Categorie archief: Doem

Voorspellingen van rampen en ondergang

Nederland wordt een aardgasimporteur

Decennialang heeft Nederland aardgas geëxporteerd. Maar in 2015 is er iets fundamenteel veranderd: in het derde kwartaal van 2015 importeerde Nederland meer aardgas dan het zelf produceerde. Volgens de cijfers van het CBS werd er in dat derde kwartaal 9,5 miljard m³ aardgas gewonnen uit Nederlandse bodem. En werd er 9,9 miljard m³ geïmporteerd uit Noorwegen en Rusland. De import van vloeibaar aardgas (0,4 miljard m³) is daar nog niet eens in meegerekend.
In de grafiek hieronder zijn de winning en de import van aardgas over de afgelopen 25 jaar uitgezet. De donkere dunne lijnen geven het voortschrijdend gemiddelde over 4 kwartalen weer.

Schermafbeelding 2016-02-11 om 22.06.42

 

In de laatste twee jaar neemt de winning van gas af en stijgt de gasimport. Het derde kwartaal van 2015 was het eerste kwartaal in de historie dat de import groter was dan de winning.

Het CBS publiceert ook de aardgasverbruikscijfers. In de tweede grafiek hieronder zie je dat het grootste verbruik optrad in de koude winter van 1996 (de laatste Elfstedenwinter) en in de koude winter van 2010. Het laagste verbruik in de afgelopen 25 jaar werd gemeten in het derde kwartaal van 2015.

Schermafbeelding 2016-02-11 om 22.07.05

Het afgelopen jaar 2015 is duidelijk geworden dat het aardgastijdperk over niet al te lange tijd zal eindigen. De winning van aardgas en het verbruik nemen de laatste jaren af. Gasgestookte elektriciteitscentrales worden gesloten en vervangen door kolencentrales, windmolenparken en zonnepanelen. Veel huishoudens zullen ervoor gaan kiezen om geen aardgas meer te gebruiken: elektrisch koken en de CV-installatie vervangen door een houtkachel.
De import van aardgas wordt langzamerhand steeds groter en zal steeds vaker de binnenlandse produktie overtreffen.
Ik vind het persoonlijk heel vreemd dat de politiek en de media totaal niet geïnteresseerd zijn in de uitdaging, die Nederland te wachten staat: het afkicken van aardgas. Men is erg druk met de aardbevingen, die veroorzaakt worden door de gaswinning. Maar dat lijkt mij een futiele bijzaak vergeleken met het steeds afhankelijker worden van buitenlandse energieleveranciers.

Europa gebruikt steeds minder olie, maar gebruikt steeds meer euro’s

Over het laatste decennium is het aardolieverbruik in Europa geleidelijk afgenomen.
Met de gegevens uit het Statistical Review of World Energy (editie 2015) maakte ik de onderstaande grafiek.

Schermafbeelding 2015-12-15 om 20.43.30

In 2006 verbruikte Europa 5,99 miljard vaten aardolie. In 2014 nog maar 5,04 miljard vaten: bijna 16% minder.

In dezelfde periode is de hoeveelheid euro’s in Europa sterk gestegen.
Volgens de gegevens van de ECB was de waarde van alle in omloop zijnde euro-bankbiljetten begin 2002 ruim 220 miljard euro. Begin 2015 waren er ruim 4x zoveel contante euro’s in omloop: 1004 miljard.
Hierbij moet worden aangetekend dat de hoeveelheid contante euro’s in circulatie minder dan 1/10e deel is van de totale hoeveelheid euro’s die in de economie circuleert.

Schermafbeelding 2015-12-15 om 20.56.37

Als je de hoeveelheid contante euro’s in de Europese kassa’s en portemonnee’s deelt door het aantal vaten aardolie dat de gezamenlijke Europese bevolking per jaar verbruikt, dan krijg je de grafiek hieronder.

Schermafbeelding 2015-12-15 om 21.08.32

In 2001 waren er in Europa 38 euro’s voor elk vat aardolie dat opgestookt werd. De prijs voor een vat Brent-olie lag in 2001 met 25 euro redelijk in de buurt van die 38 euro. De hoeveelheid contant geld in de eurozone was in 2001 anderhalf keer de waarde van de olie, die in Europa werd vebruikt.
In 2014 zijn er 200 euro’s in omloop voor elk vat aardolie dat in Europa wordt verbruikt. Maar de prijs voor een vat Brent-olie daalde in 2014 sterk naar minder dan 60 euro.

In 2015 is de verhouding helemaal zoek. Het aantal euro’s in omloop is alleen nog maar hoger geworden: er zijn nu waarschijnlijk 240 euro’s in omloop voor elk vat olie, dat in Europa verbruikt wordt. Maar de marktprijs voor een vat Brent-olie is momenteel minder dan 50 euro.
De hoeveelheid contant geld in de gezamenlijke portefeuilles in de eurozone is nu vijf keer zo groot als de waarde van de aardolie, die Europa in een jaar tijd verbruikt.
Dit lijkt sterk op hyperinflatie.

Nederlandse aardgasproduktie in 2015 met één vijfde afgenomen

In de eerste 9 maanden van 2015 werd er in Nederland 38300 miljoen m³ geproduceerd. In de zelfde periode van 2014 was de produktie 48300 miljoen m³. De afname in 2015 t.o.v. 2014 bedraagt 20%. In vergelijking met 2013 (met een heel koud voorjaar) is de gasproduktie al met 38% afgenomen.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 10.43.16

Als de aardgaswinning verder blijft afnemen in hetzelfde tempo, dan zal voor 2020 de aardgasproduktie in Nederland ophouden.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 10.46.14

Het Nederlands aardgasverbruik daalt de laatste jaren ook enigszins, doordat gasgestookte elektriciteitscentrales gesloten worden, steenkoolcentrales geopend worden en meer elektriciteit wordt opgewekt door windmolens.
Over de eerste negen maanden van 2015 was het gasverbruik nagenoeg gelijk aan dat van 2014: 29160 miljoen m³ tegenover 28670 miljoen m³. Maar t.o.v. 2013 lag het gasverbruik in de eerste drie kwartalen ruim 13% lager.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 12.11.24

 

Omdat de gaswinning sneller daalt dan het gasverbruik, daalt de hoeveelheid aardgas, die Nederland exporteert en stijgt de import van buitenlands gas. De overheid houdt er rekening mee dat Nederland dit jaar 1 miljard euro minder zal verdienen aan het aardgas.
In onderstaande grafiek staat de import en export over de eerste 9 maanden van het jaar weergegeven. De daling van de export en de stijging van de import zijn duidelijk zichtbaar.

Schermafbeelding 2015-11-19 om 11.38.29

Over de eerste 9 maanden van dit jaar is Nederland nog altijd een netto-exporteur van aardgas. Maar de import van aardgas steeg van 21923 miljoen m³ in 2014 naar 27954 miljoen m³ dit jaar.
Er is (met nog 3 maanden te gaan) een kleine kans dat Nederland in 2015 een netto-importeur van aardgas wordt. Het is waarschijnlijker dat die situatie pas in 2016 of in 2017 zal optreden.

Is Nederland nu al afhankelijk geworden van buitenlands aardgas?

Volgens de JODI Gas World-database importeerde Nederland in september 2015 twee keer zoveel aardgas dan het zelf produceerde. De import van aardgas bedroeg 3780 miljoen m³; de binnenlandse produktie bedroeg slechts 1812 miljoen m³.
In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse produktie en import van aardgas (volgens de JODI-Gas World database) uitgezet.

Schermafbeelding 2015-11-18 om 08.00.07

In 2015 is de import van aardgas al in vier maanden groter geweest dan de produktie. De Nederlandse import van aardgas was nog nooit zo groot als in september 2015.

Het binnenlands verbruik was in september opnieuw groter dan de binnenlandse produktie: 2557 miljoen m³ tegen 1812 miljoen m³. Zonder de gestegen import had Nederland ingeteerd op de bovengrondse (en ondergrondse) gasvoorraden.

Merkwaardig genoeg exporteert Nederland nog altijd aardgas. In september werd er 3035 miljoen m³ aardgas geëxporteerd. Maar omdat de import 3780 miljoen m³ bedroeg, is er sprake van een netto-import van 745 miljoen m³. In september 2014 werd er nog netto 1433 miljoen m³ aardgas geëxporteerd.
De grafiek hieronder laat de Nederlandse aardgasbalans (het verschil tussen export en import) zien. Decennialang was Nederland een aardgasexporteur, maar in 2015 is Nederland al vier maanden een importeur van aardgas.

Schermafbeelding 2015-11-18 om 08.04.40

Over de eerste 9 maanden van dit jaar exporteerde Nederland 36 miljard kuub aardgas. De cumulatieve import is in 9 maanden opgelopen naar bijna 28 miljard kuub. Het blijft nog even afwachten of Nederland over heel 2015 een netto-exporteur of een netto-importeur van aardgas zal worden.

Een blik op de energievoorziening van de toekomst

Ik heb al eerder stukjes geschreven over het energieverbruik van onze energievoorziening. Het winnen van steenkool, aardolie en aardgas kost steeds meer energie.
In de jaren ’70 van de 20e eeuw kostte het heel weinig moeite om aardolie op te pompen uit de woestijn van het Arabisch schiereiland. Je hoefde bij wijze van spreken maar één vat olie te spenderen om 40 vaten olie uit de bodem te halen en naar Europa te transporteren. Het netto-rendement EROEI (Energy Return on Energy Investment) was 40:1. Van die 40 vaten olie kon je er 39 besteden aan leuke dingen en het 40e vat had je nodig om opnieuw 40 vaten olie op te pompen en te transporteren.

Om aardolie op te pompen uit de Noordzeebodem (in de jaren ’90 van de 20e eeuw) was meer energie nodig. Maar toch leverde investeren van één vat olie nog 20 vaten olie op.
Je kon 19 vaten olie besteden aan leuke dingen (supersonisch vliegen, snelwegen aanleggen, kunstmatige eilanden maken). En het 20e vat moest je opstoken om weer 20 nieuwe vaten olie te winnen.

Inmiddels begint de olie in onze eigen Noordzee op te raken. En de Arabische olie gaat tegenwoordig naar China, Korea en India. Het kost steeds meer olie om olie te winnen.
Over de hele wereld levert volgens schattingen investeren van één vat aardolie gemiddeld zo’n 13 tot 15 vaten aardolie op. Het energierendement EROEI is afgenomen tot 13:1 of 15:1.

In het plaatje hieronder kun je zien dat de energiewinning bij een lager rendement (EROEI), een groter deel van het Bruto Nationaal Produkt (GDP) opslokt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.42.10

Bij een EROEI van 10:1 (wat we mogelijk in 2020 zullen bereiken) zullen we 10% van ons Bruto Nationaal Produkt besteden aan de winning van energie.
Bij een EROEI van 2:1 zullen we 50% van ons gezamenlijk inkomen uitgeven aan energiewinning… dat kan ik me niet voorstellen. Er is ook nog geen datum ingetekend in de curve.

Het plaatje hierboven komt uit een rapport “The Perfect Storm” dat dr. Tim Morgan in januari 2013 schreef voor Tullett Prebon Group Ltd.
In dat rapport wordt heel nuchter en duidelijk uitgelegd dat het gebruik van fossiele brandstoffen de mensheid in korte tijd enorm vooruit geholpen heeft. Zonder fossiele brandstoffen was de wereldbevolking nooit uitgegroeid tot 7 miljard mensen. Maar binnen een paar decennia zal de mensheid het moeten doen zonder fossiele brandstoffen. De tijd van profiteren is al bijna voorbij.

Op het plaatje hieronder zie je nogmaals uitgelegd dat de energiekosten (als percentage van het totale Bruto Binnenlands Produkt GDP) voor het winnen van energie alleen maar verder zullen stijgen, als het eergierendement EROEI afneemt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.01

Het plaatje hieronder geeft weer welk deel van het Bruto Binnenlands Produkt (GDP) mondiaal wordt besteed aan de winning van energie. In de jaren 80 liep dat heel snel op, door oorlogen in het Midden-Oosten. Daarna daalde de kosten weer omdat er in de Noordzee redelijk makkelijk winbare aardolie werd ontdekt.

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.45

De onderliggende trend, er is steeds meer energie nodig om energie te verkrijgen, is duidelijk.

Op het laatste plaatje is het netto energierendement voor de verschillende energiebronnen ingetekend in de grafiek.
De energiebronnen van de toekomst:
– de recent gevonden olie- en gasvelden (current oil & gas finds)
– kernenergie (nuclear)
– zonnepanelen (photovoltaic)

Schermafbeelding 2015-11-16 om 20.53.21

Scoren allemaal slechter dan olie- en gasvelden uit de jaren 70 en windmolens.
NB. Hierbij moet worden aangetekend dat het rendement van al deze energiebronnen in de toekomst lager zal worden.
Windmolens en zonnepanelen zullen ook geplaatst worden op plekken waar het rendement lager is.
Olie- en gasvelden leveren in het begin veel olie en gas, maar de opbrengst neemt daarna alleen maar af.
En het zal steeds meer energie kosten om de brandstof voor kernreactoren op te graven en te verrijken.

De energiebronnen rechtsonder:
– teerzandolie (tar sands)
– schaliegas (shale gas)
– biobrandstof (biofuels)

hebben zo’n laag energierendement (EROEI) dat ze nu al veel energie opslokken, die we liever aan iets anders hadden besteed.
Door de lage prijs van olie, aardgas en steenkool zullen die onrendabele activiteiten zoals de winning van schaliegas en teerzandolie langzamerhand verdwijnen. Misschien geeft dat ons enige tijd om ons in te stellen op een toekomst waarin er minder energie beschikbaar is.

Nederland stapt langzaam over van aardgas naar steenkool: de cijfers

Uit de cijfers van het CBS blijkt dat Nederlandse elektriciteitsproducenten de laatste jaren steeds minder aardgas zijn gaan gebruiken en geleidelijk aan steeds meer steenkool.

Het verbruik van aardgas is sinds 2010 geleidelijk afgenomen. Zo blijkt uit de aardgasbalans van het CBS. In het eerste half jaar van 2010 verbruikte de elektriciteitscentrales 5228 miljoen m³. In dezelfde periode van 2015 was dat 2847 miljoen m³: een afname van 45%.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 08.09.53

Het gasverbruik begint al te dalen voordat minister Kamp dit voorjaar besloot om de gaswinning uit het Slochteren-gasveld te beperken.

Hierbij wil ik wel even aantekenen dat in dezelfde periode het aantal windmolens dat elektriciteit produceert, toenam. Bovendien ging Nederland ook steeds meer (duurzame) elektriciteit uit m.n. Duitsland ging importeren. In de grafiek hieronder zie je dat in 2010 en 2011 werd ca. 15% van het totale elektriciteitsaanbod uit importstroom bestond. Vanaf 2013 is dat tussen de 25 en 30%.
M.a.w. de daling van het aardgasverbruik komt deels doordat er meer duurzame energie wordt opgewekt en geïmporteerd.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 18.25.07

In 2010 en 2011 verbruikte Nederlandse elektriciteitscentrales tussen de 3600 en 4000 miljoen kg. steenkool per half jaar. Vanaf 2012 neemt dat iets toe. In 2014 en 2015 ligt het steenkoolverbruik beduidend hoger.

Schermafbeelding 2015-10-29 om 08.29.03

Ik verwacht dat de hoeveelheid steenkool, die gebruikt wordt in Nederlandse elektriciteitscentrales verder zal toenemen. En ik verwacht dat de elektriciteitsproducenten in de komende vijf jaar het gebruik van aardgas verder zullen afbouwen. Opnieuw een teken aan de wand dat er niet zo heel veel aardgas meer in de Nederlandse bodem over is.

Nederlandse aardgaswinning 18% lager dan vorig jaar

Over de eerste 8 maanden van 2015 werd er uit Nederlandse bodem 36,5 miljard m³ aardgas gewonnen. Dat is 17,8% minder dan in dezelfde periode van 2014: 44,4 miljard m³.
De import van aardgas (uit Noorwegen en Rusland) bedroeg over de eerste 8 maanden van dit jaar 24,1 miljard m³, een stijging met 25% t.o.v. vorig jaar, toen er over dezelfde periode 19,3 miljard m³.

In de grafiek hieronder is de maandelijkse gaswinning en gasimport sinds 2012 uitgezet. De data is afkomstig uit de JODI World Gas-database.

Schermafbeelding 2015-10-19 om 08.59.20

Vooral in de maanden mei t/m augustus van dit jaar is de gaswinning sterk verlaagd en de import van aardgas verhoogd.

Het binnenlands verbruik van aardgas is in 2015 nagenoeg gelijk gebleven aan het verbruik in 2014. In de eerste 8 maanden van 2014 stookten wij 26,2 miljard m³ gas op. Dit jaar staat de teller op 26,6 miljard m³.
In onderstaande grafiek is het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden weergegeven met de dunne zwarte lijn.

Schermafbeelding 2015-10-19 om 09.13.27

Ook in augustus 2015 netto-import van aardgas
In augustus 2015 bedroeg de Nederlandse aardgasexport 2729 miljoen m³. Tegelijkertijd importeerde Nederland 3410 miljoen kuub. Netto importeerde Nederland dus 681 miljoen m³ aardgas.
Het was de 3e maand in de geschiedenis waarin Nederland netto meer gas importeerde dan exporteerde.

Schermafbeelding 2015-10-19 om 09.46.08

In de komende maanden zal het binnenlands verbruik flink stijgen en zal de aardgasproduktie in Groningen weer opgevoerd gaan worden. Als de gasproduktie niet opgevoerd wordt, zal de import van aardgas sterk gaan stijgen.