Steeds minder Braziliaanse aardolie voor de Brazilianen

Tien jaar geleden leek het alsof Brazilië een rijk en welvarend land zou worden. Er werd olie gevonden in het Santos-bekken voor de Braziliaanse kust. En bij de hoge olieprijs zou er een stortvloed aan oliedollars naar Brazilië komen.
Maar het zat allemaal een beetje tegen. Er moesten miljarden geleend worden om de olie uit de diepzee naar boven te halen. Politici bleken corrupt en de overheid stak miljarden aan belastinggeld in prestigieuze projecten zoals het WK voetbal en de Olympische Spelen.
En tot overmaat van ramp zakte de olieprijs in tot onder het nivo van 2006.

De Braziliaanse olieproduktie steeg wel in de afgelopen jaren. Van ongeveer 2 miljoen vaten per dag in 2010 tot zo’n 2,4 miljoen vaten per dag in het afgelopen jaar.

schermafbeelding-2016-11-28-om-16-19-20

De cijfers zijn afkomstig uit de JODI-database.
De deskundigen van het International Energy Agency (IEA) dachten in 2013 dat de Braziliaanse olieproduktie zou stijgen tot 4 miljoen vaten per dag in 2020 en tot 5 miljoen vaten per dag in 2025.

Ik acht het onwaarschijnlijk dat die prognose zal uitkomen.

Over de afgelopen twee jaar is de Braziliaanse export van aardolie geleidelijk gestegen. Maar het binnenlands aardolieverbruik is juist aan het dalen. In de grafiek hieronder heb ik de olie-export (de blauwe lijn) en het verbruik van Braziliaanse raffinaderijen (de groen lijn) weergegeven.

schermafbeelding-2016-11-28-om-17-21-25

Van de 2,4 miljoen vaten per dag, die met veel pijn en moeite gewonnen worden, verdwijnen de laatste maanden 0,8 miljoen vaten naar het buitenland. En dan blijven er minder vaten dan vorig jaar overvoor de Braziliaanse raffinaderijen.
Het lijkt erop dat Brazilië net als Nigeria en Angola en Libië de olie uit de aardkorst haalt voor klanten in Westerse landen en niet om zelf te gebruiken.

De zon gaat weer slapen. Krijgen we weer koude winters?

In de periode 2008 t/m 2010 vertoonde de zon nauwelijks zonnevlekken. Het jaar 2008 telde 266 dagen zonder zonnevlekken; 2009 telde 262 vlekkeloze dagen en 2010 kwam tot 51 vlekkeloze dagen.
In het lopende jaar, 2016, is het aantal vlekken op de zon weer afgenomen. En tot nu toe werden er dit jaar al 22 vlekkeloze dagen genoteerd.
In de grafiek hieronder is het gemiddelde maandelijkse zonnevlekkengetal ingetekend vanaf januari 2000.

schermafbeelding-2016-11-08-om-19-22-22

In de komende jaren zal het zonnevlekkengetal nog iets verder dalen en zullen er meer zonnevlekloze dagen optreden.

Nu hebben veel wetenschappers het idee dat een afname van de zonne-activiteit, een afname van het aantal zonnevlekken op aarde leidt tot lagere temperaturen. In de 17e en 18e eeuw waren er relatief weinig zonnevlekken en waren er in Europa lange koude winters. Daarom wordt die periode door klimatologen ook wel de Kleine IJstijd genoemd.

Het is ook opvallend dat er in jaren met weinig zonnevlekken Elfstedentochten gereden werden. In 1985 en 1986 waren er nauwelijks zonnevlekken. En 1996, het jaar van de laatste Elfstedentocht, was een jaar met een minimale zonne-activiteit.

Als we kijken naar de laatste jaren, dan zien we eenzelfde trend.
In de jaren met weinig zonnevlekken en dus veel zonnevlekloze dagen (2008, 2009 en 2010) lag in Nederland de gemiddelde wintertemperatuur (over december t/m februari) onder normaal. De eerste winter van het zonneminimum (december 2007 t/m februari 2008) leverde nog een boven-normale temperatuur op.

In jaren zonder zonnevlekloze dagen (2011 t/m 2015) kwam de gemiddelde wintertemperatuur uit boven het langjarig gemiddelde.
in de grafiek hieronder heb ik geprobeerd dat verband duidelijk te maken. Voor alle duidelijkheid: de gemiddelde wintertemperatuur van 2006 is het gemiddelde over december 2006, januari 2007 en februari 2007. Zo is de wintertemperatuur van 2015 berekend over december 2015 en januari en februari van 2016.

schermafbeelding-2016-11-08-om-21-20-07

Een dergelijk korte meetreeks zegt op zich niet zoveel. Het kan toeval zijn dat de reeks jaren met veel vlekkeloze dagen een daling van de wintertemperatuur laat zien. En dat in een reeks jaren zonder vlekkeloze dagen de wintertemperatuur weer oploopt to ver boven het langjarig gemiddelde.
Maar het wordt interessant of we in de komende vier jaar, 2017 – 2021, weer een aantal koude winters zullen krijgen.

Is het nodig om nog meer wegen in Nederland aan te leggen?

In 2015 werd er in Nederland 127,35 miljard kilometer afgelegd door motorvoertuigen. In het jaar ervoor was dat iets meer: 127,69 miljard kilometer. En als je naar de laatste 8 jaar kijkt, dan valt op dat het totaal aantal gereden kilometers niet verder meer stijgt.

schermafbeelding-2016-10-27-om-10-47-46

Deze cijfers komen van het CBS en het is mogelijk dat er na 2007 steeds meer buitenlandse vrachtwagens op de Nederlandse wegen rondrijden. Maar daar zijn geen goede cijfers over.
Het kan zijn dat het totaal aantal verreden kilometers na 2007 nog wel iets verder gestegen is.

Kijken we alleen naar personenauto’s, dan zien we ongeveer hetzelfde beeld: na 2007 stijgt het aantal verreden kilometers veel minder. En het afgelopen jaar daalde de afgelegde afstand van 103,70 miljard km naar 102,91 miljard km.

schermafbeelding-2016-10-27-om-10-51-54

Uit de beide cijferreeksen blijkt dat personenauto’s verantwoordelijk zijn voor het grootste deel (ruim 80%) van het aantal kilometers. Eventuele onnauwkeurigheden in de het aantal kilometers, dat vrachtwagens afleggen, maakt dus weinig uit voor het totaal aantal afgelegde kilometers.

Volgens het CBS daalt het gemiddelde kilometrage van Nederlandse auto’s al sinds het begin van de eeuw. In onderstaande grafiek wordt met de groene lijn het gemiddeld aantal kilometers per jaar binnen Nederland weergegeven. En met de blauwe lijn het totaal aantal kilometers in Nederland en daarbuiten. Maar ook die lijn vertoont een dalende trend.

schermafbeelding-2016-10-28-om-16-01-02

Het aantal personenauto’s in Nederland steeg het afgelopen jaar met 1% van 8,76 miljoen naar 8,85 miljoen. In onderstaande grafiek is goed zichtbaar dat het aantal personenauto’s de laatste jaren veel minder groeit dan in de eerste tien jaar van deze eeuw.

schermafbeelding-2016-10-28-om-16-08-31

De overheid gaat over de aanleg van nieuwe wegen. Maar de overheid heeft slechts weinig invloed op het aantal auto’s en de afstand, die die auto’s afleggen.
Het aantal auto’s en de afstand, die de auto’s gezamenlijk afleggen, groeien veel minder snel dan in het eerste decennium van de 21e eeuw. Ik kan me heel goed voorstellen dat bij een stijging van de benzineprijs of een daling van de koopkracht het aantal auto’s en de afstand, die ze afleggen, zal gaan afnemen. Ik vind het niet zo zinvol om nog veel nieuwe wegen aan te leggen en ik hoop dat de overheid de bouwplannen voor nieuwe wegen nog eens goed overweegt.

Maakt het iets uit welke marionet er in het Witte Huis woont?

In Nederland maken veel mensen zich druk om de Amerikaanse verkiezingen. Die mensen denken dat de Amerikaanse president zelf dingen kan beslissen. Ik persoonlijk denk dat de Amerikaanse president zelf geen enkele invloed uitoefent op het Amerikaanse beleid. De beslissingen over oorlog en vrede, over steenkool en olie of windmolens en zonnepanelen en over handelsverdragen worden mijns inziens genomen door de miljardairs achter het Amerikaanse bedrijfsleven: de bankiers, de oliemagnaten, de autofabrikanten enz.

De president hoeft alleen maar toespraken te houden en gasten te ontvangen in het Witte Huis. Er is geen democratie, de kiezer heeft geen enkele invloed. De plannen liggen al klaar. De wapenfabrieken zijn al gebouwd. De dictators in vazalstaten van de VS zijn al omgekocht.

In onderstaande video legt YouTuber Changing Reason uit dat het allemaal een toneelstuk is.

Nederland gebruikt steeds meer steenkool en de rest van de wereld juist minder

In Nederland worden gasgestookte elektriciteitscentrales gesloten en nieuwe kolencentrales gebouwd. Voor de opwekking van elektriciteit wordt daarom steeds meer steenkool verstookt.
Uit de cijfers van het CBS blijkt dat het steenkoolverbruik in elektriciteitscentrales tussen begin 2010 en begin 2016 met zo’n 70% is toegenomen.
Over 2010 werd er gemiddeld 1,97 miljoen ton steenkool per kwartaal verbruikt door elektriciteitscentrales. Afgelopen jaar was dat gemiddelde 3,37 miljoen ton.

schermafbeelding-2016-10-01-om-14-04-18

Het CBS gaf in juni ook [url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/26/elektriciteitsproductie-uit-steenkool-opnieuw-hoger]een persbericht uit over de stijging van het steenkoolverbruik[/url].

Door steenkool te gebruiken in plaats van aardgas stijgt de Nederlandse CO2-uitstoot. De Tweede Kamer wil dat de steenkoolcentrales weer dicht gaan om op die manier de Nederlandse CO2-uitstoot te verlagen. Vooralsnog is er nog geen zicht op sluiting van die centrales.

De rest van de wereld vermindert het steenkoolverbruik
In Groot-Brittannië worden juist de steenkoolcentrales gesloten en schakelen energiebedrijven over op de schonere brandstof aardgas. Afgelopen zomer daalde het aandeel van de steenkoolcentrales in de totale Britse elektriciteitsproduktie tot onder de 10%.

chart-2

Niet alleen in Groot-Brittannië maar ook Denemarken, Italië, Griekenland en Finland is het verbruik van steenkool het afgelopen decennium gedaald. In Nederland daarentegen steeg het verbruik
In de grafiek hieronder is het jaarlijkse steenkoolverbruik in miljoen ton olie-equivalent van een aantal Europese landen weergegeven. De cijfers komen uit de Statistical review of World Energy 2016 van BP.

schermafbeelding-2016-10-01-om-14-50-08

Maar het steenkoolverbruik daalt vooral heel sterk in de twee grootste steenkoolverbruikers ter wereld: China en de VS.
In 2015 werd in China bijna 49 miljoen ton olie-equivalent aan steenkool minder verbruikt dan het jaar ervoor. En dit jaar ligt het verbruik van steenkool nog lager.
Over de eerste 8 maanden van 2016 lag de steenkoolproduktie in China 10% lager dan het jaar ervoor. De Chinese import van steenkool is in 2016 weliswaar hoger dan vorig jaar, maar we kunnen ervan uitgaan dat er dit jaar in China nog minder steenkool wordt verstookt dan vorig jaar.
De steenkoolwinning in de VS ligt in 2016 ongeveer 24% lager dan in 2015. En het Amerikaanse steenkoolverbruik lag in 2015 al 12% lager dan in 2014.

De totale hoeveelheid steenkool, die in 2014 wereldwijd werd verstookt, was 3910 miljoen ton olie-equivalent. Dat is ruim 400 keer de hoeveelheid, die in Nederland werd verstookt: 9,1 miljoen ton olie-equivalent.
In 2015 lag het mondiale steenkoolverbruik 1,5% lager en kwam uit op 3840 miljoen ton olie-equivalent. Maar in Nederland steeg het steenkoolverbruik met 17% naar 10,6 miljoen ton olie-equivalent.

De Nederlandse aardgasvoorziening: update zomer 2016

In het voorjaar van 2015 is de aardgaswinning in Groningen beperkt. In de grafiek hieronder is duidelijk te zien dat er ook in 2016 minder gas gewonnen wordt. De gegevens komen uit de JODI Gas World-database.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-29-59

In het eerste halfjaar van 2010 werd er in Nederland maandelijks gemiddeld 7,5 miljard m³ aardgas gewonnen. In het eerste halfjaar van 2016 was het maandelijks gemiddelde 4,5 miljard m³: dat is 39% minder dan in 2010.

Omdat er minder gas geproduceerd wordt, importeert Nederland steeds meer aardgas.
In de grafiek hieronder staat de maandelijkse gasimport sinds begin 2010 weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-19-10

In het eerste halfjaar van 2010 importeerde Nederland gemiddeld 2,2 miljard m³ gas. Over de eerste 6 maanden van dit jaar bedroeg de maandelijkse import gemiddeld 3,4 miljard m³: een stijging met 55%.
In juli 2016 importeerde Nederland 4,43 miljard m³ aardgas: een nieuw record.

Ik heb de gaswinning en de gasimport samen in één grafiek uitgezet, waarbij de trend duidelijk zichtbaar wordt. Over een paar jaar zal Nederland meer gas importeren, dan winnen.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-14-29

Binnenlands gasverbruik
Het aardgasverbruik in Nederland is de afgelopen jaren gedaald. Er zijn een paar belangrijke oorzaken aan te wijzen:
– de zachte winters van de afgelopen jaren
– het sluiten van gasgestookte elektriciteitscentrales
– besparing door isolatie of andere vormen van verwarming (aardwarmte, restwarmte of houtkachels)
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks gasverbruik per hoofd van de bevolking weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-15-32

In ons achterhoofd weten we allemaal dat het aardgas op zal raken. Dus het gasverbruik per inwoner zal verder gaan dalen. Over 15 of 20 jaar ligt het verbruik per hoofd van de bevolking wellicht onder de 100 m³ per maand. Gebruiken we dan een andere brandstof om te koken en te verwarmen? Of hebben we dan allemaal een zonneboiler op het dak en een aardwarmte installatie in de kelder? Maar voorlopig houdt politiek Den Haag zich nog niet bezig met het afkicken van aardgas.

Van netto-export naar netto-import
In de eerste vier maanden van 2016 was Nederland een netto-exporteur van aardgas. Er werd netto 7,7 miljard m³ aardgas geëxporteerd. In mei, juni en juli van dit jaar was de import van aardgas groter dan de export. De netto-import in die maanden bedroeg 2,3 miljard m³.
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks import-export-saldo weergegeven.
Elke maand dat de grafiek onder de rode nullijn duikt importeert Nederland meer gas dan het exporteert.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-21-54

Misschien wordt de gaswinning in het najaar en in de winter weer opgevoerd, zodat er minder gas geïmporteerd hoeft te worden. Ik heb daar als eenvoudige burger geen inzicht in en geen enkele invloed op.
Aan de andere kant is het geïmporteerde aardgas momenteel spotgoedkoop. Sinds maart 2015 is de prijs van aardgas op de Europese markt gehalveerd. Dus het zou me ook niet verbazen als het voor de NAM en Gasterra momenteel goedkoper is om gas te importeren, dan zelf gas te winnen. Dus misschien stijgt de import van aardgas dit najaar naar nieuwe records.

Het BBP blijft maar groeien

Uit de nieuwste cijfers van het CBS blijkt dat het Nederlands Bruto Binnenlands Produkt nog altijd groeit. Over het tweede kwartaal van 2016 bedroeg het BBP volgens het CBS 174,55 miljard euro. Dat is 20 miljard (ofwel 13%) meer dan in het tweede kwartaal van 2009.
Een groei van 13% in 7 jaar tijd komt neer op gemiddeld 1,86% per jaar.
Als het BBP in dit tempo blijft groeien, dan verdubbelt het in 37 jaar tijd.

Het CBS houdt ook bij hoeveel uur er in Nederland gewerkt wordt om dat Bruto Binnenlands Produkt bij elkaar te verdienen.
In het tweede kwartaal van 2009 werd er 3,05 miljard uur gewerkt. In het tweede kwartaal van dit jaar 3,15 miljard uur gewerkt. Een stijging van 3% in 7 jaar tijd.
Het is opvallend dat het BBP sneller stijgt dan het aantal gewerkte uren.
Dat betekent dat er per gewerkt uur meer Bruto Binnenlands Produkt wordt verdiend.
Ik heb het BBP per kwartaal gedeeld door het aantal gewerkte uren en dat in de grafiek hieronder uitgezet.

schermafbeelding-2016-09-26-om-16-29-55

In het tweede kwartaal van 2009 leverde ieder gewerkt uur 50 euro 59 op voor het Nederlands BBP. In het tweede kwartaal van 2016 resulteerde ieder gewerkt uur in 55 euro 45 aan BBP.

Natuurlijk is er ook sprake van inflatie. De euro’s, die we met al die gewerkte uren verdienen worden geleidelijk aan minder waard.  Dat verklaart deels de groei van de produktiviteit per gewerkt uur. Het CBS heeft in haar tabellen, bij wijze van inflatiecorrectie, het BBP teruggerekend naar het prijsnivo van 2010. In de grafiek hieronder het ik die inflatie-gecorrigeerde cijfers gedeeld door het aantal gewerkte uren.

schermafbeelding-2016-09-26-om-16-59-50

Het Bruto Binnenlands Produkt per gewerkt uur groeit ook in de gecorrigeerde reeks, maar wel langzamer.
Ik ben benieuwd hoe lang we deze produktiviteitsgroei nog kunnen volhouden.