Tagarchief: fossiele brandstoffen

De Nederlandse aardgasvoorziening: update zomer 2016

In het voorjaar van 2015 is de aardgaswinning in Groningen beperkt. In de grafiek hieronder is duidelijk te zien dat er ook in 2016 minder gas gewonnen wordt. De gegevens komen uit de JODI Gas World-database.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-29-59

In het eerste halfjaar van 2010 werd er in Nederland maandelijks gemiddeld 7,5 miljard m³ aardgas gewonnen. In het eerste halfjaar van 2016 was het maandelijks gemiddelde 4,5 miljard m³: dat is 39% minder dan in 2010.

Omdat er minder gas geproduceerd wordt, importeert Nederland steeds meer aardgas.
In de grafiek hieronder staat de maandelijkse gasimport sinds begin 2010 weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-19-10

In het eerste halfjaar van 2010 importeerde Nederland gemiddeld 2,2 miljard m³ gas. Over de eerste 6 maanden van dit jaar bedroeg de maandelijkse import gemiddeld 3,4 miljard m³: een stijging met 55%.
In juli 2016 importeerde Nederland 4,43 miljard m³ aardgas: een nieuw record.

Ik heb de gaswinning en de gasimport samen in één grafiek uitgezet, waarbij de trend duidelijk zichtbaar wordt. Over een paar jaar zal Nederland meer gas importeren, dan winnen.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-14-29

Binnenlands gasverbruik
Het aardgasverbruik in Nederland is de afgelopen jaren gedaald. Er zijn een paar belangrijke oorzaken aan te wijzen:
– de zachte winters van de afgelopen jaren
– het sluiten van gasgestookte elektriciteitscentrales
– besparing door isolatie of andere vormen van verwarming (aardwarmte, restwarmte of houtkachels)
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks gasverbruik per hoofd van de bevolking weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-15-32

In ons achterhoofd weten we allemaal dat het aardgas op zal raken. Dus het gasverbruik per inwoner zal verder gaan dalen. Over 15 of 20 jaar ligt het verbruik per hoofd van de bevolking wellicht onder de 100 m³ per maand. Gebruiken we dan een andere brandstof om te koken en te verwarmen? Of hebben we dan allemaal een zonneboiler op het dak en een aardwarmte installatie in de kelder? Maar voorlopig houdt politiek Den Haag zich nog niet bezig met het afkicken van aardgas.

Van netto-export naar netto-import
In de eerste vier maanden van 2016 was Nederland een netto-exporteur van aardgas. Er werd netto 7,7 miljard m³ aardgas geëxporteerd. In mei, juni en juli van dit jaar was de import van aardgas groter dan de export. De netto-import in die maanden bedroeg 2,3 miljard m³.
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks import-export-saldo weergegeven.
Elke maand dat de grafiek onder de rode nullijn duikt importeert Nederland meer gas dan het exporteert.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-21-54

Misschien wordt de gaswinning in het najaar en in de winter weer opgevoerd, zodat er minder gas geïmporteerd hoeft te worden. Ik heb daar als eenvoudige burger geen inzicht in en geen enkele invloed op.
Aan de andere kant is het geïmporteerde aardgas momenteel spotgoedkoop. Sinds maart 2015 is de prijs van aardgas op de Europese markt gehalveerd. Dus het zou me ook niet verbazen als het voor de NAM en Gasterra momenteel goedkoper is om gas te importeren, dan zelf gas te winnen. Dus misschien stijgt de import van aardgas dit najaar naar nieuwe records.

Afkicken van aardgas deel 2

In Nederland was aardgas decennialang de belangrijkste brandstof voor elektriciteitscentrales. Maar sinds 2010 is dat aan het veranderen. Gasgestookte centrales worden gesloten en er komen nieuwe kolencentrales bij. Waarom zien de elektriciteitsmaatschappijen steenkool als de brandstof voor de toekomst?
Omdat het aardgas in Nederland (en Europa) snel aan het opraken is.

In het jaar 2000 kwam 58% van de Nederlandse elektriciteitproduktie uit gasgestookte centrales. Het aardgasdeel groeide in 2010 zelfs naar 62%. Maar in de volgende vijf jaar daalde het gasaandeel snel naar 42% van alle opgewekte elektriciteit.

Schermafbeelding 2016-08-21 om 21.22.48

Het aandeel van de kolengestookte elektriciteitscentrales is snel gestegen van 22% in 2010 naar 35% in 2015. Daarnaast wordt er ook steeds meer elektriciteit opgewekt uit andere brandstof (biomassa) en door andere duurzame bronnen (zon en wind). Dat verklaart waarom gas- en kolencentrales samen in 2015 nog slechts 77% van alle opgewekte elektriciteit leverden.

De bouw van elektriciteitscentrales duurt jaren. De elektriciteitsmaatschappijen hebben dus al ruim voor 2010 gekozen voor kolencentrales i.p.v. gas-centrales. Niet vanwege subsidies of vanuit milieu-oogpunt. De verbranding van steenkool veroorzaakt meer CO2-uitstoot en meer vervuiling dan de verbranding van aardgas. Toch koos men steenkool als de favoriete brandstof.
Mijns inziens is dit een duidelijke aanwijzing dat het aardgas-tijdperk op zijn einde loopt.
De Nederlandse overheid beweert naar buiten toe dat de gaswinning vrijwillig wordt beperkt, teneinde het aantal aardbevingen in Groningen te verminderen. De gaswinning werd pas in 2014 beperkt. De elektriciteitsbedrijven besloten al jaren eerder, in periode 2008 – 2010, om over te stappen op steenkool.
Kennelijk waren de elektriciteitsbedrijven beter op de hoogte dan de overheid. Of de overheid verzwijgt al jaren dat de aardgaswinning over het hoogtepunt heen is.

De overheid is meestal niet de meest betrouwbare bron over dit soort zaken. Kijk en luister ook naar andere signalen.
Wij particulieren hoeven niet te wachten totdat de overheid ons dwingt om af te kicken van aardgas. Je kunt gewoon op eigen houtje alvast beginnen.

Minder Gronings aardgas, dus meer gas kopen van Gazprom

In 1959 werd er in Slochteren aardgas gevonden. Enkele jaren later bleek dat er echt heel veel aardgas in de Groningse bodem zat. Nederland schakelde tijdens de jaren 60 snel over van steenkool naar aardgas. Er werden duizenden kilometers gasleiding gelegd en geleidelijk werd de steenkoolwinning in Zuid-Limburg afgebouwd.
Die enorme gasbel, vol met fossiele zonne-energie, zijn we in hoog tempo aan het opstoken. We zijn verslaafd geraakt aan het comfort van de centrale verwarming. Onze generatie staat dagelijks onder een lekkere warme douche, alsof het aardgas nooit op zal raken.
Het aardgas raakt natuurlijk wel een keertje op. Maar je hoort eigenlijk nooit iemand voorrekenen hoeveel jaar we nog kunnen genieten van het Groningse gas.
Er zijn wel tekens aan de wand waaruit we kunnen afleiden dat de voorraad begint op te raken.

De afgelopen jaren wordt de aardgaswinning in Groningen beperkt. Officieel om het aantal aardbevingen te beperken. Maar waarschijnlijk speelt ook mee dat de druk in het Groningse gasveld te laag begint te worden. Bij alle winplaatsen zijn inmiddels compressoren geplaatst om de druk in het leidingnet op peil te houden. En de laatste jaren is men begonnen om het gashoudend gesteente te “fracken” (ondergronds openbreken met vloeistof onder hoge druk). Dit om het gas sneller te laten vrijkomen.
Daarnaast zien we een trend om nieuwbouwhuizen niet langer op gas aan te sluiten. Het aantal gasloze huizen neemt gestaag toe. Mijn buren werden gasloos door een elektrische boiler en een houtkachel te kopen. Ik overweeg zelf een zonneboiler aan te schaffen.

In Nederland is aardgas de belangrijkste brandstof en we kunnen niet in 5 jaar tijd massaal overstappen op een andere brandstof. Als ons eigen aardgas op is, zullen we gewoon aardgas gaan importeren. Als we dat goedkoop inkopen en een deel daarvan met winst verkopen, kunnen we er zelfs aan verdienen. Dat is het idee achter de gasrotonde.
Ik kan niet precies voorspellen wanneer Nederland afhankelijk wordt van buitenlands gas. Maar ik kan wel laten zien dat Nederland steeds minder gas uit eigen bodem haalt en steeds meer importeert.

Schermafbeelding 2016-08-14 om 20.24.07

De Russische aardgasproducent Gazprom merkt al dat de Nederlandse gasproduktie daalt en de import stijgt. Gazprom meldde deze week dat de gasexport naar Europa in het eerste kwartaal steeg met 49% t.o.v. het eerste kwartaal van 2015: 58 miljard m³ tegenover 39 miljard m³ in 2015.

Gazprom Logo

De prijs van aardgas is momenteel erg laag. Russisch aardgas kostte in juni 3 euro 60 per miljoen BTU (British Thermal Unit) en dat is goedkoper dan in juni 2001. Bij die prijs is de oplopende gasrekening geen groot probleem. Dat de Nederlandse bevolking steeds afhankelijker wordt van buitenlands aardgas dat over duizenden kilometers wordt aangevoerd, vind ik een groter probleem. Noorwegen exporteert maandelijks tussen de 8 en11 miljard m³ naar West-Europa en Noorwegen zal dat nog jarenlang blijven doen. Maar die hoeveelheid gas zal Nederland moeten delen met de andere West-Europese landen.
De Russische gasexport naar Europa is groter 14 tot 21 miljard m³ per maand. Maar die export is niet zo zeker. Rusland kan de gasexport beperken als reactie op Westerse provocaties of juist om Europese landen te dwingen tot concessies, inzake Oekraïne of de bouw van een raketschild. Rusland kan er ook voor kiezen om een groter deel van het exportgas aan andere klanten (Turkije of China) te verkopen ten koste van de export naar West-Europa.

Moet de overheid het voortouw nemen bij het afkicken van aardgas? Ik zou er niet op rekenen. Ik merk er voorlopig nog helemaal niets van.
Mijn advies aan de lezers: probeer zelf alvast je gasverbruik te beperken. Ga elektrisch koken, isoleer je huis en verwarm alleen nog de kamer waar je in bent. Ga sparen voor een zonneboiler en denk na over een alternatieve manier om je huis te verwarmen. Dan is het makkelijker om over een aantal jaar helemaal te stoppen met gas.

Nederland opnieuw een netto-importeur van aardgas

In mei 2016 exporteerde Nederland, volgens de cijfers van de JODI Gas World database, 3634 miljoen m³ aardgas: 500 miljoen m³ meer dan in mei 2015.
Maar in mei 2016 importeerde Nederland 3809 miljoen m³ gas en dat was ruim 400 miljoen m³ meer dan vorig jaar. Hieronder zie je de maandelijkse hoeveelheid geïmporteerd aardgas over de laatste 5 jaar. De donkere doorgetrokken lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden weer.

Schermafbeelding 2016-08-12 om 09.16.19

De aardgasimport was in mei 2016, net als vorig jaar groter dan de export. In mei 2016 bedroeg de netto-import van aardgas 179 miljoen m³.

Schermafbeelding 2016-08-12 om 09.15.46

Het binnenlands aardgasverbruik kwam in mei 2016 uit op 2336 miljoen m³. Dat is ietsje minder dan in dezelfde maand van 2015. Langzaam maar zeker kickt Nederland af van het aardgas door het eigen verbruik terug te dringen en door steeds meer aardgas te importeren.

Energieverbruik en energievoorziening in Europa nemen af

In de afgelopen 10 jaar is het energieverbruik in Europa gedaald.
Het eerste voorbeeld dat ik wil laten zien is Groot-Brittannië. In de grafiek hieronder staat het energieverbruik per inwoner weergegeven.

Schermafbeelding 2016-06-30 om 10.18.14

Sinds 2006 is het energieverbruik per inwoner afgenomen met 20%: van 3,72 ton olie-equivalent naar 2,93 ton olie-equivalent.
Voor een deel komt dit lagere energieverbruik door energiebesparing. Auto’s zijn zuiniger geworden, net als lampen en elektrische apparaten. En gebouwen zijn beter geïsoleerd.
Voor een ander deel komt het door een afname van energieverslindende economische activiteiten, zoals de bouw, de mijnbouw en zware industrie.

In Nederland zien we eenzelfde ontwikkeling.
In 2006 verbruikte een inwoner van Nederland 5,85 ton olie-equivalent aan energie. In 2015 was dat 4,85 ton olie-equivalent: 17% minder.

Schermafbeelding 2016-06-30 om 10.50.13

Mijn laatste voorbeeld is Griekenland. Daar bedroeg het energieverbruik in 2006 nog 3,07 ton olie-equivalent per inwoner. Afgelopen jaar in 2015 was dat nog maar 2,39 ton olie-equivalent.

Schermafbeelding 2016-06-30 om 10.56.29

Het energieverbruik is gelijk aan de energievoorziening
De hoeveelheid energie, die de gemiddelde Brit verbruikt, is precies gelijk aan de hoeveelheid energie, die voor hem of haar beschikbaar is. Het is heel makkelijk om te beweren, dat de gemiddelde Brit in 2014 of2015 de verwarming hoger had kunnen zetten of meer kilometers had kunnen rijden. Maar dat is een loze en onbewijsbare bewering.
De voorraad opgeslagen energie, in de vorm van opgeslagen aardgas, aardolie-produkten of steenkool is in de afgelopen 10 jaar niet noemenswaardig veranderd. Dus is het energieverbruik feitelijk gelijk aan het energie-aanbod ofwel de energievoorziening.

We zien dus dat de energievoorziening in Europese landen de afgelopen 10 jaar is afgenomen. We kunnen als verklaring aanvoeren dat (zie hierboven) dit komt doordat auto’s, lampen en elektrische apparaten zuiniger zijn geworden. En dat huizen beter geïsoleerd zijn. En dat Europa bewust gekozen heeft om energieverslindende activiteiten, zoals bouw en zware industrie te laten krimpen. Maar ik vraag me af of dat klopt.

Ik denk dat de krimp van zware industrie, bouw en mijnbouw en gevolg zijn van de krimpende energievoorziening van Europa. Door energiebesparende maatregelen in huishoudens heeft Europa nog geprobeerd om meer energie over te houden voor economische activiteiten, zoals mijnbouw en bouw. Maar dat is niet gelukt.
In de afgelopen 10 jaar is het energieverbruik in China, India en andere ‘opkomende economieën” flink gestegen. En een deel van de energie (aardolie, steenkool en aardgas), die vroeger door Europeanen werd verbruikt, gaat tegenwoordig naar Chinezen, Indiërs, Arabieren en Pakistanen.
De totale hoeveelheid energie, die de wereld verbruikt is in het laatste decennium alleen maar gestegen. Maar een steeds kleiner deel van die beschikbare energie komt terecht in Europa.

Het komend decennium zal de hoeveelheid energie, die de wereldbevolking verbruikt, niet verder groeien, maar krimpen. Dat betekent dat ook in China, India, Brazilië enzovoorts, het energieverbruik zal gaan dalen. In Europa zal de dalende trend zich voortzetten. Maak je borst maar nat.

Gaat de aardgaswinning in Nederland verder omlaag?

Volgens de nieuwste update van de JODI-Gas World-database werd er in april 2016 in Nederland meer gas gewonnen dan in april 2015. Volgens de nieuwste cijfers produceerde Nederland in april 2016 4,74 miljard m³ gas geproduceerd: dat is bijna 40% meer dan in dezelfde maand van 2015.
Over de eerste vier maanden van 2016 kwam de gasproduktie uit op 20,5 miljard m³. En dat is 30% minder dan over dezelfde periode vorig jaar.
De maandelijkse Nederlandse gasproduktie heb ik hieronder in een grafiek weergegeven.

Schermafbeelding 2016-06-21 om 15.30.48

De donkerblauwe doorgetrokken lijn geeft het 12-maands voortschrijdend gemiddelde weer.

Aardgasimport groeit
Over de eerste 4 maanden van 2016 importeerde Nederland 12,6 miljard m³ aardgas tegenover 10,7 miljard kuub vorig jaar.
In de tweede grafiek staat de stijgende import (per maand) afgezet tegen de dalende gaswinning.

Schermafbeelding 2016-06-21 om 15.30.26

Het binnenlands gasverbruik komt over de eerste vier maanden van 2016 uit op 18,0 miljard m³; nagenoeg gelijk aan het binnenlands verbruik over dezelfde periode van vorig jaar.

In 2016 ingeteerd op de bovengrondse voorraden
Als je de Nederlandse gasimport en de Nederlandse gasproduktie bij elkaar optelt, dan kom je over de eerste vier maanden van 2016 uit op 33,1 miljard kuub.
Daarvan werd 18,0 miljard kuub in Nederland verbruikt. En Nederland exporteerde over die periode 21,2 miljard m³ aardgas.
Verbruik en export komen bij elkaar op 39,2 miljard m³. Dat betekent dat er ruim 6 miljard m³ uit de bovengrondse aardgasopslag is verbruikt of geëxporteerd.

In 2015 werd er over de periode april tot en met oktober 8,5 miljard m³ aan de Nederlandse bovengrondse opslag toegevoegd. Het wordt interessant of men erin zal slagen om de bovengrondse voorraad komende zomer opnieuw aan te vullen.

Piek-steenkool: Is de mondiale steenkoolproduktie over haar hoogtepunt heen?

Ik verwachtte het al een paar jaar. In 2015 is de wereldwijde winning van steenkool afgenomen met 4% t.o.v. 2014.
In de grafiek hieronder heb ik de gegevens uit de Statistical Review of World Energy editie 2016 betreffende de mondiale steenkoolproduktie uitgezet. De daling in 2015 is opvallend.

Schermafbeelding 2016-06-08 om 16.04.10

Uit voorlopige cijfers over de eerste maanden van 2016 blijkt de steenkoolproduktie dit jaar nog verder af te nemen. We kunnen heel voorzichtig stellen dat peakcoal, het moment waarop de maximale mondiale steenkoolproduktie wordt bereikt in 2014 is gepasseerd.

De daling van de steenkoolwinning heeft tot gevolg dat er minder CO2 uit steenkool in de atmosfeer is gekomen. Volgens de Statistical review of World Energy werd er in 2015 door de verbranding van fossiele brandstoffen 33508 miljoen ton CO2 uitgestoten. Dat is een stijging van 0,1% t.o.v. 2014.

Schermafbeelding 2016-06-08 om 16.11.55

In de laatste grafiek van deze post laat ik zien dat de mondiale CO2-uitstoot de laatste jaren minder stijgt dan in de eerste 8 jaar van de 21e eeuw.
De rode stippellijn is een extrapolatie van de CO2-uitstoot tussen 2000 en 2009. De werkelijk gehaalde CO2-uitstoot in 2015 ligt een stuk lager.

Schermafbeelding 2016-06-09 om 15.02.29

Misschien dat in 2016 de mondiale CO2-uitstoot daalt: dan kan ik volgend jaar rond deze tijd 2015 uitroepen tot het jaar van peak-CO2.