Tagarchief: inzicht

Oneconomische groei II: meer staatsschuld levert steeds minder op

Waarom leent de overheid eigenlijk kapitaal van banken?
Dat doet de overheid om te investeren in een beter en competitiever Nederland. Beter onderwijs leidt tot hoger geschoolde arbeiders. Betere gezondheidszorg brengt het ziekteverzuim omlaag. Betere infrastructuur maakt transport makkelijker en efficiënter. Maar zoals bij alle investeringen is er bij overheidsinvesteringen ook sprake van diminishing returns.
Een snelweg aanleggen zorgt voor heel veel tijdwinst. Die snelweg verbreden levert ook nog wel tijdwinst op, maar alleen tijdens de spits. En de snelweg nog een keer verbreden levert nog nauwelijks tijdwinst op.
Algemene gezondheidszorg leidt tot een lager ziekteverzuim en een hogere produktiviteit. Maar buitengewone gezondheidszorg voor bejaarden en gehandicapten levert voor de BV Nederland weinig op behalve dan een mooi humaan imago.

law-of-diminishing-returns

Het kapitaal dat de overheid leent van banken werkt verslavend. De overheid zal ook blijven lenen als dat eigenlijk niet meer nodig is. De financiële industrie is op haar beurt afhankelijk geworden van de makkelijk lenende overheid. De beide partijen kunnen niet meer zonder elkaar.
De nieuwste cijfers van Eurostat laten zien dat de Nederlandse overheid zich afgelopen jaar nog dieper in de schulden heeft gestoken. De totale Nederlandse staatsschuld steeg het afgelopen jaar met bijna 10 miljard euro naar 451 miljard.
Gelukkig is het Nederlandse BNP ook verder gestegen: met ruim 12 miljard euro naar 655 miljard.

Afnemend rendement op de oplopende staatsschuld
Als je de toename van het BNP deelt door de toename van de schuld dan kom je op een ratio van 1,26. Voor elke euro extra staatsschuld steeg het BNP met 1 euro en 26 cent. Dat klinkt goed, zeker omdat de Nederlandse overheid kan lenen tegen zeer lage rente (rente op 10-jaars-staatsleningen staat al onder de 0,3%). Als je het BNP van 2014 deelt door de huidige Nederlandse staatsschuld dan kom je op een cumulatief langlopend rendement van 1,46. In het verleden was dat cumulatief rendementen hoger.
In 2008 bedroeg de verhouding tussen BNP en de totale staatsschuld nog 1,83. En in 2011 leverde elke euro staatsschuld 1 euro 63 aan BNP op. In onderstaande grafiek is dat afnemende rendement goed zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-04-21 om 16.21.11

De rente op Nederlandse staatsleningen daalt gestaag verder. En het rendement van die staatsleningen voor het Nederlands BNP daalt ook verder.
Dankzij de bankiers en centrale bankiers is er geld genoeg om te lenen. Er was nog nooit zoveel geld als nu. Maar helaas is er een gebrek aan rendement. Geld maken is hardstikke makkelijk. Geld op een nuttige manier besteden wordt steeds moeilijker.

Afnemende rendementen: diminishing returns

Mensen, die een marathon willen lopen, gaan ervoor trainen. Als je maar 40 km. per week traint, dan zul je langer dan 3 uur over de marathon doen.
Sommigen hardlopers, die ik ken, trainen wel 100 km. per week in de voorbereiding voor een marathon. Zij lopen de marathon tussen de 2 uur 30 en 3 uur. Die investering van trainingsarbeid levert een tijdwinst op van 30 min of meer.
Topatleten trainen nog meer: ongeveer 200 km. per week. De toppers lopen de marathon in 2 uur en 10 minuten. Een verdubbeling van de trainingsarbeid levert nog 20 min. tijdwinst op.
Als je 400 km. per week zou trainen: zou je dan de marathon nog 20 min. sneller kunnen lopen? In 1 uur 50 minuten? Waarschijnlijk niet. Er is een punt waarbij nog meer trainingsarbeid nauwelijks tijdwinst oplevert. Op dat punt wordt het rendement van nog meer trainingsarbeid heel laag.

Dit verschijnsel van afnemende rendementen (diminishing returns) komt heel veel voor. In de economie levert investering in een snelweg tijdwinst op. Als er files ontstaan, doordat de weg vaker gebruikt wordt, kun je de weg verbreden. De verbreding levert op sommige momenten van de dag ook weer wat tijdwinst op, maar minder dan de aanleg van de snelweg.
Als je de snelweg nog twee keer zo breed maakt, dan levert dat eigenlijk geen tijdwinst meer op. Het rendement van de laatste investering is nul.

In onderstaande video legt Richard Heinberg het principe van Diminishing Returns uit. Heinberg legt ook uit dat de afnemende rendementen in de energie-winning.

Als wij een 50- of 100-voudig rendement terugkrijgen voor elk vat aardolie dat wij investeren in oliewinning. Dan kunnen we met supersonische vliegtuigen de wereld rond vliegen, ziekenhuizen bouwen en alle kinderen ter wereld goed onderwijs geven.
Maar als het rendement in de energiewinning afneemt van 100-voudig naar 10-voudig. Dan zullen we gaan vliegen met lagere snelheden, een aantal ziekenhuizen moeten sluiten en krijgen alleen de kinderen in rijke westerse landen goed onderwijs.
De afname van het rendement in de energiewinning is onomkeerbaar: de makkelijk winbare energie is op. Het zal steeds moeilijker worden om voldoende energie te winnen om onze complexe samenleving in stand te houden.

Het tijdperk van oneconomische groei

Schermafbeelding 2015-04-02 om 21.16.09

Als in Nederland de economie groeit, betekent dat, dat het Bruto Nationaal Produkt (BNP) groter geworden is. Nu kan de definitie van het Bruto Nationaal Produkt veranderen. Afgelopen jaar hebben de Europese landen een nieuwe rekenmethode ingevoerd om hun BNP (in het Engels GDP genoemd) te berekenen. Het schijnt dat het aanschaffen van wapensystemen voortaan meetelt als investering. En geld dat verdiend wordt in prostitutie en drugshandel schijnt tegenwoordig ook mee te tellen als inkomsten voor een land.

Andere dingen, die in een land gedaan worden tellen niet mee in het Bruto Nationaal Produkt. Vrijwilligerswerk, dat mensen in hun vrije tijd doen, zoals bijvoorbeeld NLdoet, telt niet mee, omdat het geen meetbare opbrengst oplevert. Als de hoeveelheid vrijwilligerswerk met 25% toeneemt, dan wordt dat niet zichtbaar als economische groei.
Als mensen ‘s winters een warme trui aantrekken en de verwarming lager zetten, dan besparen ze aardgas. In Nederland verlaagt dat het BNP, omdat in Nederland juist verdiend wordt aan het verbranden van aardgas.

Het aanleggen van een snelweg of een vliegveld zorgt voor een hoger BNP, maar betekent voor sommige huizenbezitters dat de waarde van hun huis daalt. Meer aardgas winnen levert een hoger BNP op, maar zorgt ook voor aardbevingen en waardedaling van huizen. En de aardgaswinning doet de bodem dalen, zodat er hogere dijken en meer gemalen moeten komen.

Oneconomische groei
Op een bepaald moment zijn de negatieve gevolgen (disutility) van een economische activiteit groter dan de positieve effecten (utility). Maar omdat de negatieve effecten niet meetellen in het BNP, lijkt het alsof de activiteit goed is voor de economie. Er is nog wel sprake van economische groei, maar die groei is eigenlijk achteruitgang als je alle negatieve effecten mee zou tellen. Dan kunnen we spreken van oneconomische groei. De term oneconomische groei werd in 2005 al gebruikt door Herman Daly in het artikel “Economics in a full world” dat hij schreef voor Scientific American. (Lees dat artikel!!!)

Schermafbeelding 2015-04-02 om 21.38.10

De negatieve effecten, die niet goed meetbaar zijn en niet in het BNP meetellen, kunnen zo groot worden dat mensen zich af gaan vragen of het nog wel de moeite waard is om de natuur of het levensgeluk van de volgende generaties op te offeren aan een half procentje extra groei.
Herman Daly noemde in zijn artikel uit 2005 de industriële visserij als voorbeeld van oneconomische groei. In de 21e eeuw is er sprake van overbevissing: de vangsten lopen terug. Het bouwen van nog meer vissersschepen leidt niet meer tot hogere visvangst, maar wel tot hogere kosten en het verder uitputten van de vispopulaties (natuurlijke hulpbron).

Schermafbeelding 2015-04-02 om 22.01.52

Soms zijn de nadelen van een economische activiteit duidelijk groter dan de voordelen. Dan komen mensen in verzet.
Je ziet dat optreden bij schaliegaswinning.
De fracking-techniek maakt aardgas vrij uit gesteente, dat levert economische groei op. Maar de hoeveelheid gas is veel minder dan bij ouderwetse aardgaswinning en de risico’s op milieuvervuiling zijn groter dan bij ouderwetse aardgaswinning. Veel mensen maken dan de afweging dat een schoon milieu meer waarde heeft dan dat kleine beetje schaliegas.

Het begin van de 21e eeuw is het tijdperk van oneconomische groei. Er wordt nog wel geïnvesteerd in snelwegen, hogesnelheidstreinen en olie- en gaswinning, omdat de banken, de investeerders en de politici alleen kijken naar de goed meetbare economische opbrengst van de investeringen. De nadelige effecten tellen niet mee in de berekeningen en worden doorgeschoven naar het volgende boekjaar, de volgende regeerperiode of de volgende generatie.
Er worden op grote schaal verkeerde keuzes gemaakt door investeerders en politici in naam van de economische groei.
Het roer moet om en liefst zo snel mogelijk.

Over de vertraging van de klimaatverandering

In de afgelopen 30 jaar is de gemiddelde temperatuur van de atmosfeer gestegen. Op de website van het Goddard Institute for Space Studies (onderdeel van NASA) kun je die opwarming duidelijk zichtbaar maken. Hieronder een kaart van de wereld waarop ingekleurd is hoeveel de gemiddelde jaartemperatuur steeg tussen 1984 en 2014.

nmaps19842014

De gemiddelde mondiale jaartemperatuur (van december t/m november) steeg met 0,51°C. En er zijn ook plekken op Aarde (het Noordpoolgebied) waar de gemiddelde temperatuur 2°C steeg.

Als deze opwarmende trend nog eens 90 jaar doorgaat, dan kan de mondiale gemiddelde temperatuur in het jaar 2104 nog eens 1,5°C hoger zijn, ofwel 2 graden warmer dan in de jaren 70 en 80 van de 20e eeuw. Die 2 graden is de prognose waar de meestgebruikte klimaatmodellen op uitkomen en waar het IPCC in ontzaggelijk dikke rapporten voor waarschuwt.

Met de tool op de GISS-website kun je ook laten zien dat het grootste deel van de stijging met 0,51°C optrad in de eerste 20 jaar van de periode 1984-2014. Tussen 1984 en 2004 steeg de mondiale jaartemperatuur al met 0,44°C.

nmaps19842004

De laatste 10 jaar is de opwarming veel langzamer gegaan: sinds 2004 steeg de gemiddelde mondiale jaartemperatuur marginaal met slechts 0,03°C. Sommige delen van de Aarde koelden de laatste 10 jaar met meer dan 0,5°C af.

nmaps20042014

Als de trend van de laatste 10 jaar zich de komende eeuw voortzet, dan is de temperatuurstijging tot het jaar 2100 slechts 0,3°C en dat is minder dan tijdens de afgelopen 30 jaar. Als de trend van de afgelopen 10 jaar doorzet, dan hebben we het grootste deel van de opwarming door broeikasgassen al achter de rug.

Om betere voorspellingen te kunnen doen is het belangrijk te analyseren waarom er de laatste 10 jaar minder opwarming optrad dan in de periode 1984-2004. Daarom onderzoeken wetenschappers de rol van de oceanen en de invloed, die cyclische patronen in de oceaanstromingen hebben op de temperatuur van de atmosfeer. Het is goed mogelijk dat de stromingen in de Stille Oceaan (PDO) en Atlantische Oceaan (AMO) de opwarming van de atmosfeer (door broeikasgassen) hebben versterkt in de periode 1984-2004. En dat de veranderde oceaanstromingen na 2004 ervoor zorgen dat de opwarming van de atmosfeer de laatste 10 jaar en de komende 10 jaar wordt onderdrukt.

Tussen 1925 en 1940, toen de mensheid veel minder broeikasgassen produceerde, steeg de gemiddelde jaartemperatuur met 0,25°C. Die opwarming was nagenoeg uitsluitend te danken aan natuurlijke factoren, waaronder de cyclische stromingspatronen in de oceanen, zoals de PDO en de AMO. Ook in die periode warmde vooral het Noordpoolgebied sterk op.

nmaps19251940

Als die opwarmende trend tussen 1925 en 1940 had doorgezet, dan was het nu (75 jaar later) ruim 1,2 graden warmer geweest dan in 1940. In werkelijkheid werd het in 2014 ‘slechts’ 0,75°C warmer dan in 1940.

Hoe zit het met de vrijheid van meningsvorming?

Afgelopen zomer, nadat de MH17 neergeschoten was, werden de lichamen van de slachtoffers verzameld door een groep Oekraïnse vrijwilligers. Het was de lokale bevolking, boeren en mijnwerkers uit de Donbass, die dit gruwelijke werk hebben gedaan zonder daar voor betaald te worden.
In Nederland kregen we daar een heel andere uitleg over. Premier Rutte en minister Timmermans vertelden ons dat er respectloos werd omgesprongen met de stoffelijke resten en persoonlijke bezittingen. In de Veiligheidsraad deed Frans Timmermans er nog een schepje bovenop en sprak zelfs over plundering van de rampplek. De media vertelden alleen dit verhaal en de Nederlandse bevolking vormde zich een mening over de pro-Russische separatisten: het waren plunderaars en dieven. (Al was het voor de beeldvorming natuurlijk niet handig om op de rampplek met wapens en bivakmutsen rond te lopen)

article-2702914-1FC56EDE00000578-906_634x422

De Nederlandse bevolking kon zich heel goed voorstellen dat het diezelfde separatisten waren, die de ramp hadden veroorzaakt met een Russische Buk-luchtdoelraket.
De werkelijkheid was heel anders. De lokale Oekraïnse bevolking deed wat ze kon onder de moeilijke (oorlogs)omstandigheden. Anderhalve maand later moest minister Timmermans toegeven dat het beeld, dat hij geschetst had, verkeerd was.

media_xl_2478284

De vrijheid van meningsvorming valt of staat bij de informatie, die je tot je beschikking hebt.
Als je jarenlang alleen hoort dat de opwarming van het klimaat louter en alleen komt door de stijgende CO2-concentratie en dat iedereen, die daaraan twijfelt een door-de-olie-industrie-betaalde leugenaar is. Dan zal je een bepaalde mening krijgen: de klimaatverandering is door de mens veroorzaakt.
Als je alleen maar verteld wordt dat de Palestijnen aanslagen plegen op ongewapende burgers van Israël. Dan zal je mening zijn, dat Europa de Palestijnen niet moet steunen met ontwikkelingshulp en, dat Israël volkomen terecht leiders van Hamas en Hezbollah doodt en hun huizen bombardeert.
Lang geleden vertelde een Zuidafrikaanse medestudent mij, dat hij als tiener echt geloofd had dat “de zwarten” niet slim en verantwoordelijk genoeg waren om Zuid-Afrika te besturen. Dat had hij op school en van zijn ouders geleerd. Pas toen hij in Nederland ging studeren, bleek dat de werkelijkheid anders was en heeft hij op basis van objectieve feiten een andere mening gevormd

De vrijheid van meningsuiting is vast heel erg belangrijk. Maar meningsvorming op basis van alle feiten en beschikbare informatie is nog veel belangrijker. Het verborgen houden van informatie (door het een complottheorie, propaganda of leugen te noemen) vind ik net zo erg als het beperken van de vrijheid van meningsuiting.

Het flinterdunne bewijs: een flinterdunne identiteitskaart

In 1985 pleegden terroristen in België aanslagen op supermarkten. De groep terroristen schoot bij 3 overvallen 16 mensen dood. De groep werd de Bende van Nijvel genoemd en wordt ook verdacht van een reeks moorden in 1982 en 1983. Na 30 jaar heeft de Belgische politie nog geen enkel idee, wie de mannen uit de Bende van Bijvel waren.
In Amsterdam worden regelmatig criminelen doodgeschoten door concurrenten. De Nederlandse justitie vindt nooit direct bewijsmateriaal om de moordenaars te identificeren. Justitie belooft criminelen strafvermindering in ruil voor belastende getuigenverklaringen.
Bij andere geruchtmakende moordzaken zie je hetzelfde: de moordenaars laten nooit hun identiteitsbewijs achter.

Voor terroristen gelden andere regels.
Bij de aanslag op het kantoor van Charlie Hebdo in Parijs werd wel een identiteitskaart gevonden. De politie had geluk dat een van de 2 daders ‘s ochtends toen hij op pad ging zijn identteitsbewijs meenam. Het is extreem toevallig dat die terrorist een gat in zijn zak had, zodat het identiteitskaartje uit zijn zak gleed en in de auto bleef liggen.
Bij mij gaat dan een alarmbel rinkelen.
De identiteitskaart kan ook neergelegd zijn om de politie op een dwaalspoor te brengen.

B6z0ivDCUAAS3sq

In de media hoor je die suggestie niet. Men gaat er van uit dat de unieke vondst van een unieke identiteitskaart waterdicht bewijsmateriaal is.
Ik vind het flinterdun bewijsmateriaal, dat zeer sceptisch bekeken moet worden.

Op 11 september 2001 kreeg een Newyorkse politieman in de buurt van de brandende Twin Towers een paspoort in de handen gedrukt. Later die dag bleek dat het paspoort van Satam Al Suqami was, een van de kapers, die aan boord van zou zijn geweest van het vliegtuig dat de zuidelijke WTC-toren binnenvloog.
Het is niet bekend wie het paspoort van Al Suqami inleverde bij de politieman. Misschien was het Al Suqami zelf wel. Als het paspoort de vliegtuigcrash en de verwoestende vuurbal zonder enige schade kon doorstaan, dan is het ook mogelijk dat Satam Al Suqami helemaal niet in het vliegtuig zat.

Satam_al-Suqami_VISA

Na de aanslag op het kantoor van Charlie Hebdo meldde de Franse politie dat naast de broers Cherif en Said Kouachi, ook de jonge Hamyd Mourad betrokken was bij de aanslag.
De Franse politie moet maar eens uitleggen waarom zij meenden dat Hamyd Mourad een terrorist is, die iets te maken heeft met de aanslag. De jongen bleek niet eens in Parijs te zijn op het moment van de aanslag en is toevallig de zwager van een van de broers Kouachi.
Had men ook een identiteitskaart van Hamyd Mourad gevonden ?
Zijn er nog andere zwagers of familieleden van de broers Kouachi ten onrechte als verdachte aangemerkt?

Ik raad iedereen aan om zeer voorzichtig met identiteitsbewijzen om te gaan. Je wilt niet dat je identiteitsbewijs gevonden wordt op de plek waar een misdrijf of aanslag is gepleegd.

Fossiele brandstoffen: onze energieslaven

Voor vervelend en zwaar werk gebruiken we machines. Die machines worden aangedreven door fossiele energie, fossiele zonne-energie opgeslagen in de aardkorst. We moeten goed beseffen dat die fossiele brandstoffen gaan opraken.
In de video hieronder wordt luid en duidelijk uitgelegd wat ons in de komende decennia te wachten staat.