Tagarchief: peak-everything

Nederlandse staatsschuld in 2014 met 4,7% opgelopen

In het eerste kwartaal van 2014 bedroeg de Nederlandse overheidsschuld 438,1 miljard euro. Een jaar later in het eerste kwartaal van 2015 is de staatsschuld met 4,7% verder opgelopen en bedraagt inmiddels 458,8 miljard.
Ik heb de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek in een grafiek gezet.

Schermafbeelding 2015-06-27 om 09.31.14

Het merkwaardige is dat de inflatie in het afgelopen jaar minder dan 2% bedroeg. Terwijl de Nederlandse overheidsschuld met 4,7% toenam.
Is Nederland in het afgelopen jaar nu 20 miljard euro rijker geworden? Of zijn we juist armer geworden?
We weten dat er miljarden kubieke meters aardgas zijn verkocht aan het buitenland. En toch zijn we dieper in de schulden beland. Is er nu nog genoeg aardgas over om ooit uit de schulden te raken?

April 2015: Nederland importeert meer aardgas dan het zelf produceert

In april 2015 was de Nederlandse aardgasimport voor het eerst groter dan de eigen binnenlandse produktie. Volgens de JODI Gas World database produceerden de Nederlandse aardgasvelden in april 3394 miljoen m³ aardgas. In dezelfde maand werd er 3445 miljoen m³ aardgas geïmporteerd. In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse cijfers van produktie en import weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.06.02

De import van gas in april 2015 was  50% hoger dan een jaar geleden in april 2014. De winning van aardgas uit Nederlandse gasvelden was in april 2015 ongeveer één derde (33%) lager dan in april 2014 en bijna gehalveerd ten opzichte van april 2013.
In de grafiek hieronder de hoeveelheid gas die in de maand april uit Nederlandse gasvelden werd gewonnen in de afgelopen 5 jaar.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 11.36.27

Het lijkt er op dat de belofte van minister Kamp om de winning van aardgas uit het Groningse gasveld flink terug te schroeven in daden is omgezet.

Nederland is nog net een aardgasexporteur
In april 2015 exporteerde Nederland 3642 miljoen m³ gas. Dat is 18% minder dan in april 2014 (een uitzonderlijk warme maand in West-Europa).

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.19.59

In april 2015 was Nederland nog altijd een netto-exporteur van aardgas. Dat wil zeggen dat de export van gas groter is dan de import. De netto-gasexport bedroeg in april nog 197 miljoen m³. In april 2014 bedroeg de netto-gasexport 2185 miljoen m³ en in 2013 was de netto-export in april 2714 miljoen m³.
In de grafiek hieronder heb ik de netto-gasexport per maand weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.37.46

Ik heb op dit weblog al eerder geschreven dat deze trends, afnemende produktie en stijgende import onomkeerbaar zijn. Er zullen steeds vaker maanden voorkomen waarin de import van aardgas groter is dan de eigen Nederlandse gasproduktie.
Vroeger of later komt het moment dat Nederland te weinig aardgas uit eigen bodem wint om in het eigen binnenlands verbruik te kunnen voorzien. Op dat moment wordt Nederland een netto-importeur van aardgas en veranderen de aardgasbaten in een aardgasrekening. Misschien duurt dat nog 10 jaar, misschien nog maar 5 jaar. Het is jammer dat de politiek zich nog helemaal niet bezig houdt met de onvermijdelijke ommekeer in de Nederlandse economie.

Kan de Europese economie groeien bij een dalend aardolieverbruik?

Er is een duidelijke correlatie tussen de hoeveelheid aardolie, die een land verbruikt en het Bruto Binnenlands Produkt van dat land. Hoe meer aardolie, hoe hoger het BBP. Dezelfde correlatie zie je terug in onze recente geschiedenis. Het Nederlands aardolieverbruik steegde afgelopen decennia en tegelijkertijd werd het Nederlands BBP hoger.
Als je het aardolieverbruik per Nederlander uitzet tegen het Bruto Binnenlands Produkt per Nederlander dan krijg je onderstaande grafiek.

Schermafbeelding 2015-06-17 om 08.07.39

Het hoogste aardolieverbruik per Nederlander werd in 2006 bereikt, met geel aangegeven.

Tussen 1980 en 1985 daalde het aardolieverbruik per Nederlander. In die periode daalde ook het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking.
Tussen 1985 en 2006 steeg het aardolieverbruik hand in hand met het BBP.
Maar in 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, zien we een trendbreuk. Het aardolieverbruik daalt flink en de verbindingslijn tussen de punten buigt af naar links, net als in de jaren 80. Na 2008 begint het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking ook weer te dalen, net als in de jaren 80.

Hoe zal het verder gaan in de komende jaren?
In bijna alle Europese landen is het aardolieverbruik de afgelopen jaren gedaald. In de grafiek hieronder is dat zichtbaar. Het verbruik per inwoner in 2006 heb ik de waarde 100 gegeven.
In een aantal landen, Griekenland, Italië, Ierland en Spanje is het aardolieverbuik meer dan 30% afgenomen in de laatste 8 jaar.
In Nederland, Portugal, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk daalde het aardolieverbruik met 20 tot 25%. In Noorwegen, dat zelf aardolie produceert en exporteert, daalde het verbruik met 12%.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.43.31

We kunnen verwachten dat de trend van een dalend olieverbruik zal doorzetten. Daar zijn vier belangrijke oorzaken voor:
– de makkelijk winbare olie in en om Europa raakt op
– olieproducerende landen gaan zelf steeds meer olie verbruiken en daardoor minder exporteren
– andere opkomende economieën in de wereld willen ook meer aardolie importeren
– moeilijk winbare olie is zo duur dat Europa er maar weinig van kan kopen, het is bovendien van mindere kwaliteit dan de makkelijk winbare olie waar we aan gewend zijn.

Een lager aardolieverbruik in Europa zal ook leiden tot een lager Bruto Binnenlands Produkt, ofwel tot economische krimp. Dit is in tegenspraak met de verwachtingen van politici en denktanks als het Centraal Plan Bureau.
In de grafiek hieronder zie je het punt voor 2014, links liggen van 2013: het jaarlijkse olieverbruik per Nederlander daalde naar 2,35 ton. Er is nog niet bekend wat het BBP uitgedrukt in $ per Nederlander was in 2014.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.02.59

Door nieuwe berekeningsmethoden kunnen de overheden de indruk wekken dat de economie niet krimp, maar groeit. Nate Hagens noemt dit Orwelliaanse groei, groei voor propaganda-doeleinden.
De economische krimp zullen achteraf we kunnen terugvinden in de statistieken. Ik zal de komende jaren de verkoop van auto’s en van benzine en diesel blijven volgen. Met die harde, ruwe cijfers valt weinig te sjoemelen.

CO2-uitstoot per Nederlander in 2014 terug op het niveau van 1985

Volgens de nieuwste editie van BP’s Statistical Review of World Energy bedroeg de Nederlandse CO2-uitstoot in 2014 ruim 225 miljoen ton. Dat is 5,3% minder dan in 2013.
Belangrijke oorzaken van de lagere CO2-uitstoot zijn de zachte winter van 2014 en het dalende benzine- en dieselverbruik van het Nederlandse wagenpark.
De gemiddelde Nederlander was in 2014 goed voor 13,4 ton CO2. Dat is minder dan in 1985 toen de CO2-uitstoot per Nederlander 13,5 ton was.

In de grafiek hieronder kun je zien dat de maximale CO2-uitstoot per hoofd van de bevolking werd bereikt in 2005: 16,5 ton.
Sinds 2005 is de CO2-uitstoot met ruim 18% afgenomen.

Schermafbeelding 2015-06-11 om 08.30.28

In bijna alle Europese landen daalt de CO2-uitstoot
Uit de cijfers over 2014 blijkt dat de CO2-uitstoot in vrijwel alle Europese landen daalt. Belangrijke oorzaak is ook hier de zachte winter van 2014.
Het door een burgeroorlog getroffen Oekraïne spant de kroon: de CO2-uitstoot lag in 2014 18% lager dan in 2013. De CO2-uitstoot steeg alleen in Turkije (7,3%), Bulgarije (6,6%) en Roemenië (0,3%)
Hieronder heb ik de cijfers samengevat in een grafiek.

Steeds meer Nederlanders hebben een uitkering

Het CBS en De Nederlandse Bank melden met de regelmaat van de klok dat “het goed gaat met de economie”. Ook onze premier en onze ministers blijven erop hameren dat Nederland nu echt uit de crisis is. Je zou verwachten dat daardoor steeds meer mensen werken en zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het tegendeel is waar, zo blijkt uit de cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek. Steeds meer Nederlanders hebben een uitkering op grond van arbeidsongeschiktheid, bijstand en werkloosheid. In december 2007 stond het aantal Nederlanders met een uitkering op 1,35 miljoen. In december 2014 was dat gestegen naar 1,72 miljoen. Een toename van 370 duizend ofwel 27 % in 7 jaar tijd. Schermafbeelding 2015-06-08 om 21.01.25

Is de Nigeriaanse aardolie voor ons of voor de Nigerianen?

Nigeria is een olieproducerend en exporterend land. Per dag produceert Nigeria tussen de 2 en 2,5 miljoen vaten aardolie. Het grootste deel (>90%) van die produktie wordt geëxporteerd. Slechts enkele tienduizenden vaten blijven in Nigeria en worden in Nigeria geraffineerd tot bruikbare produkten.
In de grafiek hieronder zie je dat de olieproduktie over de laatste jaren geleidelijk afneemt. Het binnenlandse verbruik is weergegeven door rode lijn onder in de grafiek.

Schermafbeelding 2015-05-28 om 16.38.25

Het deel van de Nigeriaanse aardolieproduktie, dat naar Nigeriaanse raffinaderijen gaat is het afgelopen jaar gedaald van 5% naar minder dan 2%. De rode stippellijn in onderstaande grafiek is het voortschrijdend gemiddelde over 4 maanden.

Schermafbeelding 2015-05-28 om 17.05.48

Er zijn in Nigeria maar weinig raffinaderijen. Als de binnenlandse produktie aan brandstoffen onvoldoende is, dan importeert Nigeria aardolieprodukten zoals benzine, diesel en kerosine. Dat kan het land zich makkelijk veroorloven door de hoge inkomsten uit de olie-export.
Wanneer door stakingen, ongelukken of reparaties een raffinaderij stilligt, dan treedt er al heel snel een tekort op aan benzine, diesel en kerosine. Dat laatste is momenteel (mei 2015) het geval. Door stakingen van olie- en brandstofhandelaren is er een accuut tekort aan diesel, benzine en kerosine ontstaan. Volgens schattingen zit 80% van de tankstations al zonder benzine en diesel.
De kleine hoeveelheid brandstof, die nog beschikbaar is, wordt bij opbod verkocht op de zwarte markt.
Sommige vluchten vanuit Lagos zijn geannuleerd vanwege het kerosinetekort. Buitenlandse maatschappijen wijken uit naar Dakar omdat daar wel brandstof is.
Andere economische activiteiten vallen stil door het gebrek aan diesel.

Van de aardolie, die wij in Nederland gebruiken, is ongeveer 5% afkomstig uit Nigeria.
In 2014 importeerde Nederland maandelijks tussen de 250 en 650 miljoen kg. aardolie uit Nigeria.(bron: CBS).
En terwijl in Nigeria steeds minder aardolie naar de Nigeriaanse raffinaderijen werd vervoerd, vertoonde de export van Nigeriaanse aardolie naar Nederland een stijgende trend.

In de grafiek hieronder zie je welk percentage van de Nigeriaanse olieproduktie naar Nederland werd geëxporteerd en welk percentage in Nigeriaanse raffinaderijen werd verwerkt tot benzine en diesel.

Schermafbeelding 2015-05-28 om 21.13.42

De grafiek is duidelijk: Nederland koopt steeds meer aardolie van Nigeria, omdat de prijs nu lekker laag is. En om de olie-inkomsten bij de lage olieprijs zo hoog mogelijk te houden, wordt nu de volledige olieproduktie geëxporteerd. De Nigeriaanse bevolking gebruikt zelf steeds minder olie, die uit de Nigeriaanse bodem komt.

Misschien is het toeval dat het zo loopt. Misschien is het toeval dat er zo weinig raffinaderijen zijn. Misschien is de staking van de oliehandelaren gewoon domme pech.
Ik vermoed dat er iets anders aan de hand is. Westerse landen kopen, net als voor de Tweede Wereldoorlog, met versgedrukt Monopolygeld de bodemschatten uit Afrikaanse landen op. Die bodemschatten zijn niet bestemd voor de Afrikanen, maar voor de Europeanen. Het is gewoon ouderwets kolonialisme.

De zorgwekkende energiehonger van de wetenschap

Isaac Newton en Leonardo da Vinci deden grote wetenschappelijke ontdekkingen zonder dure apparaten, in een tijd dat er nog geen elektriciteit was. Ook Lineaus, Darwin en Keppler bedreven wetenschap zonder aardolie en zonder computers.
Tegenwoordig gebruiken wetenschappers enorme hoeveelheden energie en grondstoffen. Dat zou ik prima vinden als de ontdekkingen van de laatste decennia ook net zo belangrijk waren als het werk van Newton, da Vinci en Darwin. Maar dat valt een beetje tegen.

Bij CERN in Zwitserland staat het grootste wetenschappelijk instrument dat ooit door mensenhanden is gebouwd: de Large Hadron Collider. Het energieverbruik van dit instrument is 120 MegaWatt, vergelijkbaar met het totale energieverruik van alle huishoudens in het kanton van Geneve. Het duurde 10 jaar om de deeltjesversneller met een omtrek van 27 kilometer te bouwen. De energie, die nodig was bij de bouw, is waarschijnlijk een veelvoud van de 800 duizend MWh, die de Large Hadron Collider in een jaar gebruikt. De magneten van de deeltjesversneller worden gekoeld met vloeibaar helium. De winning van dat helium kostte enorm veel energie. De bouw van de Large Hadron Collider was alleen mogelijk dankzij de makkelijk winbare fossiele brandstoffen.

De Hubble Space Telescope is ook een prachtig wetenschappelijk instrument. Het heeft miljoenen vaten aardolie gekost om de telescoop te maken en om hem in een baan om de aarde te krijgen (hij weegt 11 ton). Er zijn al 5 energieverslindende vluchten met de Space Shuttle gemaakt voor onderhoud en reparatie.

Zijn de ontdekkingen en foto’s van de Hubble Space Telescope net zo belangrijk als de ontdekkingen van Isaac Newton en Galileo Galilei? Is de kennis, die we dankzij de Large Hadron Collider vergaren, net zo’n grote stap vooruit als het werk van Bohr en Einstein?
Was het wel de moeite waard om zoveel energie en grondstoffen te steken in zulke grote projecten om nog meer details te ontraffelen?
Newton, Da Vinci, Galilei, Keppler, Darwin en Einstein hebben voor ons de belangrijkste wetenschappelijke vragen beantwoord. We hebben nu een goed beeld van het heelal waarin wij leven en hoe dat leven is ontstaan. Is dat beeld goed genoeg?

Bij NASA ligt al een opvolger van de Hubble Space Telescope op de tekentafel: die wordt vier keer zo groot en voor dat project zal nog meer energie nodig zijn.
Bij CERN denken ze al een nog grotere deeltjesversneller, die nog meer energie verbruikt. Onze kleinkinderen zullen naar de Large Hadron Collider kijken en hem vergelijken met de pyramides in Egypte en de Grote Muur in China. Misschien vragen ze zich af waarom we daar zoveel moeite en energie in gestoken hebben.