Tagarchief: grenzen aan de groei

Is de wereld peak-steenkool al gepasseerd?

De produktie van steenkool in een land bereikt op een bepaald moment een maximum en neemt daarna af. In de meeste Europese landen werd de maximale steenkoolproduktie al in de eerste helft van de 20e eeuw bereikt.
In 1913 bereikte Groot-Brittannië peak-coal, zoals duidelijk zichtbaar in onderstaande grafiek.

BItishcoalproduction

In Duitsland piekte de produktie van “hard coal” in 1958. De totale Duitse steenkoolproduktie piekte in 1985.

Vroeger of later zal de gezamenlijke mondiale steenkoolproduktie ook een maximum bereiken en daarna gaan afnemen. Tadeusz Patzek en Gregory Croft berekenden in 2011 dat de mondiale steenkoolproduktie al dicht tegen het maximum aanzat. Zij voorzagen de mondiale peak-coal in 2011 of 2012.

Uit de nieuwste editie van BP’s Statistical Review of World Energy blijkt dat de mondiale steenkoolproduktie in 2014 lager was dan in 2013. In het afgelopen jaar bedroeg de wereldwijde produktie 8165 miljoen ton en dat was 0,7% minder dan de 8231 miljoen ton uit 2013 en ook minder dan de 8187 miljoen ton uit 2012.
De produktie van China, de grootste steenkoolproducent en verbruiken van de wereld daalde in 2014 met 2,6% t.o.v. 2013. De 3874 miljoen ton, die China in 2014 produceerde was ook nog 1,8% minder dan de 3945 miljoen ton uit 2012.

In de grafiek hieronder heb ik de mondiale steenkoolproduktie en de Chinese steenkoolproduktie voor de afgelopen decennia uitgezet. Op de Y-as staat de produktie in miljoen ton olie-equivalent.

Schermafbeelding 2015-07-01 om 15.41.10

in de grafiek zie je dat China de laatste jaren verantwoordelijk is voor ruim 45% van de mondiale produktie. Als de steenkoolproduktie in China verder afneemt, dan zal ook de mondiale produktie verder dalen.
In de eerste 3 maanden van 2015 lag de Chinese steenkoolproduktie 3,5% lager dan in dezelfde periode van 2014. Ook in Indonesië is de produktie lager dan vorig jaar. En in de VS, de op één na grootste steenkoolproducent ter wereld, verwacht men 5% minder te produceren dan in 2014.
Al met al lijkt de mondiale steenkoolproduktie in 2015 lager ook uit te vallen dan in 2013 en 2012. De kans dat de voorlopig maximale produktie  uit 2013 ooit zal worden overtroffen, wordt alsmaar kleiner. Misschien is de wereld peak-steenkool al in 2013 gepasseerd.

Nederlandse staatsschuld in 2014 met 4,7% opgelopen

In het eerste kwartaal van 2014 bedroeg de Nederlandse overheidsschuld 438,1 miljard euro. Een jaar later in het eerste kwartaal van 2015 is de staatsschuld met 4,7% verder opgelopen en bedraagt inmiddels 458,8 miljard.
Ik heb de cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek in een grafiek gezet.

Schermafbeelding 2015-06-27 om 09.31.14

Het merkwaardige is dat de inflatie in het afgelopen jaar minder dan 2% bedroeg. Terwijl de Nederlandse overheidsschuld met 4,7% toenam.
Is Nederland in het afgelopen jaar nu 20 miljard euro rijker geworden? Of zijn we juist armer geworden?
We weten dat er miljarden kubieke meters aardgas zijn verkocht aan het buitenland. En toch zijn we dieper in de schulden beland. Is er nu nog genoeg aardgas over om ooit uit de schulden te raken?

April 2015: Nederland importeert meer aardgas dan het zelf produceert

In april 2015 was de Nederlandse aardgasimport voor het eerst groter dan de eigen binnenlandse produktie. Volgens de JODI Gas World database produceerden de Nederlandse aardgasvelden in april 3394 miljoen m³ aardgas. In dezelfde maand werd er 3445 miljoen m³ aardgas geïmporteerd. In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse cijfers van produktie en import weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.06.02

De import van gas in april 2015 was  50% hoger dan een jaar geleden in april 2014. De winning van aardgas uit Nederlandse gasvelden was in april 2015 ongeveer één derde (33%) lager dan in april 2014 en bijna gehalveerd ten opzichte van april 2013.
In de grafiek hieronder de hoeveelheid gas die in de maand april uit Nederlandse gasvelden werd gewonnen in de afgelopen 5 jaar.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 11.36.27

Het lijkt er op dat de belofte van minister Kamp om de winning van aardgas uit het Groningse gasveld flink terug te schroeven in daden is omgezet.

Nederland is nog net een aardgasexporteur
In april 2015 exporteerde Nederland 3642 miljoen m³ gas. Dat is 18% minder dan in april 2014 (een uitzonderlijk warme maand in West-Europa).

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.19.59

In april 2015 was Nederland nog altijd een netto-exporteur van aardgas. Dat wil zeggen dat de export van gas groter is dan de import. De netto-gasexport bedroeg in april nog 197 miljoen m³. In april 2014 bedroeg de netto-gasexport 2185 miljoen m³ en in 2013 was de netto-export in april 2714 miljoen m³.
In de grafiek hieronder heb ik de netto-gasexport per maand weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.37.46

Ik heb op dit weblog al eerder geschreven dat deze trends, afnemende produktie en stijgende import onomkeerbaar zijn. Er zullen steeds vaker maanden voorkomen waarin de import van aardgas groter is dan de eigen Nederlandse gasproduktie.
Vroeger of later komt het moment dat Nederland te weinig aardgas uit eigen bodem wint om in het eigen binnenlands verbruik te kunnen voorzien. Op dat moment wordt Nederland een netto-importeur van aardgas en veranderen de aardgasbaten in een aardgasrekening. Misschien duurt dat nog 10 jaar, misschien nog maar 5 jaar. Het is jammer dat de politiek zich nog helemaal niet bezig houdt met de onvermijdelijke ommekeer in de Nederlandse economie.

Kan de Europese economie groeien bij een dalend aardolieverbruik?

Er is een duidelijke correlatie tussen de hoeveelheid aardolie, die een land verbruikt en het Bruto Binnenlands Produkt van dat land. Hoe meer aardolie, hoe hoger het BBP. Dezelfde correlatie zie je terug in onze recente geschiedenis. Het Nederlands aardolieverbruik steegde afgelopen decennia en tegelijkertijd werd het Nederlands BBP hoger.
Als je het aardolieverbruik per Nederlander uitzet tegen het Bruto Binnenlands Produkt per Nederlander dan krijg je onderstaande grafiek.

Schermafbeelding 2015-06-17 om 08.07.39

Het hoogste aardolieverbruik per Nederlander werd in 2006 bereikt, met geel aangegeven.

Tussen 1980 en 1985 daalde het aardolieverbruik per Nederlander. In die periode daalde ook het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking.
Tussen 1985 en 2006 steeg het aardolieverbruik hand in hand met het BBP.
Maar in 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, zien we een trendbreuk. Het aardolieverbruik daalt flink en de verbindingslijn tussen de punten buigt af naar links, net als in de jaren 80. Na 2008 begint het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking ook weer te dalen, net als in de jaren 80.

Hoe zal het verder gaan in de komende jaren?
In bijna alle Europese landen is het aardolieverbruik de afgelopen jaren gedaald. In de grafiek hieronder is dat zichtbaar. Het verbruik per inwoner in 2006 heb ik de waarde 100 gegeven.
In een aantal landen, Griekenland, Italië, Ierland en Spanje is het aardolieverbuik meer dan 30% afgenomen in de laatste 8 jaar.
In Nederland, Portugal, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk daalde het aardolieverbruik met 20 tot 25%. In Noorwegen, dat zelf aardolie produceert en exporteert, daalde het verbruik met 12%.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.43.31

We kunnen verwachten dat de trend van een dalend olieverbruik zal doorzetten. Daar zijn vier belangrijke oorzaken voor:
– de makkelijk winbare olie in en om Europa raakt op
– olieproducerende landen gaan zelf steeds meer olie verbruiken en daardoor minder exporteren
– andere opkomende economieën in de wereld willen ook meer aardolie importeren
– moeilijk winbare olie is zo duur dat Europa er maar weinig van kan kopen, het is bovendien van mindere kwaliteit dan de makkelijk winbare olie waar we aan gewend zijn.

Een lager aardolieverbruik in Europa zal ook leiden tot een lager Bruto Binnenlands Produkt, ofwel tot economische krimp. Dit is in tegenspraak met de verwachtingen van politici en denktanks als het Centraal Plan Bureau.
In de grafiek hieronder zie je het punt voor 2014, links liggen van 2013: het jaarlijkse olieverbruik per Nederlander daalde naar 2,35 ton. Er is nog niet bekend wat het BBP uitgedrukt in $ per Nederlander was in 2014.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.02.59

Door nieuwe berekeningsmethoden kunnen de overheden de indruk wekken dat de economie niet krimp, maar groeit. Nate Hagens noemt dit Orwelliaanse groei, groei voor propaganda-doeleinden.
De economische krimp zullen achteraf we kunnen terugvinden in de statistieken. Ik zal de komende jaren de verkoop van auto’s en van benzine en diesel blijven volgen. Met die harde, ruwe cijfers valt weinig te sjoemelen.

Nadenken over je eigen toekomst en die van de mens

Soms heb ik het gevoel dat ik niet meer nodig ben. Mijn kinderen zijn volwassen, de tijd dat ik voor hen belangrijk was, is voorbij. Het betaalde werk en het vrijwilligerswerk dat ik doe, kan makkelijk door andere mensen gedaan worden. Kan ik de komende 15 jaar nog iets zinnigs of belangrijks doen?
Gisteren las ik de levensfilosofie van Matt Bellamy, de zanger en gitarist van de Britse rockband Muse. Bellamy zegt dat je als mens maar korte tijd op aarde bent en dat je die tijd moet gebruiken om zoveel mogelijk te doen en te bereiken. Dit idee komt vaak terug in de songs van Muse… verspil je tijd niet.

Daarom geef ik mijn lezers vandaag de tip om over hun toekomst na te denken.
Waar leef je eigenlijk voor?
Niet alleen om je hypotheek af te lossen of om op vakantie te gaan. Er is vast een hoger doel: kennis of een inzicht dat je wilt delen met anderen.

Hieronder een lezing van Nate Hagens, voormalig beleggings-specialist op Wall Street.
Hagens legt in het kort uit waarom de mensheid zijn maximale omvang heeft bereikt (of binnen een paar decennia zal bereiken). Daarna geeft hij tips om jezelf en je naasten voor te bereiden op de onvermijdelijk krimp, die zal komen.
Een van de belangrijkste tips is nadenken over hoe het verder moet.

Politici schijnen niet verder te kunnen denken dat tot het volgende debat of de volgende verkiezingen. Maar er komt hoe dan ook een toekomst.
Hoe moet die toekomst er uit gaan zien?
En wat kun je doen om die toekomst te overleven?

Steeds meer Nederlanders hebben een uitkering

Het CBS en De Nederlandse Bank melden met de regelmaat van de klok dat “het goed gaat met de economie”. Ook onze premier en onze ministers blijven erop hameren dat Nederland nu echt uit de crisis is. Je zou verwachten dat daardoor steeds meer mensen werken en zelf in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Het tegendeel is waar, zo blijkt uit de cijfers van het Centraal Bureau van de Statistiek. Steeds meer Nederlanders hebben een uitkering op grond van arbeidsongeschiktheid, bijstand en werkloosheid. In december 2007 stond het aantal Nederlanders met een uitkering op 1,35 miljoen. In december 2014 was dat gestegen naar 1,72 miljoen. Een toename van 370 duizend ofwel 27 % in 7 jaar tijd. Schermafbeelding 2015-06-08 om 21.01.25

Kan de wereldeconomie groeien bij een dalend energieverbruik?

De afgelopen 45 jaar is de wereldeconomie flink gegroeid. Maar het mondiale energieverbruik is ook sterk gegroeid. Als je het wereldwijde Bruto Binnenlands Produkt (GDP) van de afgelopen 40 jaar uitzet tegen het energieverbruik, dan krijg je onderstaande grafiek.

Schermafbeelding 2015-06-01 om 21.27.08

Een hoger Bruto Nationaal Produkt gaat gepaard met een hoger energieverbruik en vice versa.

Uit deze grafiek volgt automatisch dat een lager energieverbruik ook gepaard gaat met een lager Bruto Nationaal Produkt. Een dalend energieverbruik betekent economische krimp.
Tenminste, dat zou je verwachten.

Als we naar het Nederlands energieverbruik kijken, dan zien we dat het energieverbruik sinds 2005 aan het afnemen is. In 2005 verbruikte de Nederlandse economie (volgens de Statistical Review of World Energy 2014) 96,2 miljoen ton olie-equivalent aan energie. In 2013 was dat met bijna 10% afgenomen tot 86,8 miljoen ton.
Maar het Nederlands Bruto Binnenlands Produkt is volgens het CBS tussen 2005 en 2013 gestegen met bijna 30% van 856 miljard euro tot 1109 miljard euro.
In onderstaande grafiek geeft de rode lijn het energieverbruik weer (linker Y-as) en de grijze balkjes het groeiend Binnenlands Bruto Produkt.

Schermafbeelding 2015-06-02 om 09.00.45

Ik heb nog een tweede grafiek gemaakt en daar het Nederlandse BBP (op de Y-as) uitgezet tegen het Nederlandse energieverbruik (op de X-as). De jaartallen staan bij de punten in de grafiek.
Schermafbeelding 2015-06-02 om 11.09.39

Tot 2010 volgt de grafiek een trendlijn van linksonder naar rechtsboven: een hoger energieverbruik gaat gepaard met een hoger BBP.
Vanaf 2010 zie je bij een dalend energieverbruik het BBP nog altijd groeien. De trendlijn van de grafiek buigt scherp af naar links. Het punt voor 2014 zal waarschijnlijk links van 2013 komen te liggen.

Het mondiale BBP kan alleen groeien door een hoger energieverbruik, maar het Nederlandse BBP kan ook groeien bij een dalend energieverbruik. Hoe dit te verklaren?

A. Het Nederlandse BBP groeit dankzij een hoger energieverbruik in het buitenland.
Het kan zijn dat Nederlandse bedrijven meer omzet en winst halen uit activiteiten in het buitenland. Die omzet en winst telt dan mee in het Nederlandse BBP. Het is mogelijk dat deze omzet- en winststijging dubbel geteld wordt in het wereldwijde BBP.

B. De waarde van Nederlandse produkten en diensten is sterk gestegen in de laatste jaren: het BBP (uitgedrukt in miljarden euro’s) is niet of onvoldoende gecorrigeerd voor deze inflatie. De Nederlandse economie is in feite gekrompen, maar er circuleren 30% meer euro’s dan in 2005. De inflatiecijfers van het CBS geven aan dat sinds 2005 de cumulatieve inflatie in Nederland ongeveer 16% bedraagt. Deze inflatie kan ongeveer de helft van de ‘groei’ verklaren.

C. Door andere berekeningsmethoden lijkt het alsof het BBP groeit. Nate Hagens introduceerde de term Orwelliaanse groei voor deze cosmetische nepgroei.
Ik heb hier al eerder over geblogd: het Nederlandse BBP van 2010 steeg door een andere manier van berekenen met 7,6%. Natuurlijk is in de cijfers van het CBS ook het BBP van 2005 volgens dezelfde nieuwe methode berekend. Maar het lijkt er op dat de nieuwe berekening een hogere groei laat zien dan wanneer men de oude berekening had gehandhaafd.
Het veranderen van rekenmethode maakt vergelijkingen een stuk moeilijker. Misschien is het juist de bedoeling om die vergelijking moeilijk en ondoorzichtig te maken.

Binnen afzienbare tijd zal het gezamenlijke mondiale energieverbruik gaan afnemen. Het verbruik van steenkool en aardolie lijkt de komende 5 jaar te gaan dalen. Misschien wardt dat gecompenseerd door meer energie uit duurzame bronnen (wind, waterkracht, zonne-energie en biobrandstof). Maar misschien ook niet.
Zal de wereldeconomie stoppen met groeien, zoals de Club van Rome in 1972 voorspelde?
Of kunnen we met truukjes nog een decennium lang volhouden dat we steeds meer produceren en consumeren?