Tagarchief: economie

Nederland gebruikt steeds meer steenkool en de rest van de wereld juist minder

In Nederland worden gasgestookte elektriciteitscentrales gesloten en nieuwe kolencentrales gebouwd. Voor de opwekking van elektriciteit wordt daarom steeds meer steenkool verstookt.
Uit de cijfers van het CBS blijkt dat het steenkoolverbruik in elektriciteitscentrales tussen begin 2010 en begin 2016 met zo’n 70% is toegenomen.
Over 2010 werd er gemiddeld 1,97 miljoen ton steenkool per kwartaal verbruikt door elektriciteitscentrales. Afgelopen jaar was dat gemiddelde 3,37 miljoen ton.

schermafbeelding-2016-10-01-om-14-04-18

Het CBS gaf in juni ook [url=https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2016/26/elektriciteitsproductie-uit-steenkool-opnieuw-hoger]een persbericht uit over de stijging van het steenkoolverbruik[/url].

Door steenkool te gebruiken in plaats van aardgas stijgt de Nederlandse CO2-uitstoot. De Tweede Kamer wil dat de steenkoolcentrales weer dicht gaan om op die manier de Nederlandse CO2-uitstoot te verlagen. Vooralsnog is er nog geen zicht op sluiting van die centrales.

De rest van de wereld vermindert het steenkoolverbruik
In Groot-Brittannië worden juist de steenkoolcentrales gesloten en schakelen energiebedrijven over op de schonere brandstof aardgas. Afgelopen zomer daalde het aandeel van de steenkoolcentrales in de totale Britse elektriciteitsproduktie tot onder de 10%.

chart-2

Niet alleen in Groot-Brittannië maar ook Denemarken, Italië, Griekenland en Finland is het verbruik van steenkool het afgelopen decennium gedaald. In Nederland daarentegen steeg het verbruik
In de grafiek hieronder is het jaarlijkse steenkoolverbruik in miljoen ton olie-equivalent van een aantal Europese landen weergegeven. De cijfers komen uit de Statistical review of World Energy 2016 van BP.

schermafbeelding-2016-10-01-om-14-50-08

Maar het steenkoolverbruik daalt vooral heel sterk in de twee grootste steenkoolverbruikers ter wereld: China en de VS.
In 2015 werd in China bijna 49 miljoen ton olie-equivalent aan steenkool minder verbruikt dan het jaar ervoor. En dit jaar ligt het verbruik van steenkool nog lager.
Over de eerste 8 maanden van 2016 lag de steenkoolproduktie in China 10% lager dan het jaar ervoor. De Chinese import van steenkool is in 2016 weliswaar hoger dan vorig jaar, maar we kunnen ervan uitgaan dat er dit jaar in China nog minder steenkool wordt verstookt dan vorig jaar.
De steenkoolwinning in de VS ligt in 2016 ongeveer 24% lager dan in 2015. En het Amerikaanse steenkoolverbruik lag in 2015 al 12% lager dan in 2014.

De totale hoeveelheid steenkool, die in 2014 wereldwijd werd verstookt, was 3910 miljoen ton olie-equivalent. Dat is ruim 400 keer de hoeveelheid, die in Nederland werd verstookt: 9,1 miljoen ton olie-equivalent.
In 2015 lag het mondiale steenkoolverbruik 1,5% lager en kwam uit op 3840 miljoen ton olie-equivalent. Maar in Nederland steeg het steenkoolverbruik met 17% naar 10,6 miljoen ton olie-equivalent.

De Nederlandse aardgasvoorziening: update zomer 2016

In het voorjaar van 2015 is de aardgaswinning in Groningen beperkt. In de grafiek hieronder is duidelijk te zien dat er ook in 2016 minder gas gewonnen wordt. De gegevens komen uit de JODI Gas World-database.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-29-59

In het eerste halfjaar van 2010 werd er in Nederland maandelijks gemiddeld 7,5 miljard m³ aardgas gewonnen. In het eerste halfjaar van 2016 was het maandelijks gemiddelde 4,5 miljard m³: dat is 39% minder dan in 2010.

Omdat er minder gas geproduceerd wordt, importeert Nederland steeds meer aardgas.
In de grafiek hieronder staat de maandelijkse gasimport sinds begin 2010 weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-19-10

In het eerste halfjaar van 2010 importeerde Nederland gemiddeld 2,2 miljard m³ gas. Over de eerste 6 maanden van dit jaar bedroeg de maandelijkse import gemiddeld 3,4 miljard m³: een stijging met 55%.
In juli 2016 importeerde Nederland 4,43 miljard m³ aardgas: een nieuw record.

Ik heb de gaswinning en de gasimport samen in één grafiek uitgezet, waarbij de trend duidelijk zichtbaar wordt. Over een paar jaar zal Nederland meer gas importeren, dan winnen.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-14-29

Binnenlands gasverbruik
Het aardgasverbruik in Nederland is de afgelopen jaren gedaald. Er zijn een paar belangrijke oorzaken aan te wijzen:
– de zachte winters van de afgelopen jaren
– het sluiten van gasgestookte elektriciteitscentrales
– besparing door isolatie of andere vormen van verwarming (aardwarmte, restwarmte of houtkachels)
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks gasverbruik per hoofd van de bevolking weergegeven.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-15-32

In ons achterhoofd weten we allemaal dat het aardgas op zal raken. Dus het gasverbruik per inwoner zal verder gaan dalen. Over 15 of 20 jaar ligt het verbruik per hoofd van de bevolking wellicht onder de 100 m³ per maand. Gebruiken we dan een andere brandstof om te koken en te verwarmen? Of hebben we dan allemaal een zonneboiler op het dak en een aardwarmte installatie in de kelder? Maar voorlopig houdt politiek Den Haag zich nog niet bezig met het afkicken van aardgas.

Van netto-export naar netto-import
In de eerste vier maanden van 2016 was Nederland een netto-exporteur van aardgas. Er werd netto 7,7 miljard m³ aardgas geëxporteerd. In mei, juni en juli van dit jaar was de import van aardgas groter dan de export. De netto-import in die maanden bedroeg 2,3 miljard m³.
In de grafiek hieronder heb ik het maandelijks import-export-saldo weergegeven.
Elke maand dat de grafiek onder de rode nullijn duikt importeert Nederland meer gas dan het exporteert.

schermafbeelding-2016-09-26-om-21-21-54

Misschien wordt de gaswinning in het najaar en in de winter weer opgevoerd, zodat er minder gas geïmporteerd hoeft te worden. Ik heb daar als eenvoudige burger geen inzicht in en geen enkele invloed op.
Aan de andere kant is het geïmporteerde aardgas momenteel spotgoedkoop. Sinds maart 2015 is de prijs van aardgas op de Europese markt gehalveerd. Dus het zou me ook niet verbazen als het voor de NAM en Gasterra momenteel goedkoper is om gas te importeren, dan zelf gas te winnen. Dus misschien stijgt de import van aardgas dit najaar naar nieuwe records.

Het BBP blijft maar groeien

Uit de nieuwste cijfers van het CBS blijkt dat het Nederlands Bruto Binnenlands Produkt nog altijd groeit. Over het tweede kwartaal van 2016 bedroeg het BBP volgens het CBS 174,55 miljard euro. Dat is 20 miljard (ofwel 13%) meer dan in het tweede kwartaal van 2009.
Een groei van 13% in 7 jaar tijd komt neer op gemiddeld 1,86% per jaar.
Als het BBP in dit tempo blijft groeien, dan verdubbelt het in 37 jaar tijd.

Het CBS houdt ook bij hoeveel uur er in Nederland gewerkt wordt om dat Bruto Binnenlands Produkt bij elkaar te verdienen.
In het tweede kwartaal van 2009 werd er 3,05 miljard uur gewerkt. In het tweede kwartaal van dit jaar 3,15 miljard uur gewerkt. Een stijging van 3% in 7 jaar tijd.
Het is opvallend dat het BBP sneller stijgt dan het aantal gewerkte uren.
Dat betekent dat er per gewerkt uur meer Bruto Binnenlands Produkt wordt verdiend.
Ik heb het BBP per kwartaal gedeeld door het aantal gewerkte uren en dat in de grafiek hieronder uitgezet.

schermafbeelding-2016-09-26-om-16-29-55

In het tweede kwartaal van 2009 leverde ieder gewerkt uur 50 euro 59 op voor het Nederlands BBP. In het tweede kwartaal van 2016 resulteerde ieder gewerkt uur in 55 euro 45 aan BBP.

Natuurlijk is er ook sprake van inflatie. De euro’s, die we met al die gewerkte uren verdienen worden geleidelijk aan minder waard.  Dat verklaart deels de groei van de produktiviteit per gewerkt uur. Het CBS heeft in haar tabellen, bij wijze van inflatiecorrectie, het BBP teruggerekend naar het prijsnivo van 2010. In de grafiek hieronder het ik die inflatie-gecorrigeerde cijfers gedeeld door het aantal gewerkte uren.

schermafbeelding-2016-09-26-om-16-59-50

Het Bruto Binnenlands Produkt per gewerkt uur groeit ook in de gecorrigeerde reeks, maar wel langzamer.
Ik ben benieuwd hoe lang we deze produktiviteitsgroei nog kunnen volhouden.

Groeiende economie bij een dalend energieverbruik

In Europa en in Nederland groeit de economie al eeuwen. Sinds wij in Europa fossiele brandstoffen zijn gaan gebruiken is ons Bruto Binnenlands Produkt gegroeid: we werden steeds welvarender.
Lange tijd was er sprake van een positieve correlatie. Als het energieverbruik in ons land steeg, dan groeide ook het BNP. Ook in de periode van 1995 tot 2006 was er een positieve correlatie tussen het energieverbruik en het BBP. In die 11 jaar tijd steeg het energieverbruik in Nederland van 83,3 miljoen ton olie-equivalent (1995) naar 95,3 miljoen ton olie-equivalent. Het BBP groeide tussen 1995 en 2006 met 36% van 449 miljard euro in 1995 naar 614 miljard in 2006.
Ik heb dat grafisch uitgezet in onderstaande figuur. Op de Y-as staat het energieverbruik en op de X-as het BBP dat in dat jaar gerealiseerd werd.

Schermafbeelding 2016-09-05 om 16.44.35

Tussen 2005 en 2015 is het Nederlands energieverbruik gedaald. In 2005 verbruikte Nederland 96,1 miljoen ton olie-equivalent. In 2015 was dat nog maar 81,6 miljoen ton olie-equivalent; 15% minder dan in 2005.
Ondanks de zware economische crisis groeide het Nederlands BBP tussen 2006 en 2015 met 6,8% van 614 miljard euro naar 656 miljard euro. In het afgelopen decennium daalde het Nederlands energieverbruik met 15%, maar ondanks dat kon het BBP groeien met 6,8%. Over het afgelopen decennium was er sprake van een negatieve correlatie: een stijging in het BBP treedt op bij een dalend energieverbruik.
In onderstaande grafiek heb ik de negatieve correlatie tussen BBP en energieverbruik weergegeven met een doorzichtige oranje pijl.

Schermafbeelding 2016-09-05 om 15.09.53

Voor 2006 steeg het energieverbruik in Nederland nog gestaag met gemiddeld 1,2% per jaar
In de afgelopen 10 jaar is er iets fundamenteel veranderd: het Nederlands energieverbruik daalt met ca. 1,5% per jaar. Maar toch groeide het Bruto Binnenlands Produkt met gemiddeld 0,7% per jaar.

Ik kan een paar mogelijke verklaringen bedenken, die het mogelijk maken dat het BBP blijft groeien bij een dalend energieverbruik.
1. De BBP-groei komt uit sectoren, die weinig energie verbruiken. Voorbeelden zijn de financiële sector, die geld kan creëren zonder energie te verbruiken, en de zorgsector.
2. Het BBP-op een andere manier berekenen: door creatief boekhouden kan de waarde van het BBP hoger uitvallen.
3. Activiteiten, die veel energie verbruiken naar het buitenland verplaatsen maar wel blijven meerekenen in het Nederlands BBP.

We werken steeds minder, maar ons BBP groeit.
Het Centraal Bureau voor de Statistiek publiceerde vandaag hoeveel uur er afgelopen jaar in Nederland betaalde arbeid is verricht. De berekening kwam uit op 5,79 miljoen arbeidsjaren. Dat is iets meer dan de 5,74 miljoen arbeidsjaren van 2014, maar beduidend minder dan de 5,92 miljoen arbeidsjaren van 2010.
De 5,79 miljoen arbeidsjaren voor 2015 komen neer op 10,592 miljard gewerkte uren. Per hoofd van de bevolking is dat 627 uur. In 2010 werkte de gemiddelde Nederlander nog 654 uur.
In onderstaande grafiek heb ik het aantal arbeidsuren per hoofd van de bevolking uitgezet.

Schermafbeelding 2016-09-06 om 10.32.35

Het aantal uren in een jaar blijft gelijk. We krijgen dus geleidelijk meer vrije tijd, die je kunt besteden aan vrijwilligerswerk of mantelzorg.

De opbrengst per gewerkt uur is de laatste jaren gestegen. Het BBP groeit immers nog ondanks het feit dat we minder werken.
Als je het Nederlandse BBP deelt door het aantal gewerkte uren, dan kom je voor 2010 op een bedrag van 58,29 euro per gewerkt uur. In 2015 is dat opgelopen naar 61,89 euro per gewerkt uur. We zijn goed bezig.

Schermafbeelding 2016-09-06 om 10.33.03

Minder Gronings aardgas, dus meer gas kopen van Gazprom

In 1959 werd er in Slochteren aardgas gevonden. Enkele jaren later bleek dat er echt heel veel aardgas in de Groningse bodem zat. Nederland schakelde tijdens de jaren 60 snel over van steenkool naar aardgas. Er werden duizenden kilometers gasleiding gelegd en geleidelijk werd de steenkoolwinning in Zuid-Limburg afgebouwd.
Die enorme gasbel, vol met fossiele zonne-energie, zijn we in hoog tempo aan het opstoken. We zijn verslaafd geraakt aan het comfort van de centrale verwarming. Onze generatie staat dagelijks onder een lekkere warme douche, alsof het aardgas nooit op zal raken.
Het aardgas raakt natuurlijk wel een keertje op. Maar je hoort eigenlijk nooit iemand voorrekenen hoeveel jaar we nog kunnen genieten van het Groningse gas.
Er zijn wel tekens aan de wand waaruit we kunnen afleiden dat de voorraad begint op te raken.

De afgelopen jaren wordt de aardgaswinning in Groningen beperkt. Officieel om het aantal aardbevingen te beperken. Maar waarschijnlijk speelt ook mee dat de druk in het Groningse gasveld te laag begint te worden. Bij alle winplaatsen zijn inmiddels compressoren geplaatst om de druk in het leidingnet op peil te houden. En de laatste jaren is men begonnen om het gashoudend gesteente te “fracken” (ondergronds openbreken met vloeistof onder hoge druk). Dit om het gas sneller te laten vrijkomen.
Daarnaast zien we een trend om nieuwbouwhuizen niet langer op gas aan te sluiten. Het aantal gasloze huizen neemt gestaag toe. Mijn buren werden gasloos door een elektrische boiler en een houtkachel te kopen. Ik overweeg zelf een zonneboiler aan te schaffen.

In Nederland is aardgas de belangrijkste brandstof en we kunnen niet in 5 jaar tijd massaal overstappen op een andere brandstof. Als ons eigen aardgas op is, zullen we gewoon aardgas gaan importeren. Als we dat goedkoop inkopen en een deel daarvan met winst verkopen, kunnen we er zelfs aan verdienen. Dat is het idee achter de gasrotonde.
Ik kan niet precies voorspellen wanneer Nederland afhankelijk wordt van buitenlands gas. Maar ik kan wel laten zien dat Nederland steeds minder gas uit eigen bodem haalt en steeds meer importeert.

Schermafbeelding 2016-08-14 om 20.24.07

De Russische aardgasproducent Gazprom merkt al dat de Nederlandse gasproduktie daalt en de import stijgt. Gazprom meldde deze week dat de gasexport naar Europa in het eerste kwartaal steeg met 49% t.o.v. het eerste kwartaal van 2015: 58 miljard m³ tegenover 39 miljard m³ in 2015.

Gazprom Logo

De prijs van aardgas is momenteel erg laag. Russisch aardgas kostte in juni 3 euro 60 per miljoen BTU (British Thermal Unit) en dat is goedkoper dan in juni 2001. Bij die prijs is de oplopende gasrekening geen groot probleem. Dat de Nederlandse bevolking steeds afhankelijker wordt van buitenlands aardgas dat over duizenden kilometers wordt aangevoerd, vind ik een groter probleem. Noorwegen exporteert maandelijks tussen de 8 en11 miljard m³ naar West-Europa en Noorwegen zal dat nog jarenlang blijven doen. Maar die hoeveelheid gas zal Nederland moeten delen met de andere West-Europese landen.
De Russische gasexport naar Europa is groter 14 tot 21 miljard m³ per maand. Maar die export is niet zo zeker. Rusland kan de gasexport beperken als reactie op Westerse provocaties of juist om Europese landen te dwingen tot concessies, inzake Oekraïne of de bouw van een raketschild. Rusland kan er ook voor kiezen om een groter deel van het exportgas aan andere klanten (Turkije of China) te verkopen ten koste van de export naar West-Europa.

Moet de overheid het voortouw nemen bij het afkicken van aardgas? Ik zou er niet op rekenen. Ik merk er voorlopig nog helemaal niets van.
Mijn advies aan de lezers: probeer zelf alvast je gasverbruik te beperken. Ga elektrisch koken, isoleer je huis en verwarm alleen nog de kamer waar je in bent. Ga sparen voor een zonneboiler en denk na over een alternatieve manier om je huis te verwarmen. Dan is het makkelijker om over een aantal jaar helemaal te stoppen met gas.

Nederland opnieuw een netto-importeur van aardgas

In mei 2016 exporteerde Nederland, volgens de cijfers van de JODI Gas World database, 3634 miljoen m³ aardgas: 500 miljoen m³ meer dan in mei 2015.
Maar in mei 2016 importeerde Nederland 3809 miljoen m³ gas en dat was ruim 400 miljoen m³ meer dan vorig jaar. Hieronder zie je de maandelijkse hoeveelheid geïmporteerd aardgas over de laatste 5 jaar. De donkere doorgetrokken lijn geeft het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden weer.

Schermafbeelding 2016-08-12 om 09.16.19

De aardgasimport was in mei 2016, net als vorig jaar groter dan de export. In mei 2016 bedroeg de netto-import van aardgas 179 miljoen m³.

Schermafbeelding 2016-08-12 om 09.15.46

Het binnenlands aardgasverbruik kwam in mei 2016 uit op 2336 miljoen m³. Dat is ietsje minder dan in dezelfde maand van 2015. Langzaam maar zeker kickt Nederland af van het aardgas door het eigen verbruik terug te dringen en door steeds meer aardgas te importeren.

Het CBS en de rooskleurige exportcijfers

Schermafbeelding 2016-07-14 om 15.54.44

Het Centraal Bureau voor Statistiek, CBS, meldde vandaag dat de Nederlandse export in mei 2016 aanzienlijk gegroeid was t.o.v. mei 2015. De groei van het exportvolume bedroeg: 6,2%. Het lijkt heel goed te gaan met de Nederlandse economie.
Ik heb daar wat kanttekeningen bij.

Exportvolume of exportwaarde
Allereerst: het CBS heeft het over het volume van de goederenexport en niet over de waarde of de prijs van de export. Het aantal goederen (het volume) is kennelijk met 6% gestegen. Maar in de tabellen van het CBS staat ook het bedrag in euro’s dat de export waard is.
In mei 2016 bedroeg de waarde van de export 35,09 miljard euro, tegenover 33,99 miljard euro het jaar ervoor. De waarde van de export is dus ook gegroeid, maar slechts met 3,2%.
Het CBS had in het persbericht ook kunnen melden dat de exportwaarde met 3,2% was gestegen.

Hoe zit het met de langere termijn ?
De waarde van de export lag in mei 2016 weliswaar hoger dan een jaar ervoor, maar was lager dan in mei 2014 en zelfs 6,7% lager dan in mei 2013. Over de laatste 5 jaar kun je duidelijk zien dat de waarde van de goederenexport in de maand mei gestaag afneemt.

Schermafbeelding 2016-07-14 om 13.32.23

Om een betrouwbaar beeld te krijgen van de ontwikkeling moet je niet alleen naar de meimaanden kijken. Daarom heb ik een tweede grafiek gemaakt van de waarde van de maandelijkse Nederlandse export. Ook in die grafiek kun je zien dat de waarde van de goederenexport gestaag afneemt. De dikke rode lijn is het voortschrijdend gemiddelde over 12 maanden.

Schermafbeelding 2016-07-14 om 15.19.19

In 2013 en 2014 was de gemiddelde maandelijkse goederenexport goed voor 36 miljard euro. In 2015 en 2016 dalen de inkomsten uit export geleidelijk in de richting van 35 miljard euro.

Het CBS publiceert over de Nederlandse economie kennelijk liever persberichten waarin sprake is van groei of stijging. En zwijgt over krimp of daling.