandse aardgas. Nederland zal in de toekomst meer aardgas gaan importeren. Het is echter de vraag hoeveel aardgas en waar dat aardgas vandaan zal gaan komen.
Door de aanleg van de Nordstream- en Southstream-pijpleidingen kan er steeds meer Russisch aardgas naar West-Europa getransporteerd worden. Maar helaas is de Southstream-pijpleiding geschrapt door politiek gesteggel tussen de Europese Unie en Rusland. De Nordstream-pijpleiding alleen heeft onvoldoende capaciteit om het wegvallen van de Nederlandse aardgasproduktie te vervangen.
De aanleg van de Nabucco-pijpleiding, die aardgas vanuit Iran, Azerbeidjan en Turkmenistan naar Europa moest brengen, is in 2012 afgeblazen.
Deze ontwikkelingen leiden ertoe, dat in West-Europa de komende decennia aardgas schaars en dus ook duur zal gaan worden.
Als laatste redmiddel zou men in West-Europa vloeibaar aardgas uit Qatar kunnen gaan importeren. Maar helaas wordt de hoeveelheid LNG die getransporteerd kan worden beperkt door het aantal LNG-tankers en de capaciteit van de LNG-terminals in de vertrekhavens en de aankomsthavens in West-Europa. Het duurt vele jaren om LNG-terminals en tankers te bouwen.
Doordat LNG moeilijk en beperkt te transporteren is, zijn er grote regionale prijsverschillen voor vloeibaar aardgas.
Op het plaatje hieronder (uit mei 2012) zie je dat de prijs van LNG in Japan, Korea en China wel zes of zeven keer zo hoog kan zijn als de prijs in de VS.

LNG is geen goede alternatieve brandstof voor elektriciteitsopwekking voor als het aardgas uit Nederlandse bodem opraakt.

Steenkool is een makkelijk en betrouwbaar alternatief
Zo’n 5 jaar geleden besloten de grote elektriciteitsproducenten E-On, Nuon en GDF Suez om nieuwe kolencentrales te bouwen. Geïmporteerde steenkool leek in de ogen van de elektriciteitsproducenten de brandstof van de toekomst.
De infrastructuur om steenkool te importeren is in Nederland al aanwezig. In de haven van Rotterdam en in de Eemshaven kunnen bulkcarriers met steenkool worden gelost. De centrales werden gebouwd in de directe omgeving van de havens.
Er wordt al eeuwenlang steenkool met schepen getransporteerd: het is niet snel maar wel goedkoop en veilig.
Er zijn veel landen, die op grote schaal steenkool exporteren. Die landen (de VS, Zuid-Afrika, Colombia, Canada, Australië) zijn stabieler en politiek betrouwbaarder dan de gasexporterende landen als Rusland, Iran, Qatar, Azerbeidjan en Turkmenistan.
Doordat steenkool makkelijk te transporteren is en op veel plaatsen ter wereld geëxporteerd wordt, zijn er maar kleine regionale verschillen in de prijs van steenkool.
In de ogen van elektriciteitsproducenten is steenkool een goedkope makkelijke alternatieve brandstof om aardgas te vervangen.

De Nederlandse overheid heeft geen duurzaamheidsvisie en geen regie
De elektriciteitsproduktie is in Nederland geprivatiseerd. De elektriciteitsproducenten kunnen zelf kiezen welke brandstof ze willen gebruiken. Bovendien worden ze door concurrentie gedwongen om de goedkoopste brandstof te kiezen.
Als de overheid de energiebedrijven dwingt om de CO2-uitstoot te beperken en geen bouwvergunning verleent voor kolencentrales, dan zal de elektriciteitsprijs stijgen. Helaas ontbreekt het de overheid aan politieke moed en visie. Men laat de regie over aan de elektriciteitsbedrijven en de marktwerking.