Tagarchief: grenzen aan de groei

Nederlanders kopen steeds minder diesel en benzine

In 2015 werd er in Nederland 5,22 miljard liter benzine verkocht. Dat is per hoofd van de bevolking 309 liter per jaar. In 2002 werd er per hoofd van de bevolking 346 liter benzine verkocht.
De verkoop van diesel kwam in 2015 uit op 394 liter per hoofd van de bevolking. In 2008 werd er per hoofd van de bevolking nog 491 liter dieselbrandstof verkocht.

In de grafiek hieronder heb ik de jaarlijkse verkoop (en daarmee het verbruik) van diesel en benzine per hoofd van de bevolking uitgezet. De cijfers zijn afkomstig van het CBS.

Schermafbeelding 2016-03-22 om 13.43.37

De daling van de auto-brandstofverkoop wordt o.a. veroorzaakt doordat auto’s zuiniger en lichter worden. Daarnaast heeft de afname in economische activiteit na de crisis van 2008 – 2009 gezorgd voor een daling van het dieselverbruik. Vooral de bouwsector is kleiner geworden en verbruikt minder brandstof.

Het valt te verwachten dat de verkoop van benzine en diesel in de toekomst nog verder daalt. Veel jongeren kunnen zich geen auto meer permitteren en zijn gewend met openbaar vervoer te reizen. Als de verkoop van elektrische auto’s sterk stijgt, zorgt dit ook voor een lagere benzine en dieselverkoop.
Uiteindelijk daalt de verkoop van benzine en diesel naar nul, maar dat maak ik waarschijnlijk niet meer mee.

Peak-aardgas: gasproduktie en gasverbruik in Nederland over hoogtepunt heen

De beperking van de gaswinning in Groningen heeft de Nederlandse aardgasproduktie sterk verminderd. In 2010 werd er nog 85 miljard m³ gewonnen uit Nederlandse bodem. Maar in 2015 was dat teruggebracht tot 52,8 miljard m³. Een afname van 37% in vijf jaar tijd.
In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse gasproduktie in miljoenen m³ uitgezet. Het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden wordt weergegeven door de donkere dikke lijn.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 14.54.11

De gemiddelde gasproduktie over 2010 bedroeg 7098 miljoen m³ per maand. In 2015 is die gemiddelde afgenomen tot 4403 miljoen m³.

Tegelijkertijd daalt ook het Nederlandse aardgasverbruik.
In 2010 werd in Nederland 53,9 miljard m³ gas verbruikt. In 2015 was dat nog slechts 40,4 miljard m³, ofwel 25% minder. Belangrijkste oorzaak voor die afname is de zachte winter van 2015: de maanden januari, februari en met name december van 2015 waren warmer dan normaal. In 2010 waren de genoemde wintermaanden juist alledrie kouder dan normaal.
Hieronder is het maandelijkse gasverbruik weergegeven sinds januari 2010. De donkere doorgetrokken lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden aan.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 14.44.56

De gasproduktie daalt sneller dan het binnenlands aardgasverbruik. Dat betekent dat er minder aardgas overblijft voor export. In de laatste grafiek bij dit verhaal heb ik de hoeveelheid aardgas, die Nederland maandelijks exporteert, uitgezet. Enkele jaren geleden exporteerde Nederland gemiddeld 5500 miljoen m³ aardgas per maand. Maar het afgelopen jaar is dat gemiddelde gedaald tot 4200 miljoen m³.

Schermafbeelding 2016-03-17 om 15.21.00

De grafieken zijn gemaakt met gegevens uit de JODI-Gas World-database.

De makkelijk winbare steenkool raakt op

In een artikel op het weblog Peak Oil Barrel wordt door Dennis Coyne een modelberekening gepresenteerd over de hoeveelheid steenkool, die nog op een economisch rendabele manier uit de aardkorst gewonnen kan worden.
De auteur rekent vanuit 3 verschillende uitgangsituaties, waarbij de oorspronkelijk aanwezig winbare steenkoolreserves uiteenlopen van 390 Gigaton olie-equivalent (Gtoe), tot 620 Gigaton olie-equivalent.
In de grafiek hieronder zijn geschatte steenkoolproduktiecurves voor die uitgangsituaties weergegeven.

blog1603a

De schattingen van de totale hoeveelheid winbare steenkool, die Coyne maakt, zijn gebaseerd op het eerdere werk van andere auteurs.

blog1603b

Net als bij de peakoil-theorie van King Hubbert, stelt Dennis Coyne dat de steenkoolproduktie een afgeleide is van de hoeveelheid ontdekte steenkoolreserves.
Eerst worden steenkoolreserves ontdekt. Na een aantal jaar wordt de ontginning van die reserves opgestart en begint de produktie.

blog1603f

De ontdekking van steenkoolreserves, het ontginnen van de reserves en het verhogen van de steenkoolproduktie volgen elkaar op in de tijd.
Er zijn geen historische gegevens bekend over de ontdekking van steenkoolreserves. De groene curve in de grafiek hieronder is een schatting van de auteur. Volgens die schatting werd rond het jaar 1900 werd er jaarlijks 5500 miljoen ton olie-equivalent (Mtoe) aan de bekende steenkoolreserves toegevoegd. Tegenwoordig wordt er jaarlijks nog zo’n 500 Mtoe aan nieuwe reserves ontdekt.

blog1603g

De blauwe curve geeft de steenkoolreserves aan, die jaarlijks in produktie worden genomen. Ook dat is een schatting van de auteur. Deze curve loopt 40 tot 50 jaar achter bij de ontdekkingscurve. De rode curve geeft de mondiale steenkoolproduktie weer. De produktiecurve loopt 100 tot 120 jaar achter bij de ontdekkingscurve.
Volgens dit rekenmodel zal de mondiale steenkoolproduktie 100 tot 120 jaar na de ontdekking van steenkoolreserves een maximum bereiken: ergens tussen 2000 en 2030.
Dit is slechts een korte samenvatting. Het gehele (Engelstalige) artikel van Dennis Coyne is duidelijker en zeker de moeite van het lezen waard.

Het scenario met de laagste reserves (390 Gtoe) nader bekeken
Dennis Coyne heeft ook een paar grafieken gemaakt voor het Low Case URR (Ultimate Recoverable Resource) waarbij de maximaal winbare hoeveelheid steenkool geschat wordt op 390 Gtoe. In dit Low Case-scenario is er een scherpe produktiepiek op in de eerste 20 jaar van de 21e eeuw (de rode curve in de grafiek hieronder).

blog1603r

Rond 2050 is de jaarlijkse produktie dan alweer gedaald tot 1500 Mtoe per jaar, vergelijkbaar met de produktie tussen 1975 en 1980.
De auteur doet voor zijn model veel aannames en schattingen en heeft eigenlijk maar één reeks van feitelijke data waaraan hij zijn model kan toetsen: de jaarlijkse mondiale steenkoolproduktie in de afgelopen eeuw.
In de laatste grafiek is de mondiale steenkoolproduktie weergegeven met oranje plusjes. Door die puntenreeks is een groene curve getekend: de produktiecurve, die heel goed de produktiecurve uit het rekenmodel volgt.

blog1603t

Als de mondiale steenkoolproduktie de komende jaren verder daalt, dan kunnen we voorzichtig gaan aannemen dat de maximaal winbare hoeveelheid steenkool op aarde in de buurt ligt van die 390 Gigaton olie-equivalent. En dat de mensheid al ongeveer de helft van die hoeveelheid heeft opgestookt.
(wordt vervolgd)

Energieverbruik per hoofd van de bevolking in Nederland 8% gedaald sinds 2011

Het energieverbruik per inwoner is in Nederland aan het afnemen. Volgens het CBS verbruikte de gezamenlijke Nederlandse bevolking over de 4 kwartalen van 2011 gemiddeld 811 Petajoule (PJ) aan energie. Nederland telde in 2011 ongeveer 16,66 miljoen inwoners. Het gemiddelde energieverbruik per inwoner in 2011 komt dan uit op 48,71 Gigajoule (GJ) per kwartaal.

In de laatste 4 kwartalen waarover het CBS het energieverbruik berekende, de laatste twee kwartalen van 2014 en de eerste twee van 2015, lag het gemiddelde Nederlandse verbruik op 754 PJ per kwartaal. Bij een bevolking van 16,90 miljoen inwoners komt het gemiddelde verbruik per inwoner uit op 44,61 GJ per kwartaal. Dat is 8,4% minder dan de gemiddelde Nederlander in 2011 verbruikte.

In de grafiek hieronder is het energieverbruik per inwoner per kwartaal sinds begin 1995 weergegeven.Dat energieverbruik schommelt sterk door de wisseling van de seizoenen. In het eerste en het vierde kwartaal van elk jaar, het winter-halfjaar ligt vanwege verwarming en verlichting het verbruik veel hoger dan in het zomer-halfjaar. Die seizoensinvloed is niet zichtbaar in het voortschrijdend gemiddelde over 4 kwartalen, weergegeven met de doorgetrokken donkerblauwe lijn.

Schermafbeelding 2016-03-10 om 22.08.31

In de grafiek kun je duidelijk zien dat het gemiddelde energieverbruik per hoofd van de bevolking per kwartaal in de afgelopen 20 jaar nog nooit zo laag was als in de laatste vier kwartalen. De gemiddelde inwoner van Nederland verbruikt steeds minder energie.
De belangrijkste oorzaken zijn:
– de zachte winter van 2014-2015
– het afnemende elektriciteitsverbruik door zuiniger apparaten en lampen
– het afnemende energieverbruik door afgenomen economische activiteit (vooral de bouwsector)
Het dalende energieverbruik betekent dat de energiebedrijven hun inkomsten zien dalen.

Ik verwacht dat het gemiddelde energieverbruik per inwoner nog verder zal afnemen. In het derde en vierde kwartaal van 2015 was het ook warmer dan normaal: er is dus minder energie verbruikt voor verwarming. In de toekomst zal het energieverbruik nog verder afnemen doordat de Nederlandse bevolking steeds minder te besteden heeft vanwege oplopende werkeloosheid, bezuinigingen en kortingen op pensioenen.

Aardgas-update december 2015

In december van 2015 werd er in Nederland 5776 miljoen m³ aardgas gewonnen. Dat is 40% minder dan de 9627 miljoen m³ die in december 2014 werd opgepompt.
De import van aardgas in december 2015 bedroeg 2918 miljoen m³; een stijging met 20% t.o.v. een jaar eerder.
In de grafiek hieronder is de dalende produktie en stijgende import over het afgelopen jaar duidelijk zichtbaar.
Schermafbeelding 2016-02-18 om 14.34.54

Over heel 2014 werd er in Nederland 70,46 miljard m³ aardgas geproduceerd. Afgelopen jaar bedroeg de produktie 52,84 miljard m³, een daling van 25%.
De gasimport over geheel 2015 kwam uit op 37,48 miljard m³ tegenover 28,88 miljard m³ vorig jaar.
De jaarcijfers over 2014 en 2015 heb ik in de grafiek hieronder samengevat.

Schermafbeelding 2016-02-18 om 14.55.29

In 2014 exporteerde Nederland 58,66 miljard m³. Afgelopen jaar lag die gasexport 15% lager: 49,89 miljard m³. De netto-export (de gasexport verminderd met de hoeveelheid geïmporteerd aardgas) kwam over heel 2015 uit op 12,3 miljard m³. In 2014 was de netto-gasexport nog 28,88 miljard m³.
In 2015 was de export van aardgas nog altijd groter dan de import. Maar als de trend van dalende export en de stijgende import doorzet, dan zal in 2017 of 2018 de import van aardgas groter zijn dan de export.

Schermafbeelding 2016-02-18 om 15.31.33

De grafieken zijn gemaakt met de cijfers uit de JODI Gas World-database.

Nederland wordt een aardgasimporteur

Decennialang heeft Nederland aardgas geëxporteerd. Maar in 2015 is er iets fundamenteel veranderd: in het derde kwartaal van 2015 importeerde Nederland meer aardgas dan het zelf produceerde. Volgens de cijfers van het CBS werd er in dat derde kwartaal 9,5 miljard m³ aardgas gewonnen uit Nederlandse bodem. En werd er 9,9 miljard m³ geïmporteerd uit Noorwegen en Rusland. De import van vloeibaar aardgas (0,4 miljard m³) is daar nog niet eens in meegerekend.
In de grafiek hieronder zijn de winning en de import van aardgas over de afgelopen 25 jaar uitgezet. De donkere dunne lijnen geven het voortschrijdend gemiddelde over 4 kwartalen weer.

Schermafbeelding 2016-02-11 om 22.06.42

 

In de laatste twee jaar neemt de winning van gas af en stijgt de gasimport. Het derde kwartaal van 2015 was het eerste kwartaal in de historie dat de import groter was dan de winning.

Het CBS publiceert ook de aardgasverbruikscijfers. In de tweede grafiek hieronder zie je dat het grootste verbruik optrad in de koude winter van 1996 (de laatste Elfstedenwinter) en in de koude winter van 2010. Het laagste verbruik in de afgelopen 25 jaar werd gemeten in het derde kwartaal van 2015.

Schermafbeelding 2016-02-11 om 22.07.05

Het afgelopen jaar 2015 is duidelijk geworden dat het aardgastijdperk over niet al te lange tijd zal eindigen. De winning van aardgas en het verbruik nemen de laatste jaren af. Gasgestookte elektriciteitscentrales worden gesloten en vervangen door kolencentrales, windmolenparken en zonnepanelen. Veel huishoudens zullen ervoor gaan kiezen om geen aardgas meer te gebruiken: elektrisch koken en de CV-installatie vervangen door een houtkachel.
De import van aardgas wordt langzamerhand steeds groter en zal steeds vaker de binnenlandse produktie overtreffen.
Ik vind het persoonlijk heel vreemd dat de politiek en de media totaal niet geïnteresseerd zijn in de uitdaging, die Nederland te wachten staat: het afkicken van aardgas. Men is erg druk met de aardbevingen, die veroorzaakt worden door de gaswinning. Maar dat lijkt mij een futiele bijzaak vergeleken met het steeds afhankelijker worden van buitenlandse energieleveranciers.

Elektriciteitsverbruik in Nederland daalt geleidelijk

Volgens de cijfers van het CBS daalt het elektriciteitsverbruik in Nederland sinds 2011. Over de eerste drie kwartalen van 2011 bedroeg het totaal Nederlands elektriciteitsverbruik 89,11 miljard KWh. In 2015 werd over dezelfde periode 86,36 miljard KWh verbruikt: een daling van 3% over 4 jaar.

De daling kan veroorzaakt worden doordat Nederlanders gemiddeld steeds zuiniger geworden zijn met elektriciteit. Bij aanschaf van elektrische apparaten letten ze op het stroomverbruik en ze vervangen de laatste gloeilampen door energiezuinige spaarlampen of LED-verlichting. Elektriciteitsbedrijven voeren doorlopend campagnes op consumenten energiebewust te maken. Daarnaast kan ook de teruggang van economische activiteiten, die veel elektriciteit verbruiken (de bouw bijvoorbeeld) bijgedragen hebben aan de daling.

Met de cijfers van het CBS heb ik het elektriciteitsverbruik per hoofd van de bevolking uitgerekend. In de grafiek hieronder staat dat hoofdelijk verbruik weergegeven.

Schermafbeelding 2016-01-27 om 13.58.55

In het 4e kwartaal en in het 1e kwartaal, zeg maar het winter-halfjaar, is het elektriciteitsverbruik hoger doordat er meer verlichting brandt en de pompen van de centrale verwarming meer draaien.
Met de dunne rode lijn is het voortschrijdend gemiddelde over vier kwartalen weergegeven.
Dat gemiddelde elektriciteitsverbruik per kwartaal was in 2011 nog 1827 KWh per inwoner. Maar over de laatste vier kwartalen kwam het gemiddelde uit op 1738 KWh per inwoner.