Peakoil in Nederland: ons olieverbruik daalt verder

In de afgelopen jaren is het olieverbruik in Nederland gedaald.
In 2007 werden er in Nederland dagelijks 1,06 miljoen vaten olie verbruikt. De totale hoeveelheid olie, die Nederland in 2007 gebruikte bedroeg 389 miljoen vaten.
In 2012 verbruikte Nederland nog maar 341 miljoen vaten ofwel 933000 vaten per dag.

In de afgelopen 5 jaar daalde het Nederlands olieverbruik met 12%.

In de afgelopen jaren is het aantal Nederlanders niet gedaald, maar juist toegenomen. Dat betekent dat de hoeveelheid aardolie per Nederlander nog iets sterker is afgenomen.
In 2007 waren er voor elke inwoner maar liefst 23,5 vaten olie te besteden.

In 2012 waren er voor elke Nederlander gemiddeld 20,4 vaten olie: 13% minder.

Ik ga ervan uit dat deze ontwikkeling onomkeerbaar is en verder zal doorzetten. Het aardolieverbruik in Nederland zal verder blijven dalen en nooit meer zo hoog worden als het afgelopen jaar.

Door de daling van de afgelopen jaren te extrapoleren kunnen we ‘voorspellen’ dat er in 2020 nog maar 16 vaten aardolie gebruikt zullen worden door de gemiddelde Nederlander.

In 1985 gebruikte de gemiddelde Nederlander slechts 15,7 vaten olie.
In 2020 zullen we het weer met diezelfde hoeveelheid moeten doen als in 1985.
We zullen ergens op moeten bezuinigen.
Op verwarming?
Op de vakantie… niet vliegen, maar in eigen land?
Of op het woonwerkverkeer?

God, Sinterklaas en Big Brother zien en horen alles

Er is veel ophef over het Amerikaanse programma PRISM, dat wereldwijd al het internet en telefoonverkeer in de gaten houdt en afzoekt op verdachte berichten. De Amerikaanse overheid houdt ons allemaal met PRISM 24 uur per dag in de gaten.

Al sinds mensenheugenis wordt er beweerd dat er een autoriteit bestaat, die alles en iedereen in de gaten houdt. Vroeger was alleen God zo almachtig dat-ie alles zag wat iedereen deed.
Later bleek dat ook Sinterklaas met zijn knechten iedereen 24 uur per dag bespioneerde. Ik heb zelf ook mijn kinderen wijsgemaakt dat Sinterklaas het zou zien als zij iets ondeugends deden.

In de roman 1984 beschreef George Orwell een dystopische samenleving, waarin iedereen door Big Brother en zijn geheime dienst bespioneerd werden. In elke kamer van elk gebouw was een scherm, waarmee gesprekken konden worden afgeluisterd. Dat gebeurde niet continu, maar je wist nooit wanneer er meegeluisterd werd en wanneer het veilig was om subversieve zaken te bespreken.

En in 2013 worden we allemaal in de gaten gehouden door de Amerikaanse NSA. Tenminste alles wat we op internet doen en wat we met de telefoon doen. Dat is nl. vrij gemakkelijk met computers te ontcijferen. Zeker als Facebook, Twitter en Google een beetje meehelpen.

Vaak is het idee, dat er een alziende autoriteit bestaat, al voldoende om ons in het gareel te houden.
Het idee dat God of Sinterklaas al je daden ziet en beoordeelt, was voldoende om gelovigen braaf te houden.
Zal het idee dat de NSA alle e-mails scant op trefwoorden, pedofielen afschrikken om via internet kinderporno te verspreiden?
Zullen moslimextremisten hun uitleg van de Koran niet langer met elkaar delen via internet?
Wordt het nu onmogelijk om schoolexamens via internet te verspreiden?

Ik ben bang van niet.
De alziende autoriteit, die al het telefoonverkeer kan afluisteren bestaat niet. Zelfs als Google en Facebook meehelpen is het onbegonnen werk om al die tweets, SMS-jes, mailtjes, whatsapp-jes en telefoontjes te volgen.
De mythe dat zoiets wel mogelijk is… die mythe bestaat wel.

Water van de Middellandse Zee ook kouder dan normaal

Je zou verwachten dat het water van de Middelandse Zee door de klimaatverandering in 2013 warmer zou zijn dan in de periode 1971-2000. Maar dat is niet het geval.
Onderstaand kaartje laat zien dat het zeewater in het westelijk deel van de Middelandse Zee momenteel 1 a 2 graden kouder is dan het gemiddelde voor begin juni over de periode 1971-2000.

In het deel ten westen en ten zuiden van Italië is het zeewater de afgelopen 7 jaar niet zo koud geweest als nu. De grafiek hieronder laat de wekelijks gemiddelde temperatuur uit de Reynolds OIv2 dataset zien voor het gebied tussen 37°NB en 43°NB en 0°OL en 22°OL.

Waardoor de Middelandse Zee in mei zo sterk afkoelde is niet uitgezocht. Misschien is er abnormaal veel smeltwater uit de Alpen via de Rhone en uit de Pyreneën via de Ebro in zee gestroomd. Italiaans onderzoek van Struglia et al. liet in 2003 al zien dat een negatieve NAO (Noord-Atlantische Oscillatie) leidt tot een hogere afvoer van smeltwater door Ebro en Rhone. Dat zou betekenen dat een koude winter met veel sneeuwval in de Alpen en Pyreneën kan zorgen voor afkoeling van de Middelandse Zee.

Het zeewater zal de komende maanden weer geleidelijk opwarmen. Maar de lage temperatuur zal de komende twee maanden wel zorgen voor lagere temperaturen in het Middelandse zeegebied. Het Amerikaanse Cliumate Prediction Center (onderdeel van NOAA) voorspelt dat de maanden juli en augustus in het Middelandse zee-gebied kouder dan normaal zullen zijn.

De nieuwe ‘BP Statistical Review of World Energy’ is uit

Ieder jaar presenteert de oliemaatschappij BP een mooi overzicht van de wereldwijde produktie en het verbruik van fossiele brandstoffen. Afgelopen week kwam de nieuwste editie uit, met daarin ook de cijfers van 2012.
Het Statistical Review of World Energy 2013 kun je downloaden van de BP-website (link).
Naast cijfers over de produktie en het verbruik van steenkool, aardolie en aardgas, bevat het overzicht ook gegevens over CO2-uitstoot en opwekking van duurzame energie.

De historische gegevens in het overzicht kun je gebruiken om trends te ontdekken en zichtbaar maken in grafieken. Je kunt zelf grafieken maken met een spreadsheetprogramma.
In de grafiek hieronder heb ik het aardolieverbruik van de PIIGS-landen (Portugal, Italië, Ierland, Griekenland en Spanje) uitgezet.

In 2006 bedroeg het gezamenlijk olieverbruik nog 4,28 miljoen vaten per dag. In 2012 was dat al 23% lager: 3,29 miljoen vaten per dag.

Maar je kunt ook de Energy Charting Tool op de website van BP gebruiken.
Met de Energy Charting Tool maakte ik het grafiekje van het aardoliegebruik in Griekenland over de afgelopen jaren.

Het olieverbruik in Griekenland was in 2012 bijna 30% lager dan in 2006.

Pas bezuinigen als het aardgas op is

Het Amerikaanse Energy Information Agency schat de Nederlandse aardgasreserves op 1230 miljard m³.
Het gemiddelde binnenlands aardgasverbruik over de afgelopen 5 jaar bedraagt 49,27 miljard m³. Daarbij exporteert Nederland elk jaar netto aardgas: over de afgelopen 5 jaar was dat gemiddeld 32,28 miljard m³. Door deze hoeveelheden bij elkaar op te tellen krijg je een schatting van de jaarlijkse afname van de aardgasreserves: 81,55 miljard m³.
Bij deze afname is Nederland over 15 jaar, in 2028, door zijn reserves heen.

Maar het zal moeilijk worden om ieder jaar dezelfde hoeveelheid aardgas uit de reserves af te tappen. De druk in de gasvelden neemt af en het makkelijk winbare aardgas raakt op.
Waarschijnlijk zal de jaarlijkse aardgasproduktie gaan afnemen.
De grafiek hieronder vond ik op het weblog Paradoxnl. Het laat de Nederlandse aardgasproduktie zien sinds 2001 en de verwachte aardgasproduktie tot 2035.

Omdat de jaarlijkse aardgasproduktie steeds lager wordt, zullen we er langer over doen voordat al ons aardgas op is.

In grafiek hieronder heb ik met een rode lijn het gemiddelde binnelandse aargasverbruik aangegeven. Pas in 2023 zal de aardgasproduktie niet meer voldoende zijn voor de binnenlandse vraag.

Met de blauwe lijn heb ik de som van het binnenlands gebruik en de export aangegeven. De komende jaren zal de totale gasproduktie nog dicht in de buurt liggen van de gemiddelde produktie van 80 miljard m³.
Maar vanaf 2016 zal de produktie sneller gaan dalen en dat zal vooral ten koste gaan van de export van aardgas. Vanaf 2016 zullen de inkomsten uit de export van aardgas sneller gaan afnemen.

Bij een gelijkblijvend binnenlands verbruik zal de export van aardgas in 2016 ongeveer 26 miljard m³ bedragen. Dat is al 18% minder dan over de afgelopen 5 jaar.
In 2018 kan de export al zijn teruggelopen tot 18 miljard m³: 43% lager dan in de afgelopen 5 jaar.
In 2011 verdiende Nederland €12,4 miljard met de export van aardgas. In 2019 zullen de inkomsten uit de aardgasexport zijn gehalveerd, tot €6 miljard.

Dit lijkt me een erg dringende reden om niet langer te wachten met noodzakelijke bezuinigingen. Of zouden de andere eurolanden nog een paar jaar uitstel gunnen.

Het CBS becijferde dat het Nederlandse begrotingstekort zonder de inkomsten uit aardgas in 2011 zelfs 6,5% zou zijn geweest.

Energie-rendement van teerzandolie blijkt mee te vallen

Olie uit teerzand halen, zoals dat in Alberta in Canada gebeurt, kost veel energie. Teerzandolie is moeilijk winbare olie.
In de afgelopen jaren hebben onderzoekers berekend dat de netto-energie-opbrengst EROEI (Energy Return on Energy Invested) ligt tussen de 2,5:1 en 7:1. Simpeler gezegd: om één liter teerzandolie te winnen moet er 0,14 tot 0,4 liter olie opgestookt worden.

Op theoildrum.com staat een samenvatting van nieuw onderzoek naar het energierendement van teerzandolie door Adam Brandt, energieonderzoeker aan de Stanford University.
Brandt vergeleek de totale energie-input van de teerzand-industrie met de opbrengst aan ruwe olie voor de periode 1970-2010.
De energie-input bestaat hoofdzakelijk uit aardgas, diesel en elektriciteit. Het eindproduct is ruwe, ongeraffineerde teerzandolie.

Uit Brandts berekeningen blijkt dat de teerzandolie-industrie netto 5,23 GJ aan energie oplevert voor elke GigaJoule die men uit de teerzandolie kan winnen. Voor de winning van 1 liter teerzandolie is 0,2 liter olie nodig.
Hierbij moet wel worden aangetekend dat de olie nog geraffineerd moet worden en nog getransporteerd moet worden naar de plaats waar het gebruikt wordt.

Brandt laat zien dat de efficiëntie van de oliewinning de afgelopen jaren is verbeterd. Er wordt minder energie verspild.
En hij concludeert dat de EROEI van 5,2 : 1 voorlopig geen reden is om de winning van teerzandolie te beperken. Het levert netto genoeg energie op.
Als het aardgas in Canada opraakt kan een deel van de teerzandolie worden gebruikt als energie-input, zonder dat dit het rendement sterk verandert.

Of het berekende energierendement van 5,2:1 voldoende is om de Amerikaanse economie te kunnen laten groeien of in zijn huidige vorm draaiend te kunnen houden is een heel andere discussie.

Het hele verhaal met grafieken op theoildrum

Makkelijk winbare olie raakt op, het makkelijke krediet ook

In het afgelopen decennium hebben we gemerkt dat de makkelijk winbare olie begint op te raken. De olieprijs verdrievoudigde en overal ter wereld startten oliemaatschappijen met het exploiteren van moeilijke winbare aardoliereserves.

Met het opdrogen van makkelijk winbare oliebronnen, droogde ook de stroom van makkelijk verkrijgbaar krediet op. Banken zijn tegenwoordig minder makkelijk met het verstrekken van krediet.
Startende ondernemers krijgen geen krediet meer. Autofabrieken ook niet meer. Starters op de woningmarkt krijgen moeilijker een hypotheek en er worden geen aflossingsvrije hypotheken meer verstrekt.
Omdat de huizenprijzen dalen krijgt niemand meer een tweede hypotheek om de overwaarde van zijn huis in de economie te kunnen pompen.
(Of zou het omgedraaid zijn: niemand krijgt meer een tweede hypotheek van de banken en daarom dalen de huizenprijzen.)

De totale hypotheekschuld in de eurozone steeg in de periode 2003-2008 van 2200 miljard euro naar 3500 miljard. Een stijging van bijna 60% in 5 jaar tijd.

(bron: ECB Statistical Data Warehouse)

In de periode 2008-2013 groeide de hypotheekschuld in de eurozone verder naar met 3850 miljard euro: een stijging van nog maar 10% in de afgelopen 5 jaar.

In de VS zien we eenzelfde ontwikkeling. De totale uitstaande schuld op de balans van alle commerciële banken steeg tussen 2003 en 2008 van 4300 miljard dollar naar 6800 miljard: een stijging van 58% in 5 jaar tijd.

(bron: St. Louis FED)

In de periode 2008-2013 steeg de uitstaande schuld door naar 7300 miljard dollar: een stijging van 7,5% in 5 jaar tijd.

Er bestaan helaas geen grafieken waarin wordt weergegeven of aardolie makkelijk winbaar is. Ik kan wel laten zien dat moeilijk winbare aardolie een steeds groter deel uitmaakt van de totale hoeveelheid aardolie, die de wereld produceert.

Teerzandolie
In 2005 werd er in Canada ca. 750.000 vaten olie uit teerzand gewonnen. Dat was toen minder dan 1% van de totale wereldproduktie.

In 2011 bestond al 2% van de wereldproduktie uit moeilijk winbare teerzandolie.
In 2015 zal dat aandeel opgelopen zijn tot 3%.

Schalie-olie
In de VS haalt men ook olie uit schalie. In 2005 werd er slechts 150.000 vaten schalie-olie per dag geproduceerd: minder dan 0.2% van de wereldproduktie en slechts 2% van de totale Amerikaanse produktie. Dat betekent dat 98% van de Amerikaanse olieproduktie relatief makkelijk winbare olie is.
In 2012 is al 13% van de totale Amerikaanse olieproduktie moeilijk winbare schalie-olie. En dus nog maar 87% van de Amerikaanse olie is relatief makkelijk winbaar.

Olie en andere fossiele brandstoffen worden steeds moeizamer verkrijgbaar.
Krediet om een huis te kopen of een bedrijfje te starten wordt ook steeds moeilijker te verkrijgen.
Deze verschijnselen treden tegelijkertijd op in het afgelopen decennium. Ik denk, net als Gail Tverberg en Andrew McKillop, dat er een oorzakelijk verband is.

Meer onderbouwing vind je hier (Our Finite World) en hier (the Market Oracle)