Categorie archief: Regelmatig terugkerende ellende

Wekelijks of maandelijks verzamelde nieuwtjes

Nederlandse aardgasimport in 2016 naar recordhoogte

Uit de cijfers in de JODI Gas World-database blijkt dat Nederland in 2016 ruim 40 miljard m³ aardgas importeerde. Dat is 2,5 miljard m³ meer dan in 2015 toen er 37,5 miljard m³ werd geïmporteerd.
In 2016 werd er 50,54 miljard m³ aardgas gewonnen uit Nederlandse bodem. Dat is 2,3 miljard m³ minder dan in 2015.

De grafiek hieronder laat zien dat de import van aardgas de laatste jaren stijgt en dat de winning van aardgas in Nederland daalt.

schermafbeelding-2017-02-20-om-18-16-37

De trend is duidelijk. Misschien al dit jaar of anders in 2018 of 2019 zal de Nederlandse gasproduktie lager zijn dan de aardgasimport.

In 2016 lag het binnenlands gasverbruik iets hoger dan in 2015: 42,6 miljard m³ tegenover 40,4 miljard m³ in 2015. Oorzaak is waarschijnlijk de lagere temperatuur en daarmee het hogere gasverbruik in de maanden april, november en december van 2016.

schermafbeelding-2017-02-20-om-19-58-50

Gaswinning uit Groninger-veld daalt, maar de winning uit kleinere velden ook
Op de website van de NAM kun je terugvinden hoeveel aardgas er gewonnen wordt uit het Groninger-gasveld, de gasbel van Slochteren.
In de grafiek hieronder staat de hoeveelheid gas, die uit het Groningerveld gewonnen werd sinds 1973, weergegeven.

schermafbeelding-2017-02-20-om-20-10-16

Door de totale Nederlandse gasproductie uit de JODI Gas World database te verminderen met de gewonnen hoeveelheid uit het Groninger-gasveld, houden we de resterende Nederlandse gasproductie uit kleinere gasvelden over.
De totale Nederlandse gasproductie in 2016 bedraagt 50,54 miljard m³. Daarvan kwam 27,6 miljard m³ uit het Groninger-veld en 22,95 miljard m³ uit kleinere gasvelden.
In onderstaande grafiek is duidelijk zichtbaar dat de gaswinning uit het Groninger-veld en uit de kleinere velden allebei afnemen.

schermafbeelding-2017-02-20-om-20-32-02

De gaswinning uit het Groninger-veld was in 2016 bijna 50% lager dan in 2013. De gasproductie uit kleinere velden is tussen 2013 en 2016 met 29% afgenomen.

Als de gaswinning uit het Groninger-veld in 2017 nog verder beperkt zal worden tot 12 miljard m³ en de gaswinning uit de kleinere velden gehandhaafd wordt op 22,9 miljard m³. Dan komt de totale Nederlandse gasproductie voor 2017 uit op een kleine 35 miljard m³. En dat is minder dan de ca. 40 miljard m³ die er de afgelopen jaren gemiddeld wordt verbruikt. In dat geval wordt 2017 het eerste jaar dat Nederland niet meer kan voorzien in het eigen binnenlands gasverbruik en afhankelijk wordt van de import van aardgas. De import van aardgas zal in 2017 nog hoger uitkomen dan het afgelopen jaar.

De politiek wil de gaswinning uit het Groninger-veld wel verder beperken, maar daardoor zal de import van aardgas nog verder stijgen. Bij beperking van de gaswinning in Groningen tot 12 miljard m³ wordt Nederland afhankelijk van import-aardgas uit Rusland. Dat is mijns inziens een onwenselijke situatie. Volgens mij zal de politiek daarom besluiten om de winning uit het Groninger-veld niet verder te beperken dan ca. 28 miljard m³.
We gaan het zien.

Deze winter is al 75% van de Nederlandse aardgasbuffer opgestookt

Volgens de cijfers van Gas Infrastructure Europe zat er op 11 februari in de Nederlandse aardgasopslag nog 34,3 TWh aan aardgas opgeslagen. Dat is 24,6% van de totale capaciteit van de winterbuffer.
Op 11 februari van het vorig jaar resteerde er nog 52% van de totale buffervoorraad. En op 11 februari 2015 was er nog 50% van de buffer over.

In de grafiek hieronder heb ik de resterende gasvoorraad in deze winter vergeleken met de vorige winter.

schermafbeelding-2017-02-14-om-08-04-28

Waarschijnlijk is het de rest van februari minder koud. Misschien krijgen we een vroege lente, zodat de resterende hoeveelheid gas precies genoeg is.
Maar er is een kans dat de komende twee winters kouder zullen zijn. En dan is de omvang van de buffer misschien ontoereikend. In dat geval zal of de levering van aardgas aan de Nederlandse verbruikers worden beperkt of er zal meer aardgas uit de Nederlandse bodem gehaald moeten worden… indien dat nog mogelijk is.

Sneeuwbedekking op het Noordelijk Halfrond in januari 2017

Over de periode 1981-2010 was er in de maand januari gemiddeld 46,9 miljoen km² van het Noordelijk Halfrond bedekt door sneeuw. Dat blijkt uit de cijfers van het Amerikaanse Global Snow Lab.
In januari 2017 was de sneeuwbedekking in de maand januari voor de zesde keer sinds januari 2010 bovengemiddeld: 49,18 km².
Alleen in januari 2014 bleef de sneeuwbedekking beneden het langjarig gemiddelde van 46,9 miljoen km².

In de grafiek hieronder heb ik de sneeuwbedekking van het Noordeljk Halfrond in januari sinds 1980 uitgezet.

schermafbeelding-2017-02-11-om-15-25-01

De dikke doorgetrokken lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde aan over 10 jaar. Het is duidelijk te zien dat de sneeuwbedekking geeidelijk aan toeneemt.

Als mogelijk oorzaak van de toename kun je denken aan het verdwijnen van het zeeijs in de Noordelijke IJszee. Er zal meer water verdampen uit het open water dan uit uit het zeeijs.
Verschillende wetenschappers hebben daar al over gepubliceerd. Zie dit artikel uit 2012. Andere wetenschappers vonden dat de afname van het zeeijs in het Noordpoolgebied in het verleden (het midden-Holoceen)leidde tot een toename van de sneeuwval op Groenland.

Het Deens Meteorologisch Instituut (DMI) houdt bij hoeveel sneeuw er iedere winter op Groenland valt. En in deze winter is er veel meer sneeuw gevallen dan in andere jaren. In onderstaande grafiek van de Surface Mass Balance wordt de toename van de ijsmassa op Groenland weergegeven. De toename van deze winter wordt aangegeven met de donkerblauwe lijn.

accumulatedsmb

Het lijkt erop dat de geschiedenis zich herhaalt en dat we nu zien optreden wat er in het midden-Holoceen gebeurde.

schermafbeelding-2017-02-11-om-16-11-19

Is een Europees leger het antwoord op de Russische dreiging?

In Europa gaan stemmen op om een Europees leger te vormen en om de defensie-uitgaven flink te verhogen. Men acht de kans reëel dat de nieuwe Amerikaanse president Trump troepen en wapens uit Europa zal terugtrekken. Als de Europese landen deze zelf niet meer in stelling brengen, dan zou Rusland haar invloedssfeer kunnen uitbreiden en net als in 1945 grote delen van Oost-Europa militair kunnen bezetten.

prague_1968
Europese landen, die de defensie-uitgaven willen verhogen kunnen dat onafhankelijk van Brussel besluiten. Als Nederland miljarden in nieuwe onderzeeërs wil investeren, dan is een meerderheid in de Eerste en Tweede Kamer voldoende. Elke lidstaat van de Europese Unie beslist nu zelf over haar defensie-uitgaven en ook over de inzet van het leger.

Om de Russische dreiging in Oost-Europa het hoofd te bieden overwegen sommigen de vorming van een Europees leger, dat onafhankelijk van de nationale regeringen zonder tijdverlies kan worden ingezet om de soevereiniteit van de lidstaten in Oost-Europa te beschermen.

Vorming van een Europees leger

De pleitbezorgers van een Europees leger vrezen dat president Putin de Sovjet-Unie wil heroprichten en de Baltische Staten, Wit-Rusland en Oekraïne wil inlijven bij Rusland.
Het Europese leger zal dan wellicht worden gevormd uit legeronderdelen van de lidstaten van de Europese Unie.

Ik kan me voorstellen dat de Nederlandse Luchtmobiele Brigade onderdeel wordt van het Europese leger. Het zal een troepenmacht worden, die snel verplaatst kan worden naar Oost-Europa en direct inzetbaar is. Het Europees leger kan dan zonder tussenkomst van de nationale regeringen van de lidstaten worden ingezet. Mochten Russische troepen in Oekraïne oprukken naar Marioepol of in Letland naar Riga, dan kan het gezamenlijk Europees leger de opmars stuiten en de vorming van een nieuwe Sovjet-Unie voorkomen.

Zijn er nog meer scenario’s denkbaar waarbij het Europese leger kan worden ingezet?
Bij een MH-17-achtig incident kunnen eenheden van Europees leger naar de rampplek worden gebracht als hulpverleners en voor het veilig stellen van bewijsmateriaal.
Het Europees leger kan ook worden ingezet om grote groepen vluchtelingen aan de Europese buitengrens tegen te houden. Of om Europese instellingen te beschermen tegen terroristische aanslagen

Ik kan me ook goed voorstellen dat Europese militairen om vrachtauto-blokkades op essentiële snelwegen verwijderen en worden ingezet om te voorkomen dat grote betogingen in Europese hoofdsteden escaleren. En daar begint het te wringen. Willen we een Europees leger onder centraal gezag dat kan worden ingezet in de individuele lidstaten?

Kan het Europees leger in actie komen als een nationale regering van één van de lidstaten zich na verkiezingen of een referendum probeert te onttrekken aan de macht van Brussel?
In 1956 vielen troepen van het Warschau-pact Hongarije binnen om te voorkomen dat de nieuwe Hongaarse premier Nagy het land zou losweken uit de Russische invloedssfeer. In 1968 werd de Praagse Lente de kop ingedrukt door tanks uit de overige lidstaten van het Warschaupact.

Is het denkbaar dat eenheden van het Europese leger door Brussel worden ingezet als een van de lidstaten dreigt de Europese Unie te verlaten of een eigen munteenheid dreigt in te voeren? Kan de Europese Unie na de vorming van een Europees leger naar analogie van het Warschaupact uitgroeien tot een legermacht van het Brussel-pact?

De vorming van een Europees leger brengt risico’s op ontsporing met zich mee. Het plaatsen van een grote legermacht, gefinancierd met belastinggeld, onder het centrale gezag van een kleine elite vind ik een gevaarlijke ontwikkeling. We zouden verstandiger moeten zijn.

Kees Alberts van de Sargasso-redactie heeft me geholpen om deze tekst goed leesbaar te maken.
Uiteindelijk besloot de redactie van Sargasso om dit stuk niet te plaatsen.

Steeds minder Braziliaanse aardolie voor de Brazilianen

Tien jaar geleden leek het alsof Brazilië een rijk en welvarend land zou worden. Er werd olie gevonden in het Santos-bekken voor de Braziliaanse kust. En bij de hoge olieprijs zou er een stortvloed aan oliedollars naar Brazilië komen.
Maar het zat allemaal een beetje tegen. Er moesten miljarden geleend worden om de olie uit de diepzee naar boven te halen. Politici bleken corrupt en de overheid stak miljarden aan belastinggeld in prestigieuze projecten zoals het WK voetbal en de Olympische Spelen.
En tot overmaat van ramp zakte de olieprijs in tot onder het nivo van 2006.

De Braziliaanse olieproduktie steeg wel in de afgelopen jaren. Van ongeveer 2 miljoen vaten per dag in 2010 tot zo’n 2,4 miljoen vaten per dag in het afgelopen jaar.

schermafbeelding-2016-11-28-om-16-19-20

De cijfers zijn afkomstig uit de JODI-database.
De deskundigen van het International Energy Agency (IEA) dachten in 2013 dat de Braziliaanse olieproduktie zou stijgen tot 4 miljoen vaten per dag in 2020 en tot 5 miljoen vaten per dag in 2025.

Ik acht het onwaarschijnlijk dat die prognose zal uitkomen.

Over de afgelopen twee jaar is de Braziliaanse export van aardolie geleidelijk gestegen. Maar het binnenlands aardolieverbruik is juist aan het dalen. In de grafiek hieronder heb ik de olie-export (de blauwe lijn) en het verbruik van Braziliaanse raffinaderijen (de groen lijn) weergegeven.

schermafbeelding-2016-11-28-om-17-21-25

Van de 2,4 miljoen vaten per dag, die met veel pijn en moeite gewonnen worden, verdwijnen de laatste maanden 0,8 miljoen vaten naar het buitenland. En dan blijven er minder vaten dan vorig jaar overvoor de Braziliaanse raffinaderijen.
Het lijkt erop dat Brazilië net als Nigeria en Angola en Libië de olie uit de aardkorst haalt voor klanten in Westerse landen en niet om zelf te gebruiken.

De zon gaat weer slapen. Krijgen we weer koude winters?

In de periode 2008 t/m 2010 vertoonde de zon nauwelijks zonnevlekken. Het jaar 2008 telde 266 dagen zonder zonnevlekken; 2009 telde 262 vlekkeloze dagen en 2010 kwam tot 51 vlekkeloze dagen.
In het lopende jaar, 2016, is het aantal vlekken op de zon weer afgenomen. En tot nu toe werden er dit jaar al 22 vlekkeloze dagen genoteerd.
In de grafiek hieronder is het gemiddelde maandelijkse zonnevlekkengetal ingetekend vanaf januari 2000.

schermafbeelding-2016-11-08-om-19-22-22

In de komende jaren zal het zonnevlekkengetal nog iets verder dalen en zullen er meer zonnevlekloze dagen optreden.

Nu hebben veel wetenschappers het idee dat een afname van de zonne-activiteit, een afname van het aantal zonnevlekken op aarde leidt tot lagere temperaturen. In de 17e en 18e eeuw waren er relatief weinig zonnevlekken en waren er in Europa lange koude winters. Daarom wordt die periode door klimatologen ook wel de Kleine IJstijd genoemd.

Het is ook opvallend dat er in jaren met weinig zonnevlekken Elfstedentochten gereden werden. In 1985 en 1986 waren er nauwelijks zonnevlekken. En 1996, het jaar van de laatste Elfstedentocht, was een jaar met een minimale zonne-activiteit.

Als we kijken naar de laatste jaren, dan zien we eenzelfde trend.
In de jaren met weinig zonnevlekken en dus veel zonnevlekloze dagen (2008, 2009 en 2010) lag in Nederland de gemiddelde wintertemperatuur (over december t/m februari) onder normaal. De eerste winter van het zonneminimum (december 2007 t/m februari 2008) leverde nog een boven-normale temperatuur op.

In jaren zonder zonnevlekloze dagen (2011 t/m 2015) kwam de gemiddelde wintertemperatuur uit boven het langjarig gemiddelde.
in de grafiek hieronder heb ik geprobeerd dat verband duidelijk te maken. Voor alle duidelijkheid: de gemiddelde wintertemperatuur van 2006 is het gemiddelde over december 2006, januari 2007 en februari 2007. Zo is de wintertemperatuur van 2015 berekend over december 2015 en januari en februari van 2016.

schermafbeelding-2016-11-08-om-21-20-07

Een dergelijk korte meetreeks zegt op zich niet zoveel. Het kan toeval zijn dat de reeks jaren met veel vlekkeloze dagen een daling van de wintertemperatuur laat zien. En dat in een reeks jaren zonder vlekkeloze dagen de wintertemperatuur weer oploopt to ver boven het langjarig gemiddelde.
Maar het wordt interessant of we in de komende vier jaar, 2017 – 2021, weer een aantal koude winters zullen krijgen.

De Nederlandse aardgasvoorziening: update zomer 2016

In het voorjaar van 2015 is de aardgaswinning in Groningen beperkt. In de grafiek hieronder is duidelijk te zien dat er ook in 2016 minder gas gewonnen wordt. De gegevens komen uit de JODI Gas World-database.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-29-59

In het eerste halfjaar van 2010 werd er in Nederland maandelijks gemiddeld 7,5 miljard m³ aardgas gewonnen. In het eerste halfjaar van 2016 was het maandelijks gemiddelde 4,5 miljard m³: dat is 39% minder dan in 2010.

Omdat er minder gas geproduceerd wordt, importeert Nederland steeds meer aardgas.
In de grafiek hieronder staat de maandelijkse gasimport sinds begin 2010 weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-19-10

In het eerste halfjaar van 2010 importeerde Nederland gemiddeld 2,2 miljard m³ gas. Over de eerste 6 maanden van dit jaar bedroeg de maandelijkse import gemiddeld 3,4 miljard m³: een stijging met 55%.
In juli 2016 importeerde Nederland 4,43 miljard m³ aardgas: een nieuw record.

Ik heb de gaswinning en de gasimport samen in één grafiek uitgezet, waarbij de trend duidelijk zichtbaar wordt. Over een paar jaar zal Nederland meer gas importeren, dan winnen.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-14-29

Binnenlands gasverbruik
Het aardgasverbruik in Nederland is de afgelopen jaren gedaald. Er zijn een paar belangrijke oorzaken aan te wijzen:
– de zachte winters van de afgelopen jaren
– het sluiten van gasgestookte elektriciteitscentrales
– besparing door isolatie of andere vormen van verwarming (aardwarmte, restwarmte of houtkachels)
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks gasverbruik per hoofd van de bevolking weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-15-32

In ons achterhoofd weten we allemaal dat het aardgas op zal raken. Dus het gasverbruik per inwoner zal verder gaan dalen. Over 15 of 20 jaar ligt het verbruik per hoofd van de bevolking wellicht onder de 100 m³ per maand. Gebruiken we dan een andere brandstof om te koken en te verwarmen? Of hebben we dan allemaal een zonneboiler op het dak en een aardwarmte installatie in de kelder? Maar voorlopig houdt politiek Den Haag zich nog niet bezig met het afkicken van aardgas.

Van netto-export naar netto-import
In de eerste vier maanden van 2016 was Nederland een netto-exporteur van aardgas. Er werd netto 7,7 miljard m³ aardgas geëxporteerd. In mei, juni en juli van dit jaar was de import van aardgas groter dan de export. De netto-import in die maanden bedroeg 2,3 miljard m³.
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks import-export-saldo weergegeven.
Elke maand dat de grafiek onder de rode nullijn duikt importeert Nederland meer gas dan het exporteert.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-21-54

Misschien wordt de gaswinning in het najaar en in de winter weer opgevoerd, zodat er minder gas geïmporteerd hoeft te worden. Ik heb daar als eenvoudige burger geen inzicht in en geen enkele invloed op.
Aan de andere kant is het geïmporteerde aardgas momenteel spotgoedkoop. Sinds maart 2015 is de prijs van aardgas op de Europese markt gehalveerd. Dus het zou me ook niet verbazen als het voor de NAM en Gasterra momenteel goedkoper is om gas te importeren, dan zelf gas te winnen. Dus misschien stijgt de import van aardgas dit najaar naar nieuwe records.