Categorie archief: Doem

Voorspellingen van rampen en ondergang

Lage olieprijs brengt olieproducerende landen in financiële problemen

Olieproducerende landen zoals Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten (UAE) zijn gewend aan hoge inkomsten uit de export van aardolie. De uitgaven van de overheid zijn navenant: brandstof wordt gesubsidieerd, er zijn goede medisch en sociale voorzieningen en de defensie-uitgaven zijn hoog. Het defensiebudget van Saoedi-Arabië groeide afgelopen jaar met 17% tot 10% van het Bruto Nationaal Product.
In de grafiek hieronder zie je hoe de uitgaven van de Saoedische regering gestegen zijn.

Schermafbeelding 2015-08-09 om 16.08.42

Maar in het afgelopen jaar is de olieprijs gehalveerd en zijn de olie-inkomsten van de OPEC-landen flink gedaald. Economen schatten dat de inkomsten van Saoedi-Arabië dit jaar 82 miljard dollar lager zullen uitvallen. Dat betekent een daling van het Bruto Nationaal Product met 8%.
Na de wereldwijde kredietcrisis (in 2008) daalde de olieprijs ook zeer sterk. Dat had ook grote gevolgen voor het Bruto Nationaal Product van Saoedi-Arabië. In de grafiek hieronder zie je dat het BNP (GDP) in 2009 met 11% daalde.

Schermafbeelding 2015-08-09 om 16.35.43

In het lopend boekjaar zal het BNP lager uitvallen en deskundigen verwachten dat Saoedi-Arabië binnenkort staatsleningen ter waarde van 5 miljard dollar zal uitschrijven.

Het IMF verwacht dat ook de Verenigde Arabische Emiraten (UAE) dit jaar een tekort zullen hebben. Het BNP van de UAE zal 5% dalen en men verwacht een begrotingstekort van 2,9%.

Het is nog even afwachten hoe de regeringen van de olieproducerende en exporterende landen zullen reageren op de aanhoudend lage olieprijs. Zullen ze besluiten om te gaan bezuinigen op sociale programma’s, onderwijs, gezondheidszorg en op defensie? Of zullen ze meer gaan lenen van beleggers en hun staatsschuld wat meer laten oplopen? De kredietwaardigheid van Saoedi-Arabië en de UAE is prima, zij het wat lager dan die van Nederland en Duitsland.

Wordt Nederland nu al afhankelijk van buitenlands aardgas?

Onder druk van boze Groningers en de publieke opinie heeft de overheid besloten om de aardgaswinning in Groningen te beperken. Door die beperking is de Nederlandse aardgasproduktie in mei 2015 afgenomen tot 1888 miljoen m³. (bron: JODI-Gas World) Dat is maar liefst 59% minder dan in mei 2014.
Hieronder staat de Nederlandse aardgasproduktie voor de maand mei van de afgelopen 5 jaar weergegeven.
Schermafbeelding 2015-07-28 om 20.43.26

Het binnenlands aardgasverbruik in mei 2015 kwam uit op 2408 miljoen m³. En dat is merkwaardig genoeg 520 miljoen m³ meer dan Nederland zelf produceerde.
Zonder de import van aardgas uit het buitenland waren we eind mei gas tekort gekomen. (Bij wijze van spreken, want er is in Nederland een behoorlijke buffervoorraad aangelegd)

De afnemende binnenlandse gasproduktie werd in mei 2015 ruimschoots gecompenseerd door import uit het buitenland. In mei importeerde Nederland 3447 miljoen m³ aardgas. Dat is maar liefst 1100 miljoen m³ meer dan in mei 2014; een stijging van 47%.
Het grafiekje hieronder laat zien dat de Nederlandse import van aardgas flink gestegen is.

Schermafbeelding 2015-07-28 om 21.11.07

Oplettende lezers hebben al gezien dat de import van aardgas in mei 2015 voor het eerst groter was dan de binnenlandse gasproduktie. In grafiek nummer 3 is dat met een rood pijltje zichtbaar gemaakt.

Schermafbeelding 2015-07-28 om 21.19.42

Slechts weinig mensen zullen begrijpen dat dit een uniek en historisch moment is. Het zal ook compleet genegeerd worden door de media.

Het is een beetje merkwaardig dat Nederland in mei 2015 toch ook nog aardgas exporteerde. Volgens de JODI-Gas World Database exporteerde Nederland in mei nog 2927 miljoen kuub. Dat is 31% minder dan de 4246 miljoen kuub die in mei 2014 nog geëxporteerd werd.
In grafiek 4 heb ik de maandelijkse export voor de afgelopen 4 jaar weergegeven.

Schermafbeelding 2015-07-28 om 21.28.40

De export van aardgas was in mei 2015 lager dan de import: de aardgashandelsbalans is daardoor negatief geworden. Netto importeerde Nederland 512 miljoen m³ aardgas.
Ook dat is nog niet eerder voorgekomen.

Schermafbeelding 2015-07-29 om 07.46.30

De aardgasbaten worden wel heel snel minder. Ik voorzie een aantal mogelijke gevolgen:
– de winning van aardgas uit Groningse bodem wordt weer opgevoerd
– de regering gaat flink bezuinigen op overheidsuitgaven
– de gasprijs gaat omhoog
– de staatsschuld zal nog verder oplopen

Nederlandse aardolie-import 19% gedaald t.o.v. begin 2012

In april 2015 importeerde Nederland (volgens cijfers van het CBS) 4149 miljoen kg. aardolie. Dat is 16% minder dan in april 2012, toen er 4942 miljoen kg. aardolie werd geïmporteerd. Een flinke afname en dat terwijl de aardolie in 2015 een stuk goedkoper is: $59 per vat (Brent) tegenover $120 per vat in april 2012.

Schermafbeelding 2015-07-27 om 11.51.29

Misschien is april 2015 een maand waarin door toeval minder olie is geïmporteerd, of lag de import in april 2012 door toeval uitzonderlijk hoog.
Laten we eens kijken naar een langere periode: de eerste vier maanden van het jaar.
In de periode januari t/m april 2012 importeerde Nederland 20668 miljoen kg. aardolie. Over dezelfde periode in 2013 was dat al afgenomen tot 19545 miljoen kg. En over de eerste 4 maanden van dit jaar was de cumulatieve Nederlandse aardolie-import 16669 miljoen kg.: 19% minder dan in 2012.

Schermafbeelding 2015-07-27 om 12.01.54

Ik verwacht dat de import van aardolie de komende jaren verder gaat afnemen. Maar ik heb geen idee hoe snel dat zal gaan.

Wanneer zal Nederland geen aardolie meer importeren?
In de afgelopen 4 jaar is de Nederlandse aardolie-import met bijna 20% afgenomen. Dat is best veel.
Laten we maar eens een ouderwets doemscenario schetsen: die daling van de afgelopen 4 jaar zet in hetzelfde tempo door. Wanneer is dan de olie-import gehalveerd? En wanneer zal Nederland helemaal geen olie meer importeren?
In onderstaande grafiek heb ik de daling gewoon lineair doorgetrokken, een beetje zoals het IPCC en andere doemprofeten dat doen.Het lijkt erop dat de Nederlandse aardolie-import over 12 jaar… in 2027 … tot nul (of bijna nul) zal zijn afgenomen.

Schermafbeelding 2015-07-27 om 12.00.51

Nog 12 jaar, mensen, dan zijn de Nederlandse raffinaderijen dicht. Dan zijn waarschijnlijk alle tankstations dicht en rijden er alleen nog maar elektrische auto’s en fietsers op de wegen.

Nederlandse export groeit niet meer

De totale waarde van de Nederlandse export over 2014 bedroeg 432,5 miljard euro. De gemiddelde export per maand was in 2014 ruim 36 miljard euro.
Over de eerste 5 maanden van 2015 komt de cumulatieve exportwaarde op 175,2 miljard euro. En per maand is dat gemiddeld maar 35 miljard euro. Het lijkt erop dat de Nederlandse export niet verder groeit.
In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse exportwaarde, die het CBS maandelijks berekent, uitgezet. De donkerblauwe lijn is het voortschrijdend gemiddelde over 9 maanden.

Schermafbeelding 2015-07-16 om 07.25.59

Eigenlijk is de Nederlandse export sinds januari 2013 (al 30 maanden) niet meer gegroeid.

Export van aardgas neemt af
Het afgelopen jaar is aardolie (en daarmee ook aardgas) een stuk goedkoper geworden. Dat betekent dat de waarde van de Nederlandse gasexport afneemt.
Het CBS berekent de waarde van de export volgens de SITC-indeling (Standard International Trade Classification). Aardgas (en aardolie en steenkool) vallen in groep 3 (SITC 3).
Hieronder staat de maandelijkse export voor de SITC-groep 3 uitgezet (bron: CBS).

Schermafbeelding 2015-07-16 om 09.14.52

Je ziet dat de exportwaarde in de wintermaanden verhoogd is, omdat er dan meer aardgas geëxporteerd wordt. Maar je ziet ook dat de waarde van de export in het laatste anderhalf jaar is afgenomen van 7,4 miljard euro naar 4,8 miljard euro.

In de laatste grafiek hieronder heb ik uitgezet welk percentage van de totale export in SITC-groep 3 valt. In januari 2014 viel 20% van de totale Nederlandse export in de groep SITC 3. In mei 2015 is dat gedaald tot 14,1%.

Schermafbeelding 2015-07-16 om 09.23.07

Het beperken van de aardgaswinning in Groningen zal ertoe leiden dat de export van aardgas verder afneemt en dat de waarde van de Nederlandse export weer zal gaan dalen.. verzuchtte Cassandra.

De sterk oplopende energierekening van Nederland moet omlaag

Nederland importeerde in 1996 ruim 1450 PJ (PetaJoule) aan energie in de vorm van aardolie en aardolieprodukten. Plus nog eens 350 PJ in de vorm van steenkool. Maar Nederland exporteerde in dat jaar 1293 PJ aan energie in de vorm van aardgas. In 1996 bedroeg het netto energie-importsaldo van Nederland 551 PJ.
Maar in 1996 kostte een vat aardolie slechts $20: energie was goedkoop.

In 2007 was het Nederlandse energie-importsaldo bijna drie keer zo groot 1627 PJ. De import van aardolie en aardolieprodukten van opgelopen naar 2078 PJ (ruim 40% meer dan in 1996) en de netto-export van aardgas was afgenomen tot 887 PJ, 30% minder dan in 1996. Nederland ging netto steeds meer energie importeren.
In de grafiek hieronder heb ik het netto importsaldo voor energie per jaar uitgezet. De cijfers komen van het CBS.

Schermafbeelding 2015-07-06 om 06.05.33

In de laatste jaren is de import van aardolie (en aardolieprodukten) afgenomen tot 1777 PJ in 2014. Dat is 14% minder dan in 2007. Door die lagere import van aardolie, is het energie-importsaldo in 2014 afgenomen tot 1350 PJ. Dat is nog altijd ruim het dubbele van de hoeveelheid energie, die Nederland in 1996 importeerde.

Energie is veel duurder geworden: de Nederlandse energierekening loopt op
In 1996 kostte een vat aardolie slechts $20. In 2007, het jaar van de hoogste netto-import van energie, liep de olieprijs op van $55 naar $90 per vat. De kosten van de energie-import liepen snel op.
In 1996 verdiende Nederland meer aan de export van aardgas dan de import van aardolie en steenkool kostte. De handelsbalans voor energie kam uit op een positief saldo van (omgerekend naar euro’s) 680 miljoen euro.
In 2001, toen de olieprijs rond de $25 per vat schommelde, had Nederland voor het laatst een energie-handelsoverschot van 870 miljoen euro. Zes jaar later in 2007 was er een tekort op de energie-handelsbalans van 5089 miljoen euro (5,1 miljard)
Daarna is de situatie nog verder verslechterd. De grafiek hieronder maakte ik met de cijfers van het CBS.

Schermafbeelding 2015-07-06 om 06.27.11

In 2012 bereikte het tekort op de energie-handelsbalans een voorlopig dieptepunt: de kosten van energie-import waren 14,1 miljard euro hoger dan de opbrengst uit de export van energie.
In de laatste 2 jaar is het energie-importsaldo iets lager: rond de 8 miljard euro per jaar.

Overheidsschuld loopt sterk op bij tekort op de energie-handelsbalans
In de afgelopen 7 jaar waren de kosten voor de netto Nederlandse energie-import erg hoog. Alleen in 2008 en 2009, bij een lage olieprijs, was het tekort op de energiebalans minder dan 4 miljard euro. Het cumulatief tekort over de periode 2007-2014 bedraagt 58 miljard euro.
Na 2007 is de Nederlandse overheidsschuld met 190 miljard euro opgelopen van 260 miljard euro naar 450 miljard euro.
Het lijkt erop dat de oplopende energierekening een van de oorzaken is voor het oplopen van de Nederlandse overheidsschuld. Dat wordt geïllustreerd door de grafiek hieronder.

Schermafbeelding 2015-07-06 om 07.53.28

De Nederlandse energie-handelsbalans zal de komende jaren negatief blijven ondanks de relatief lage olieprijs. Nederland importeert nog altijd veel aardolie en in toenemende mate ook aardgas: hierdoor stijgen de uitgaven. De export van aardgas en daarmee de inkomsten nemen af.
Ik verwacht dat de invoer van aardolie nog verder zal afnemen om het tekort op de energie-handelsbalans binnen de perken (< 10 miljard euro per jaar) te houden. Die afname van de olie-import zal worden bereikt door afnemende koopkracht en marktwerking. De overheid neemt geen importbeperkende maatregelen, maar heeft door bezuinigingen op overheidsuitgaven en verhoging van de belasting (BTW) indirect grote invloed op de hoeveelheid aardolie en aardolieprodukten, die in Nederland worden verkocht en verbruikt.

April 2015: Nederland importeert meer aardgas dan het zelf produceert

In april 2015 was de Nederlandse aardgasimport voor het eerst groter dan de eigen binnenlandse produktie. Volgens de JODI Gas World database produceerden de Nederlandse aardgasvelden in april 3394 miljoen m³ aardgas. In dezelfde maand werd er 3445 miljoen m³ aardgas geïmporteerd. In de grafiek hieronder heb ik de maandelijkse cijfers van produktie en import weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.06.02

De import van gas in april 2015 was  50% hoger dan een jaar geleden in april 2014. De winning van aardgas uit Nederlandse gasvelden was in april 2015 ongeveer één derde (33%) lager dan in april 2014 en bijna gehalveerd ten opzichte van april 2013.
In de grafiek hieronder de hoeveelheid gas die in de maand april uit Nederlandse gasvelden werd gewonnen in de afgelopen 5 jaar.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 11.36.27

Het lijkt er op dat de belofte van minister Kamp om de winning van aardgas uit het Groningse gasveld flink terug te schroeven in daden is omgezet.

Nederland is nog net een aardgasexporteur
In april 2015 exporteerde Nederland 3642 miljoen m³ gas. Dat is 18% minder dan in april 2014 (een uitzonderlijk warme maand in West-Europa).

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.19.59

In april 2015 was Nederland nog altijd een netto-exporteur van aardgas. Dat wil zeggen dat de export van gas groter is dan de import. De netto-gasexport bedroeg in april nog 197 miljoen m³. In april 2014 bedroeg de netto-gasexport 2185 miljoen m³ en in 2013 was de netto-export in april 2714 miljoen m³.
In de grafiek hieronder heb ik de netto-gasexport per maand weergegeven.

Schermafbeelding 2015-06-20 om 09.37.46

Ik heb op dit weblog al eerder geschreven dat deze trends, afnemende produktie en stijgende import onomkeerbaar zijn. Er zullen steeds vaker maanden voorkomen waarin de import van aardgas groter is dan de eigen Nederlandse gasproduktie.
Vroeger of later komt het moment dat Nederland te weinig aardgas uit eigen bodem wint om in het eigen binnenlands verbruik te kunnen voorzien. Op dat moment wordt Nederland een netto-importeur van aardgas en veranderen de aardgasbaten in een aardgasrekening. Misschien duurt dat nog 10 jaar, misschien nog maar 5 jaar. Het is jammer dat de politiek zich nog helemaal niet bezig houdt met de onvermijdelijke ommekeer in de Nederlandse economie.

Kan de Europese economie groeien bij een dalend aardolieverbruik?

Er is een duidelijke correlatie tussen de hoeveelheid aardolie, die een land verbruikt en het Bruto Binnenlands Produkt van dat land. Hoe meer aardolie, hoe hoger het BBP. Dezelfde correlatie zie je terug in onze recente geschiedenis. Het Nederlands aardolieverbruik steegde afgelopen decennia en tegelijkertijd werd het Nederlands BBP hoger.
Als je het aardolieverbruik per Nederlander uitzet tegen het Bruto Binnenlands Produkt per Nederlander dan krijg je onderstaande grafiek.

Schermafbeelding 2015-06-17 om 08.07.39

Het hoogste aardolieverbruik per Nederlander werd in 2006 bereikt, met geel aangegeven.

Tussen 1980 en 1985 daalde het aardolieverbruik per Nederlander. In die periode daalde ook het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking.
Tussen 1985 en 2006 steeg het aardolieverbruik hand in hand met het BBP.
Maar in 2008, het jaar van de wereldwijde financiële crisis, zien we een trendbreuk. Het aardolieverbruik daalt flink en de verbindingslijn tussen de punten buigt af naar links, net als in de jaren 80. Na 2008 begint het Bruto Binnenlands Produkt per hoofd van de bevolking ook weer te dalen, net als in de jaren 80.

Hoe zal het verder gaan in de komende jaren?
In bijna alle Europese landen is het aardolieverbruik de afgelopen jaren gedaald. In de grafiek hieronder is dat zichtbaar. Het verbruik per inwoner in 2006 heb ik de waarde 100 gegeven.
In een aantal landen, Griekenland, Italië, Ierland en Spanje is het aardolieverbuik meer dan 30% afgenomen in de laatste 8 jaar.
In Nederland, Portugal, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk daalde het aardolieverbruik met 20 tot 25%. In Noorwegen, dat zelf aardolie produceert en exporteert, daalde het verbruik met 12%.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.43.31

We kunnen verwachten dat de trend van een dalend olieverbruik zal doorzetten. Daar zijn vier belangrijke oorzaken voor:
– de makkelijk winbare olie in en om Europa raakt op
– olieproducerende landen gaan zelf steeds meer olie verbruiken en daardoor minder exporteren
– andere opkomende economieën in de wereld willen ook meer aardolie importeren
– moeilijk winbare olie is zo duur dat Europa er maar weinig van kan kopen, het is bovendien van mindere kwaliteit dan de makkelijk winbare olie waar we aan gewend zijn.

Een lager aardolieverbruik in Europa zal ook leiden tot een lager Bruto Binnenlands Produkt, ofwel tot economische krimp. Dit is in tegenspraak met de verwachtingen van politici en denktanks als het Centraal Plan Bureau.
In de grafiek hieronder zie je het punt voor 2014, links liggen van 2013: het jaarlijkse olieverbruik per Nederlander daalde naar 2,35 ton. Er is nog niet bekend wat het BBP uitgedrukt in $ per Nederlander was in 2014.

Schermafbeelding 2015-06-18 om 14.02.59

Door nieuwe berekeningsmethoden kunnen de overheden de indruk wekken dat de economie niet krimp, maar groeit. Nate Hagens noemt dit Orwelliaanse groei, groei voor propaganda-doeleinden.
De economische krimp zullen achteraf we kunnen terugvinden in de statistieken. Ik zal de komende jaren de verkoop van auto’s en van benzine en diesel blijven volgen. Met die harde, ruwe cijfers valt weinig te sjoemelen.