Categorie archief: Regelmatig terugkerende ellende

Wekelijks of maandelijks verzamelde nieuwtjes

Steeds minder Braziliaanse aardolie voor de Brazilianen

Tien jaar geleden leek het alsof Brazilië een rijk en welvarend land zou worden. Er werd olie gevonden in het Santos-bekken voor de Braziliaanse kust. En bij de hoge olieprijs zou er een stortvloed aan oliedollars naar Brazilië komen.
Maar het zat allemaal een beetje tegen. Er moesten miljarden geleend worden om de olie uit de diepzee naar boven te halen. Politici bleken corrupt en de overheid stak miljarden aan belastinggeld in prestigieuze projecten zoals het WK voetbal en de Olympische Spelen.
En tot overmaat van ramp zakte de olieprijs in tot onder het nivo van 2006.

De Braziliaanse olieproduktie steeg wel in de afgelopen jaren. Van ongeveer 2 miljoen vaten per dag in 2010 tot zo’n 2,4 miljoen vaten per dag in het afgelopen jaar.

schermafbeelding-2016-11-28-om-16-19-20

De cijfers zijn afkomstig uit de JODI-database.
De deskundigen van het International Energy Agency (IEA) dachten in 2013 dat de Braziliaanse olieproduktie zou stijgen tot 4 miljoen vaten per dag in 2020 en tot 5 miljoen vaten per dag in 2025.

Ik acht het onwaarschijnlijk dat die prognose zal uitkomen.

Over de afgelopen twee jaar is de Braziliaanse export van aardolie geleidelijk gestegen. Maar het binnenlands aardolieverbruik is juist aan het dalen. In de grafiek hieronder heb ik de olie-export (de blauwe lijn) en het verbruik van Braziliaanse raffinaderijen (de groen lijn) weergegeven.

schermafbeelding-2016-11-28-om-17-21-25

Van de 2,4 miljoen vaten per dag, die met veel pijn en moeite gewonnen worden, verdwijnen de laatste maanden 0,8 miljoen vaten naar het buitenland. En dan blijven er minder vaten dan vorig jaar overvoor de Braziliaanse raffinaderijen.
Het lijkt erop dat Brazilië net als Nigeria en Angola en Libië de olie uit de aardkorst haalt voor klanten in Westerse landen en niet om zelf te gebruiken.

De zon gaat weer slapen. Krijgen we weer koude winters?

In de periode 2008 t/m 2010 vertoonde de zon nauwelijks zonnevlekken. Het jaar 2008 telde 266 dagen zonder zonnevlekken; 2009 telde 262 vlekkeloze dagen en 2010 kwam tot 51 vlekkeloze dagen.
In het lopende jaar, 2016, is het aantal vlekken op de zon weer afgenomen. En tot nu toe werden er dit jaar al 22 vlekkeloze dagen genoteerd.
In de grafiek hieronder is het gemiddelde maandelijkse zonnevlekkengetal ingetekend vanaf januari 2000.

schermafbeelding-2016-11-08-om-19-22-22

In de komende jaren zal het zonnevlekkengetal nog iets verder dalen en zullen er meer zonnevlekloze dagen optreden.

Nu hebben veel wetenschappers het idee dat een afname van de zonne-activiteit, een afname van het aantal zonnevlekken op aarde leidt tot lagere temperaturen. In de 17e en 18e eeuw waren er relatief weinig zonnevlekken en waren er in Europa lange koude winters. Daarom wordt die periode door klimatologen ook wel de Kleine IJstijd genoemd.

Het is ook opvallend dat er in jaren met weinig zonnevlekken Elfstedentochten gereden werden. In 1985 en 1986 waren er nauwelijks zonnevlekken. En 1996, het jaar van de laatste Elfstedentocht, was een jaar met een minimale zonne-activiteit.

Als we kijken naar de laatste jaren, dan zien we eenzelfde trend.
In de jaren met weinig zonnevlekken en dus veel zonnevlekloze dagen (2008, 2009 en 2010) lag in Nederland de gemiddelde wintertemperatuur (over december t/m februari) onder normaal. De eerste winter van het zonneminimum (december 2007 t/m februari 2008) leverde nog een boven-normale temperatuur op.

In jaren zonder zonnevlekloze dagen (2011 t/m 2015) kwam de gemiddelde wintertemperatuur uit boven het langjarig gemiddelde.
in de grafiek hieronder heb ik geprobeerd dat verband duidelijk te maken. Voor alle duidelijkheid: de gemiddelde wintertemperatuur van 2006 is het gemiddelde over december 2006, januari 2007 en februari 2007. Zo is de wintertemperatuur van 2015 berekend over december 2015 en januari en februari van 2016.

schermafbeelding-2016-11-08-om-21-20-07

Een dergelijk korte meetreeks zegt op zich niet zoveel. Het kan toeval zijn dat de reeks jaren met veel vlekkeloze dagen een daling van de wintertemperatuur laat zien. En dat in een reeks jaren zonder vlekkeloze dagen de wintertemperatuur weer oploopt to ver boven het langjarig gemiddelde.
Maar het wordt interessant of we in de komende vier jaar, 2017 – 2021, weer een aantal koude winters zullen krijgen.

De Nederlandse aardgasvoorziening: update zomer 2016

In het voorjaar van 2015 is de aardgaswinning in Groningen beperkt. In de grafiek hieronder is duidelijk te zien dat er ook in 2016 minder gas gewonnen wordt. De gegevens komen uit de JODI Gas World-database.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-29-59

In het eerste halfjaar van 2010 werd er in Nederland maandelijks gemiddeld 7,5 miljard m³ aardgas gewonnen. In het eerste halfjaar van 2016 was het maandelijks gemiddelde 4,5 miljard m³: dat is 39% minder dan in 2010.

Omdat er minder gas geproduceerd wordt, importeert Nederland steeds meer aardgas.
In de grafiek hieronder staat de maandelijkse gasimport sinds begin 2010 weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-19-10

In het eerste halfjaar van 2010 importeerde Nederland gemiddeld 2,2 miljard m³ gas. Over de eerste 6 maanden van dit jaar bedroeg de maandelijkse import gemiddeld 3,4 miljard m³: een stijging met 55%.
In juli 2016 importeerde Nederland 4,43 miljard m³ aardgas: een nieuw record.

Ik heb de gaswinning en de gasimport samen in één grafiek uitgezet, waarbij de trend duidelijk zichtbaar wordt. Over een paar jaar zal Nederland meer gas importeren, dan winnen.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-14-29

Binnenlands gasverbruik
Het aardgasverbruik in Nederland is de afgelopen jaren gedaald. Er zijn een paar belangrijke oorzaken aan te wijzen:
– de zachte winters van de afgelopen jaren
– het sluiten van gasgestookte elektriciteitscentrales
– besparing door isolatie of andere vormen van verwarming (aardwarmte, restwarmte of houtkachels)
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks gasverbruik per hoofd van de bevolking weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-15-32

In ons achterhoofd weten we allemaal dat het aardgas op zal raken. Dus het gasverbruik per inwoner zal verder gaan dalen. Over 15 of 20 jaar ligt het verbruik per hoofd van de bevolking wellicht onder de 100 m³ per maand. Gebruiken we dan een andere brandstof om te koken en te verwarmen? Of hebben we dan allemaal een zonneboiler op het dak en een aardwarmte installatie in de kelder? Maar voorlopig houdt politiek Den Haag zich nog niet bezig met het afkicken van aardgas.

Van netto-export naar netto-import
In de eerste vier maanden van 2016 was Nederland een netto-exporteur van aardgas. Er werd netto 7,7 miljard m³ aardgas geëxporteerd. In mei, juni en juli van dit jaar was de import van aardgas groter dan de export. De netto-import in die maanden bedroeg 2,3 miljard m³.
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks import-export-saldo weergegeven.
Elke maand dat de grafiek onder de rode nullijn duikt importeert Nederland meer gas dan het exporteert.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-21-54

Misschien wordt de gaswinning in het najaar en in de winter weer opgevoerd, zodat er minder gas geïmporteerd hoeft te worden. Ik heb daar als eenvoudige burger geen inzicht in en geen enkele invloed op.
Aan de andere kant is het geïmporteerde aardgas momenteel spotgoedkoop. Sinds maart 2015 is de prijs van aardgas op de Europese markt gehalveerd. Dus het zou me ook niet verbazen als het voor de NAM en Gasterra momenteel goedkoper is om gas te importeren, dan zelf gas te winnen. Dus misschien stijgt de import van aardgas dit najaar naar nieuwe records.

Minder Gronings aardgas, dus meer gas kopen van Gazprom

In 1959 werd er in Slochteren aardgas gevonden. Enkele jaren later bleek dat er echt heel veel aardgas in de Groningse bodem zat. Nederland schakelde tijdens de jaren 60 snel over van steenkool naar aardgas. Er werden duizenden kilometers gasleiding gelegd en geleidelijk werd de steenkoolwinning in Zuid-Limburg afgebouwd.
Die enorme gasbel, vol met fossiele zonne-energie, zijn we in hoog tempo aan het opstoken. We zijn verslaafd geraakt aan het comfort van de centrale verwarming. Onze generatie staat dagelijks onder een lekkere warme douche, alsof het aardgas nooit op zal raken.
Het aardgas raakt natuurlijk wel een keertje op. Maar je hoort eigenlijk nooit iemand voorrekenen hoeveel jaar we nog kunnen genieten van het Groningse gas.
Er zijn wel tekens aan de wand waaruit we kunnen afleiden dat de voorraad begint op te raken.

De afgelopen jaren wordt de aardgaswinning in Groningen beperkt. Officieel om het aantal aardbevingen te beperken. Maar waarschijnlijk speelt ook mee dat de druk in het Groningse gasveld te laag begint te worden. Bij alle winplaatsen zijn inmiddels compressoren geplaatst om de druk in het leidingnet op peil te houden. En de laatste jaren is men begonnen om het gashoudend gesteente te “fracken” (ondergronds openbreken met vloeistof onder hoge druk). Dit om het gas sneller te laten vrijkomen.
Daarnaast zien we een trend om nieuwbouwhuizen niet langer op gas aan te sluiten. Het aantal gasloze huizen neemt gestaag toe. Mijn buren werden gasloos door een elektrische boiler en een houtkachel te kopen. Ik overweeg zelf een zonneboiler aan te schaffen.

In Nederland is aardgas de belangrijkste brandstof en we kunnen niet in 5 jaar tijd massaal overstappen op een andere brandstof. Als ons eigen aardgas op is, zullen we gewoon aardgas gaan importeren. Als we dat goedkoop inkopen en een deel daarvan met winst verkopen, kunnen we er zelfs aan verdienen. Dat is het idee achter de gasrotonde.
Ik kan niet precies voorspellen wanneer Nederland afhankelijk wordt van buitenlands gas. Maar ik kan wel laten zien dat Nederland steeds minder gas uit eigen bodem haalt en steeds meer importeert.

Schermafbeelding 2016-08-14 om 20.24.07

De Russische aardgasproducent Gazprom merkt al dat de Nederlandse gasproduktie daalt en de import stijgt. Gazprom meldde deze week dat de gasexport naar Europa in het eerste kwartaal steeg met 49% t.o.v. het eerste kwartaal van 2015: 58 miljard m³ tegenover 39 miljard m³ in 2015.

Gazprom Logo

De prijs van aardgas is momenteel erg laag. Russisch aardgas kostte in juni 3 euro 60 per miljoen BTU (British Thermal Unit) en dat is goedkoper dan in juni 2001. Bij die prijs is de oplopende gasrekening geen groot probleem. Dat de Nederlandse bevolking steeds afhankelijker wordt van buitenlands aardgas dat over duizenden kilometers wordt aangevoerd, vind ik een groter probleem. Noorwegen exporteert maandelijks tussen de 8 en11 miljard m³ naar West-Europa en Noorwegen zal dat nog jarenlang blijven doen. Maar die hoeveelheid gas zal Nederland moeten delen met de andere West-Europese landen.
De Russische gasexport naar Europa is groter 14 tot 21 miljard m³ per maand. Maar die export is niet zo zeker. Rusland kan de gasexport beperken als reactie op Westerse provocaties of juist om Europese landen te dwingen tot concessies, inzake Oekraïne of de bouw van een raketschild. Rusland kan er ook voor kiezen om een groter deel van het exportgas aan andere klanten (Turkije of China) te verkopen ten koste van de export naar West-Europa.

Moet de overheid het voortouw nemen bij het afkicken van aardgas? Ik zou er niet op rekenen. Ik merk er voorlopig nog helemaal niets van.
Mijn advies aan de lezers: probeer zelf alvast je gasverbruik te beperken. Ga elektrisch koken, isoleer je huis en verwarm alleen nog de kamer waar je in bent. Ga sparen voor een zonneboiler en denk na over een alternatieve manier om je huis te verwarmen. Dan is het makkelijker om over een aantal jaar helemaal te stoppen met gas.

Zonnecyclus 24 loopt op haar einde: wat betekent dat voor het klimaat?

De huidige zonnecyclus, nr. 24, begon in 2009. Dat jaar waren er nog heel weinig zonnevlekken. Wetenschappers telden in 2009 260 dagen zonder zonnevlekken.
De zon ontwaakte langzaam uit het activiteitsminimum. In 2010 waren er nog 51 dagen zonder zonnevlekken. In 2014 en 2015 bereikte de zonne-activiteit een maximum: er waren nauwelijks zonnevlekloze dagen. Het zonnevlekkengetal liep één maand op tot boven de 100.
In de grafiek hieronder is het aantal zonnevlekken weergegeven door het zonnevlekkengetal.
In het laatste jaar is het zonnevlekkengetal snel gedaald tot onder de 25.

Schermafbeelding 2016-08-08 om 21.22.45

Het jaar 2016 telt inmiddels 20 dagen zonder zonnevlekken. We zijn hard op weg naar een nieuwe periode van minimale zonne-activiteit: het inde van zonnecyclus 24.

Het magneetveld van de zon beschermt de Aarde tegen kosmische straling. Aan het eind van een zonnecyclus verzwakt het magneetveld van de zon. Dat magneetveld wordt door wetenschappers uitgedrukt in de Ap-index. In de grafiek hieronder zie je dat de Ap-index in 2008 en 2009 erg laag was.

Schermafbeelding 2016-08-08 om 21.23.09

In 2016 is de Ap-index nog vrij hoog. De Ap-index daalde ook in de vorige zonnecyclus later dan het aantal zonnevlekken.

In de jaren met lage zonne-activiteit aan het eind van een zonnecyclus is er in Europa een hogere kans op koude winters.
In 1963 eindigde zonnecyclus 19: in dat jaar beleefde Europa de koudste winter in eeuwen.
Aan het einde van zonnecyclus 20 (1974) traden geen koude winters op.
Aan het eind van cyclus 21 kreeg Nederland twee Elfstedenwinters op rij: 1985 en 1986.
Ook aan het eind van cyclus 22 in 1996 was er een Elfstedentocht.
En de winters van 2008, 2009 en 2010 aan het eind van cyclus 23 waren kouder dan normaal.

Het kan zijn dat de kans op een koude winter in Europa hoger is als het magneetveld van de zon zwakker is en er meer kosmische straling uit de ruimte doordringt in de aardatmosfeer.
Op het plaatje hieronder staan metingen van de kosmische straling in het Finse Oulu weergegeven. De grafiek loopt van 1966 tot 2016.
De koude winters van 1979, 1985, 1986, 1997 en 2010 heb ik met een rood sterretje weergegeven.

Schermafbeelding 2016-08-08 om 21

Ik vind het opvallend dat koude winters vooral optreden in periodes dat de kosmische straling flink hoger is dan het gemiddelde. De afgelopen jaren 2014 en 2015 hadden we zeer zachte winters in Europa en dat was bij een gemiddelde hoeveelheid kosmische straling.

Met de afname van het aantal zonnevlekken en het zwakker worden van het magneetveld van de zon, zal de hoeveelheid kosmische straling weer groter worden. Komende winter zal nog wel een milde winter zijn. Maar de kans op een koude winter neemt m.i. weer toe in 2018, 2019 en 2020.

Het CBS en de rooskleurige exportcijfers

Schermafbeelding 2016-07-14 om 15.54.44

Het Centraal Bureau voor Statistiek, CBS, meldde vandaag dat de Nederlandse export in mei 2016 aanzienlijk gegroeid was t.o.v. mei 2015. De groei van het exportvolume bedroeg: 6,2%. Het lijkt heel goed te gaan met de Nederlandse economie.
Ik heb daar wat kanttekeningen bij.

Exportvolume of exportwaarde
Allereerst: het CBS heeft het over het volume van de goederenexport en niet over de waarde of de prijs van de export. Het aantal goederen (het volume) is kennelijk met 6% gestegen. Maar in de tabellen van het CBS staat ook het bedrag in euro’s dat de export waard is.
In mei 2016 bedroeg de waarde van de export 35,09 miljard euro, tegenover 33,99 miljard euro het jaar ervoor. De waarde van de export is dus ook gegroeid, maar slechts met 3,2%.
Het CBS had in het persbericht ook kunnen melden dat de exportwaarde met 3,2% was gestegen.

Hoe zit het met de langere termijn ?
De waarde van de export lag in mei 2016 weliswaar hoger dan een jaar ervoor, maar was lager dan in mei 2014 en zelfs 6,7% lager dan in mei 2013. Over de laatste 5 jaar kun je duidelijk zien dat de waarde van de goederenexport in de maand mei gestaag afneemt.

Schermafbeelding 2016-07-14 om 13.32.23

Om een betrouwbaar beeld te krijgen van de ontwikkeling moet je niet alleen naar de meimaanden kijken. Daarom heb ik een tweede grafiek gemaakt van de waarde van de maandelijkse Nederlandse export. Ook in die grafiek kun je zien dat de waarde van de goederenexport gestaag afneemt. De dikke rode lijn is het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden.

Schermafbeelding 2016-07-14 om 15.19.19

In 2013 en 2014 was de gemiddelde maandelijkse goederenexport goed voor 36 miljard euro. In 2015 en 2016 dalen de inkomsten uit export geleidelijk in de richting van 35 miljard euro.

Het CBS publiceert over de Nederlandse economie kennelijk liever persberichten waarin sprake is van groei of stijging. En zwijgt over krimp of daling.

Gaat de aardgaswinning in Nederland verder omlaag?

Volgens de nieuwste update van de JODI-Gas World-database werd er in april 2016 in Nederland meer gas gewonnen dan in april 2015. Volgens de nieuwste cijfers produceerde Nederland in april 2016 4,74 miljard m³ gas geproduceerd: dat is bijna 40% meer dan in dezelfde maand van 2015.
Over de eerste vier maanden van 2016 kwam de gasproduktie uit op 20,5 miljard m³. En dat is 30% minder dan over dezelfde periode vorig jaar.
De maandelijkse Nederlandse gasproduktie heb ik hieronder in een grafiek weergegeven.

Schermafbeelding 2016-06-21 om 15.30.48

De donkerblauwe doorgetrokken lijn geeft het 12-maands voortschrijdend gemiddelde weer.

Aardgasimport groeit
Over de eerste 4 maanden van 2016 importeerde Nederland 12,6 miljard m³ aardgas tegenover 10,7 miljard kuub vorig jaar.
In de tweede grafiek staat de stijgende import (per maand) afgezet tegen de dalende gaswinning.

Schermafbeelding 2016-06-21 om 15.30.26

Het binnenlands gasverbruik komt over de eerste vier maanden van 2016 uit op 18,0 miljard m³; nagenoeg gelijk aan het binnenlands verbruik over dezelfde periode van vorig jaar.

In 2016 ingeteerd op de bovengrondse voorraden
Als je de Nederlandse gasimport en de Nederlandse gasproduktie bij elkaar optelt, dan kom je over de eerste vier maanden van 2016 uit op 33,1 miljard kuub.
Daarvan werd 18,0 miljard kuub in Nederland verbruikt. En Nederland exporteerde over die periode 21,2 miljard m³ aardgas.
Verbruik en export komen bij elkaar op 39,2 miljard m³. Dat betekent dat er ruim 6 miljard m³ uit de bovengrondse aardgasopslag is verbruikt of geëxporteerd.

In 2015 werd er over de periode april tot en met oktober 8,5 miljard m³ aan de Nederlandse bovengrondse opslag toegevoegd. Het wordt interessant of men erin zal slagen om de bovengrondse voorraad komende zomer opnieuw aan te vullen.