Tagarchief: economie

Grenzen aan de groei van import

Het CBS houdt nauwkeurig bij hoeveel grondstoffen er in Nederland worden geïmporteerd. Onlangs werden de importcijfers over het jaar 2014 aan de statistieken toegevoegd.
Groeit de import van grondstoffen nog altijd, of is inmiddels peak-import bereikt en daalt de invoer van materialen?

In 2014 bedroeg de totale import van materialen 387,4 miljoen ton. Minder dan de 394 miljoen ton van 2012 en 2013. Maar meer dan de import in het crisisjaar 2009.
Hieronder de ontwikkeling van de import sinds 1996.

Schermafbeelding 2016-02-04 om 22.15.19

Nederlandse import van metaal
De import van metaal (en erts) bedroeg in 2007 en 2008 meer dan 40 miljoen ton. In de afgelopen jaren schommelt de ingevoerde hoeveelheid metaal rond de 36 miljoen ton (zie de grafiek hieronder).

Schermafbeelding 2016-02-04 om 22.20.45

De import van ijzererts wordt specifiek door het CBS gerapporteerd. In 2007 werd meer dan 25 miljoen ton ijzererts ingevoerd. In 2014 was dat nog 20,9 miljoen ton, ofwel 16% minder.

Schermafbeelding 2016-02-04 om 22.25.18

Nederlandse import van biomassa en afgeleide producten
Het CBS rapporteert dat er in 2014 ruim 78 miljoen ton aan biomassa en afgeleide producten werd geïmporteerd. Hieronder vallen voedingsgewassen, levende dieren en vlees, vis en schaaldieren, maar ook hout en andere producten uit biomassa.
De import in 2014 was ietsje lager dan de 80 miljoen ton, die het jaar ervoor werd ingevoerd.

Schermafbeelding 2016-02-04 om 22.31.27

Nederlandse import van fossiele brandstoffen
De import van fossiele brandstoffen vertoont in Nederland nog altijd een stijgende trend. Hoewel de import in 2014 met 203 miljoen ton iets lager was dan in 2012 en 2013 toen de import uitkwam op respectievelijk 209 en 211 miljoen ton fossiele brandstof.

Schermafbeelding 2016-02-04 om 22.36.24

Momenteel is de prijs voor steenkool en aardolie erg laag. Het ligt voor de hand, dat bij die lage prijs meer steenkool en aardolie ingekocht zal worden door Nederlandse grootverbruikers. De import van fossiele brandstoffen is in 2015 misschien wel weer gestegen naar het nivo van 2013.
Aan de andere kant staat de Baltic Dry Index, een graadmeter voor de kosten van vervoer per vrachtschip, op een zeer lage stand. Dat betekent dat er momenteel zeer weinig vraag is naar vrachtvervoer per zeeschip. Wereldwijd zijn er begin 2016 weinig schepen met aardolie en steenkool onderweg. En dat betekent dat de invoer van materialen (zoals aardolie en steenkool) door Europese landen is afgenomen.

Elektriciteitsverbruik in Nederland daalt geleidelijk

Volgens de cijfers van het CBS daalt het elektriciteitsverbruik in Nederland sinds 2011. Over de eerste drie kwartalen van 2011 bedroeg het totaal Nederlands elektriciteitsverbruik 89,11 miljard KWh. In 2015 werd over dezelfde periode 86,36 miljard KWh verbruikt: een daling van 3% over 4 jaar.

De daling kan veroorzaakt worden doordat Nederlanders gemiddeld steeds zuiniger geworden zijn met elektriciteit. Bij aanschaf van elektrische apparaten letten ze op het stroomverbruik en ze vervangen de laatste gloeilampen door energiezuinige spaarlampen of LED-verlichting. Elektriciteitsbedrijven voeren doorlopend campagnes op consumenten energiebewust te maken. Daarnaast kan ook de teruggang van economische activiteiten, die veel elektriciteit verbruiken (de bouw bijvoorbeeld) bijgedragen hebben aan de daling.

Met de cijfers van het CBS heb ik het elektriciteitsverbruik per hoofd van de bevolking uitgerekend. In de grafiek hieronder staat dat hoofdelijk verbruik weergegeven.

Schermafbeelding 2016-01-27 om 13.58.55

In het 4e kwartaal en in het 1e kwartaal, zeg maar het winter-halfjaar, is het elektriciteitsverbruik hoger doordat er meer verlichting brandt en de pompen van de centrale verwarming meer draaien.
Met de dunne rode lijn is het voortschrijdend gemiddelde over vier kwartalen weergegeven.
Dat gemiddelde elektriciteitsverbruik per kwartaal was in 2011 nog 1827 KWh per inwoner. Maar over de laatste vier kwartalen kwam het gemiddelde uit op 1738 KWh per inwoner.

Nederlandse aardgasproduktie met 22% afgenomen in 2015

Over de eerste 11 maanden werd er in Nederland 47,1 miljard m³ gewonnen. Dat is 22% minder dan de 60,8 miljard m³, die over dezelfde periode van 2014 werd gewonnen. Ten opzichte van de eerste 11 maanden van 2013 bedraagt de produktiedaling 38%.
In de grafiek hieronder is de maandelijkse Nederlandse aardgasproduktie over de laatste jaren weergegeven.

Schermafbeelding 2016-01-19 om 22.09.54

Het binnenlands gasverbruik lag over de eerste 11 maanden van 2015 iets hoger dan vorig jaar: 36,5 miljard m³ tegenover 35,8 miljard m³ in 2014. Over de afgelopen jaren vertoont het binnenlands gasverbruik een dalende trend. Maar de zachte winters van 2014 en 2015 dragen daar waarschijnlijk flink aan bij.

Schermafbeelding 2016-01-19 om 22.18.13

De export van aardgas bedroeg over de eerste 11 maanden van vorig jaar 44,3 miljard m³. In 2014 werd er in 11 maanden nog 51,6 miljard m³ geëxporteerd en in 2013 exporteerde Nederland 59,4 miljard m³. Naarmate de Nederlandse aardgasproduktie verder afneemt, zal ook de export verder dalen. Uiteindelijk zal Nederland geen aardgas meer exporteren, maar een importeur van aardgas worden.
Hieronder in de laatste grafiek bij dit verhaal heb ik de stijgende import en de dalende export van aardgas weergegeven. Over een jaar of drie zal Nederland meer gas importeren dan exporteren.

Schermafbeelding 2016-01-20 om 14.48.35

Peak-steenkool valt eerder dan peak-olie

Tot voor kort gingen energiedeskundigen bij gerenommeerde instituten als EIA en IEA ervan uit dat het gebruik van steenkool voorlopig nog zou blijven stijgen.
In het Medium Term Coal-Market Report uit 2014 voorzagen de deskundigen van het Internationaal Energie Agentschap (IEA) dat het mondiale steenkoolverbruik tot 2019 met gemiddeld 2% per jaar zou stijgen. De tabel hieronder komt uit dat rapport.

Schermafbeelding 2016-01-18 om 16.14.21

Het steenkoolverbruik in China,’s werelds grootste steenkoolverbruiker, zou volgens deze prognose met jaarlijks 2,5% stijgen.
Maar in 2014 lag het mondiale steenkoolverbruik geen 2%, maar slechts 0,4% boven dat van 2013. Het steenkoolverbruik van China groeide slechts 0,1% i.p.v. de verwachte 2,5%.
In het Medium Term Coal-Market Report van 2015 valt dan ook iets heel anders te lezen.

Schermafbeelding 2016-01-18 om 16.39.56

De energiedeskundigen van het IEA voorzien nog wel een stijgend steenkoolverbruik in de rest van de wereld, vooral in India. Maar daar heb ik zo mijn vraagtekens bij. Het steenkoolverbruik in China zal nog wel verder dalen. De Chinese overheid heeft afgelopen jaar 1300 kolenmijnen laten sluiten en dit jaar wil ze opnieuw 1000 mijnen sluiten.

Ik verwacht dat het mondiale steenkoolverbruik in 2015 lager uitvalt dan in 2014 en dat die daling zal doorzetten. Over een aantal jaar zullen we kunnen vaststellen dat het mondiale steenkoolverbruik piekte in 2014.
Dat betekent dat de prognoses van het IPCC over de menselijke CO2-uitstoot niet zullen uitkomen. Met name het RCP8.5-scenario is volkomen onrealistisch geworden.
In de figuur hieronder staat de hoeveelheid fossiele brandstoffen, die volgens het RCP8.5-scenario zal worden verbruikt, weergegeven. De hoeveelheid steenkool is met zwart aangegeven. De deskundigen van het IPCC achtten het in 2011 mogelijk dat het steenkoolverbruik gedurende de 21e eeuw zou verviervoudigen. De figuur komt uit “RCP8.5 — A scenario of comparatively high greenhouse gas emissions” van Riahi et al.

Schermafbeelding 2016-01-18 om 17.08.36

Aan de rechterkant zijn prognoses weergegeven voor de andere scenario’s van het IPCC weergegeven (RCP6.0, RCP4.5 en RCP2.6).

Hoe zit het dan met peak-olie?
Dat ligt een beetje aan welke definitie van peakoil je hanteert. Als je kijkt naar de totale hoeveelheid aardolie en aan aardolie gerelateerde produkten, dan is de piekproduktie nog niet bereikt. In 2015 is de mondiale produktie van vloeibare brandstoffen nog iets verder gestegen, zoals is te zien in onderstaande grafiek van Euan Mearns.

Maar ik acht het zeker mogelijk dat de mondiale produktie van vloeibare brandstoffen in 2016 of 2017 zal gaan dalen. Maar pas over een paar jaar kunnen we vaststellen in welk jaar peakoil viel. Maar het is in ieder geval na peak-coal (2014)

Aanbevolen literatuur: Peak Coal is already here or likely by 2020, so IPCC 100 year projections are probably far too high op energyskeptic.com.
En A closer look at scenario RCP8.5 van Larry Kummer.

Is de lage olieprijs een vorm van helikopter geld?

Tijdens het hoogtepunt van de financiële crisis in 2008 besloot de baas van de Amerikaanse Federal Reserve Bank, Ben Bernanke, dat de VS zoveel dollars zou bijdrukken als nodig was om de economie te stimuleren. Bernanke verwees naar econoom Milton Friedman, die het bijdrukken van geld door centrale banken vergeleek met het uitstrooien van geld boven de steden vanuit een helikopter.
Het beleid van Bernanke heeft er toe geleid dat de hoeveelheid dollars op de wereld enorm is toegenomen. Het is alsof er in de VS dollars zijn rondgestrooid vanuit helikopters.

Het helikoptergeld-scenario waar Bernanke naar verwees, is een eigen leven gaan leiden. Economen zijn serieus gaan theoretiseren over de mogelijke gevolgen. En het idee om iedereen een arbeidsloos basisinkomen te geven, is eigenlijk ook een vorm van helikoptergeld.
In Nederland hebben we huurtoeslag en zorgtoeslag. Deze voorziening voor mensen met lage inkomens kun je ook zien als helikoptergeld. Hoewel anderen zullen beweren dat die toeslagen worden opgebracht uit belastinginkomsten op de hogere inkomsten.

Bij de huidige lage olieprijs leiden vrijwel alle olieproducenten verlies. Het winnen van een vat aardolie uit teerzand of uit schaliegesteente kost misschien wel $60 of $80. Die industrie is verliesgevend: het is stom om er nog mee door te gaan.
Maar de oliemaatschappijen, die de schalie- en teerzandolie winnen, worden niet afgerekend op hun stommiteiten. Omdat er zoveel dollars zijn bijgekomen, kunnen oliemaatschappijen nog altijd dollars lenen van banken en private investeerders.
De banken (geholpen door de centrale banken FED, ECB enz.) en private investeerders steunen de oliemaatschappijen (en de mijnbouwers, die met verlies steenkool opgraven) met leningen i.p.v. ze af te straffen voor de grote verliezen die ze lijden.

Door de acties van de banken (en de centrale banken) wordt er meer olie geproduceerd dan er nodig is. Daardoor daalt de prijs van olie, benzine, kerosine en andere grondstoffen. Het is alsof de banken ervoor zorgen dat iedereen korting krijgt bij de benzinepomp, bij de elektriciteitsmaatschappij en op de vliegtickets.
De banken delen als het ware helikopter-geld uit aan de consumenten, zodat die blijven autorijden en blijven vliegen. Energie is goedkoper geworden dan het de afgelopen 10 jaar was: net of het gesubsidieerd wordt. Het is net alsof je meer te besteden hebt gekregen, zonder er meer voor te doen.

Niemand vraagt zich af waarom autorijden weer zo goedkoop is geworden en waarom men geen brandstoftoeslag hoeft te betalen bij vliegreizen.
Oliemaatschappijen en mijnbouwers raken dieper in de schulden. Olieproducerende landen raken dieper in de schulden, zelfs Noorwegen en Saoedi-Arabië. Die schulden kunnen makkelijk hoger worden, omdat de rente op die schulden historisch laag is. Lage rente betekent vaak automatisch hoge schulden.

Niemand maakt zich zorgen over die hogere schulden. Zoals ook niemand zich afvraagt of de loonslaven, die in Azië tegen een hongerloon smartphones, kleding en sportschoenen maken, wel gelukkig zijn. Niemand maakt zich druk om het faillissement van winkels, maar men komt wel even naar de opheffingsuitverkoop om te kijken of er nog iets voor een spotprijsje te halen valt.
We zijn gewend geraakt aan het idee om alles voor een zo laag mogelijke prijs te kopen. We beseffen de werkelijke waarde van de dingen niet meer. Een liter benzine kostte 2 jaar geleden nog 1 euro 70 en nu nog maar 1 euro 44. Maar er zit nog altijd evenveel energie in die liter benzine, je kunt er nog even ver mee rijden.

Voedselzekerheid en het belang van grond

Afgelopen week las ik een artikel van Lise Witteman op de website “Follow the Money”, getiteld “Waarom Nederland zijn voedselvoorziening in eigen hand moet houden”. De schrijfster is net als sommige Tweede Kamerleden bezorgd over de Nederlandse afhankelijkheid van geïmporteerd voedsel. Nederland exporteert weliswaar veel zuivel en tuinbouwprodukten, maar importeert enorme hoeveelheden graan en soja als veevoer. Binnenkort is er in de Tweede Kamer een hoorzitting over dit onderwerp.

In deze onzekere tijden waarin de wereldhandel plotsklaps kan stilvallen lijkt het verstandig om meer voedsel in eigen land te produceren. De opkomst van stadslandbouw en moestuinieren laat zien dat veel Nederlanders weer baas willen worden over hun eigen voedselvoorziening. Het is goed dat de politiek en de overheid hier ook over gaan nadenken.

Op een ander weblog, dat ik regelmatig bezoek, “Achter de Samenleving”, staan meer artikelen over moestuinieren en het belang van goede grond.
Door industriële landbouw met gebruik van pesticiden en kunstmest gaan belangrijke organismen in de bodem dood. Daardoor stopt de afbraak van organisch materiaal en de vorming van humus. Terwijl dat proces onmisbaar is voor de kringloop van essentiële mineralen en de vorming van nieuwe vruchtbare grond.
Lees het artikel eens door en klik rustig verder op de links voor meer informatie.
Of bekijk de documentaire “Dirt”, waarin het wonder van humusvorming wordt uitgelegd.

Fruitteelt langs muren en in kassen

Op Low Tech Magazine, een prachtig hoekje internet bijgehouden door Kris De Decker, staat een mooi verhaal over het gebruik van muren en kassen om de opbrengst van fruitstruiken en bomen te verhogen. In de 16e t/m de 20e eeuw was het in Noord-West Europa heel gewoon om langs de zuidkant van muren fruitbomen en wijnranken te planten. Langs de muren kon zo een microklimaat gecreëerd worden waarin het 10 graden warmer was dan in de omgeving.

De muur weerkaatst het zonlicht en houdt warmte vast, die ‘s nachts weer wordt uitgestraald. Op deze manier is het microklimaat van de muur het gehele etmaal warmer dan de omgeving.

Kris De Decker beschrijft dat er in Montreuil in Parijs in 1870 (toen de stadsteelt op het hoogtepunt was) 600 km muur stond met fruitbomen (hoofdzakelijk perziken) erlangs.

In het artikel wordt ook ingegaan op het gebruik van passief verwarmde kassen langs zuidmuren. Dat was voor de toepassing van aardgas als brandstof heel gebruikelijk in Nederland en Engeland. Deze kassentechniek wordt de laatste decennia op grote schaal toegepast in China.

In de uitgestrekte Vinex-wijken in Nederland zijn ook duizenden muren op het zuiden. Er is een enorm potentieel aan gunstig microklimaat voor druiven en fruitbomen langs alle nieuwbouwwijken in Nederland.

Een hardloopvriend van mij brengt in september elke training een krat heerlijke druiven mee, omdat hij de oogst niet in zijn eentje kan opeten. Bij mij in de straat staat al één druivenrank langs een zuidmuur. Ik heb er nu ook een geplant in mijn voortuin en hoop in september ook druiven te kunnen uitdelen aan mijn hardloopvrienden.